FLASH
Shkruar nga Prof.dr. Skënder Asani
A considerable part of the historical responsibility also falls on the Albanian political parties, which gradually failed to conceive of the Albanian issue as a national strategic project.
In the contemporary political history of Albanians in North Macedonia, there have rarely been moments so dramatic, so charged with collective anxiety and at the same time with hidden hope, as the current situation influenced by the Albanian student movement. In a time characterized by the paralysis of institutional mechanisms, by the self-destructive nature of Albanian politics through fruitless rivalries, and by the gradual fading of the spirit of the Ohrid Agreement as a result of incessant political maneuvering, students have emerged as the last bastion of the public conscience of a people that refuses to accept the silent erosion of its constitutional and historical position.
The Ohrid Framework Agreement was not simply a political compromise born of the developments of 2001. It represented the ethical and legal agreement upon which peace, stability, and the multiethnic structure of the state were rebuilt. Albanians accepted it not because their historical aspirations were fully fulfilled, but because they believed that it would open a new era of state-building, where they would be treated as an integral part of the state and not as a political periphery dependent on the transitory needs of power.
However, the political tragedy of the last two decades lies precisely in the slow erosion of the transformative essence of this agreement. The process envisaged for the consolidation of constitutional equality was transformed into an endless technical administration, where implementation was used more as an instrument of postponement than as a mechanism of realization. Instead of building a new political culture on the common ownership of the state, a continuous logic of relativization of Albanian rights was created.
This degradation does not stem solely from the tactics of the Macedonian bureaucracy. A considerable part of the historical responsibility also falls on the Albanian political parties, which gradually failed to conceive of the Albanian question as a national strategic project. Politics was reduced to the administration of power, while the principles of real equality were replaced by electoral rhetoric and short-term calculations. The Albanian political class thus created a profound paradox: it officially remains part of the government, but is progressively losing influence over the political direction of the state.
Në këtë boshllëk të madh moral dhe institucional hyn tani brezi i ri shqiptar. Studentët nuk protestojnë vetëm për një çështje administrative apo sociale. Ata po artikulojnë një krizë shumë më të thellë: humbjen e besimit në politikën përfaqësuese shqiptare dhe deformimin gradual të idesë mbi të cilën u ndërtua paqja pas konfliktit në shtet. Pas shumë vitesh, në diskursin publik rikthehet pyetja themelore që politika kishte hezituar ta artikulonte: çfarë ka mbetur nga vizioni për barazi, bashkëjetesë dhe partneritet shtetformues mbi të cilin u ndërtua Marrëveshja e Ohrit?
Pikërisht për këtë arsye protestat studentore kanë prodhuar një reagim emocional kolektiv që tejkalon shumë kërkesat e tyre konkrete. Shqiptarët i panë studentët jo vetëm si protestues, por si pasqyrim të identitetit të tyre politik të zbehur. Ata shohin një brez që beson se dinjiteti kolektiv nuk duhet të jetë objekt negociatash të përhershme dhe se statusi kushtetues i shqiptarëve nuk mund të trajtohet si koncesion politik i përkohshëm. Në një ambient të mbushur me zhgënjim, ankth dhe lodhje historike, studentët janë shndërruar në simbolin e fundit të shpresës.
Në këtë kuptim, kundërshtimi i tyre merr pothuajse përmasa historike. Ai përfaqëson kryengritjen etike të një brezi që refuzon të pranojë heshtjen politike të elitave të lodhura. Përbën refuzim të normalizimit të degradimit institucional. Është një thirrje kundër përçarjes së brendshme shqiptare. Është revoltë ndaj një kulture politike që prej vitesh ka zëvendësuar strategjinë kombëtare me improvizime të përditshme. Dhe mbi të gjitha, është rikthimi i vetëdijes kolektive në një kohë kur politika kishte filluar ta humbiste kujtesën historike.
Në historinë shqiptare, studentët kanë qenë shpesh në vijën e parë të lëvizjeve kombëtare dhe demokratike. Edhe sot ata rikujtojnë një të vërtetë të vjetër politike: popujt nuk i humbin fillimisht të drejtat përmes dhunës, por përmes normalizimit të heshtjes. Reagimi i tyre nuk duhet parë si destabilizim i rendit demokratik, por si përpjekja e fundit për ta ruajtur substancën demokratike të shtetit nga degradimi moral dhe institucional.
Në kushtet e rikthimit të gjuhës nacionaliste në diskursin politik të qeverisë së Hristijan Mickoski, lëvizja studentore po merr dimensionin e një paralajmërimi historik. Zbehja e vazhdueshme e statusit kushtetues të shqiptarëve nuk përbën më vetëm një çështje etnike, por edhe rrezik për stabilitetin demokratik dhe orientimin euro-atlantik të shtetit. Për dekada me radhë, shqiptarët kanë qenë mbështetësit më konsekuentë të orientimit perëndimor, evropian dhe të NATO’s në vend. Margjinalizimi i tyre prodhon jo vetëm padrejtësi të brendshme, por edhe dobësim të themeleve strategjike mbi të cilat ndërtohet orientimi ndërkombëtar i shtetit.
Prime Minister Hristijan Mickoski’s statement, in its political and semantic essence, represents not only a call for institutional patience, but also an attempt to discipline civic energy and to shift the discourse from the substance of guaranteed rights towards the complexity of procedural interpretations. Precisely at the moment when he calls on Albanian students to refrain from protests, while in parallel conditioning the solution to the recommendations of the Venice Commission and international standards, a political paradox is created: a right that stems from the constitutional order itself is treated as if it were the object of administrative negotiation. This strategy aims to dilute the emancipatory spirit of the student protests, transforming a legitimate civic reaction into a process of bureaucratic waiting.
However, the collective consciousness of Albanian students has already overcome this discursive trap, as they have clearly declared that the rights guaranteed by the Constitution and by the very fundamental principles on which the democratic state of North Macedonia claims to be built are non-negotiable. Consequently, their protest does not represent a challenge to the rule of law, but a reminder that the law loses its moral authority when it is applied selectively and when equality remains only a rhetorical formula. In this context, the student mobilization does not represent fabricated tension, as government narratives try to present, but the expression of a political consciousness that refuses to accept silence as submission and passivity as a substitute for law.
However, in this tense political atmosphere, the student protests have revived an almost extinguished feeling: the conviction that society still has the capacity to react. In great historical crises, it is often not institutions that keep the spirit of a people alive, but generations that refuse to succumb to fear and subjugation. Today's Albanian students are fulfilling precisely this role not as a political elite, but as the ethical conscience of a nation struggling to preserve its identity.
This movement conveys an essential message: when politics becomes deserted, when institutions forget justice, and when compromises produce only silence, history often chooses students to awaken the collective conscience.
Lini një Përgjigje