FLASH
Shkruar nga Enver Robelli
If the ultimate goal of this Macedonian government is to undermine the Ohrid Agreement, then this country could slide into deeper crises.
At the outset, it is important to emphasize what is obvious: the current government of North Macedonia, dominated by the VMRO party, has exacerbated the political climate in this country. Interethnic tensions have not been this high for several years. Something that is not normal has become normal, namely the campaign against Albanians, especially on social networks. Calls for “killing Albanians” have become more frequent. The government is silent on this language. Other institutions are also silent. Intellectuals are silent. Macedonian civil society activists are also silent, with some exceptions.
In today's Europe, it is completely unimaginable for students to study for four years in their own language - and then, at the end, for the final (law) exam, to be told, for example by the Minister of Justice, that they must now take this exam in another language. In this case, in Macedonian.
Albanian students have been fighting against this injustice for two years, without the proper political support. The current Macedonian government is trying to devalue what has been achieved in the last quarter of a century in terms of advancing the Albanian language. After yesterday's protest, one of the leaders of the political group VLEN, Izet Mexhiti, publicly stated that the bar exam will be given in Albanian. This is a big promise and the public should hold him accountable in the future. A politician should be measured only by the level of fulfillment of his promises. There are some contradictions in the positions of this Albanian politician. In the past, he has welcomed the law on languages in Macedonia. Now he says that the law has not solved the problems, but he still welcomes it. It is essential that the public soon have a clear idea: will this law improve or worsen? What is the solution that the current government in Skopje is proposing?
The reality in Macedonia is also this: Albanian is being removed from national road signs. There are efforts to remove Albanian from stamps as well, although the law on languages, which came into force in 2019, has allowed the use of Albanian as an official language in parliament, government, courts, public enterprises and in all municipalities where Albanians make up over 20 percent of the population.
Formulimi “20 për qind” u bë për të shmangur përmendjen e gjuhës shqipe thua ti se gjuhës shqipe i paskësh rënë zhuga dhe nuk qenkësh njëra nga gjuhët më të lashta europiane. Pse u pengon nacionalistëve maqedonas aq shumë gjuha shqipe? Mund të bëhen edhe pyetje të tjera: pse politikanët shqiptarë e kanë pranuar këtë formulim? Pse çështja e provimit të jurisprudencës nuk është zgjidhur deri më tani? Qeveria e tanishme dhe partnerët e saj shqiptarë mund dhe duhet të kritikohen për këtë neglizhencë, por, për të qenë korrekt, duhet nënvizuar se problemin me provimin e jurisprudencës nuk e ka zgjidhur as BDI-ja sa ishte në pushtet - dhe nuk ishte disa muaj apo disa vjet, por mbi dy dekada.
Nëse qëllimi final i kësaj qeverie maqedonase është minimi i Marrëveshjes së Ohrit, atëherë ky vend mund të rrëshqasë drejt krizave më të thella. Në javët në vijim pritet që Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë të marrë vendim lidhur me disa pjesë të ligjit për gjuhët. Tashmë ky pushtet ka hequr mekanizmin që siguronte kuota punësimi për shqiptarët në institucionet shtetërore. Pra, kryeministri maqedonas dhe partia e tij VMRO duket se nuk janë të vetëdijshëm sa janë vetëm shqiptarët që nuk e mohojnë identitetin maqedonas. Një bullgar mund të ketë problem me gjuhën maqedonase, duke e quajtur dialekt bullgar. Ka serbë që Maqedoninë e shohin vetëm si zgjatim të Serbisë, një provincë serbe deri në Ohër. Nuk ka politikan serioz shqiptar që mohon identitetin nacional të maqedonasve. (Tipat folklorikë ndër shqiptarë, të veshur me kostume patriotike, që hiqen si skifterë studiosh televizive, nuk kanë ndikim të përfillshëm në opinionin shqiptar, fatmirësisht).
E keqja e kësaj situate në Maqedoninë e Veriut është se moti gjeopolitik ka ndryshuar dhe as Bashkimi Europian, as SHBA-të nuk shqetësohen shumë. Nuk ka protesta të qarqeve diplomatike kundër veprimeve të qeverisë maqedonase. Nuk ka qortime. Nuk ka apele që t’i jepet fund kësaj fushate. Mund të ketë ndonjë diplomat perëndimor në Shkup që privatisht thotë se “studentët shqiptarë kanë të drejtë”, por publikisht dhe zëshëm ende nuk e ka bërë askush këtë. Studentët shqiptarë bëjnë mirë që protestojnë, por ata duket se nuk janë sa duhet të organizuar në një fushë ku fitohet beteja: në shpalosjen e problemit në mediat ndërkombëtare. Qindra-mijëra shqiptarë nga Maqedonia që jetojnë në diasporë, përkundër potencialit të madh ekonomik dhe intelektual, janë të paorganizuar ose kanë prioritete të tjera.
Qeveria në Shkup ndoshta mund ta ndryshojë kursin e gabuar vetëm me një reagim unik të shqiptarëve dhe me përkrahjen e Prishtinës dhe Tiranës. Por edhe në Maqedoni terreni është i ndarë: bajraktarët e Tiranës janë rreshtuar me një grup politik, bajraktarët e Prishtinës me grupin tjetër. Reagimi unik nuk duhet të nënkuptojë parulla folklorike. Shqiptarët janë dhe duhet të sillen si bashkëpronarë të shtetit maqedonas. Janë taksapagues. Maqedonia është anëtarësuar në NATO sidomos me përkrahjen e shqiptarëve. Edhe këto pak përparime që i ka bërë drejt BE-së janë meritë edhe e shqiptarëve.
Në gjithë debatin e ngarkuar me emocione dhe nganjëherë edhe me retorikë apokaliptike, po harrohen problemet evidente. Vendbanimet shqiptare në Maqedoni po boshatisen. Nataliteti, si gjithkund në Ballkan, po bie, e njëkohësisht vendet nuk janë sa duhet atraktive për t’i mbajtur të rinjtë në vend. Keqqeverisja shumëvjeçare, korrupsioni dhe kriminaliteti po i prekin në palcë shoqëritë.
Në një artikull të botuar vitin që shkoi në “Balkan Studies Foundation”, profesoresha e Universitetit të Europës Juglindore në Tetovë, Merita Zulfiu Alili, shkruante: “Emigrimi nga Maqedonia e Veriut nuk është një fenomen i ri, por përmasat e tij tani janë alarmante. Rreth 38 për qind e popullsisë ka emigruar globalisht, ku 18 për qind është drejtuar drejt vendeve të OECD-së (Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik). Ky trend është më i theksuar tek të rinjtë dhe të arsimuarit: mbi 55 për qind e studentëve dhe 38 për qind e stafit universitar shprehin synimin për t’u larguar. Një studim nga Fondacioni ‘Friedrich Ebert’ gjeti se 42.67 për qind e të rinjve në Maqedoninë e Veriut duan të shpërngulen jashtë vendit. Që nga viti 2012, popullsia në moshë pune është tkurrur për 6 për qind, me parashikime për një rënie prej 15 për qind deri në vitin 2050. Kjo ‘ikje e trurit’ është veçanërisht akute në sektorë si shëndetësia, teknologjia e informacionit dhe arsimi, ku humbja e talentit po gërryen kapacitetin e vendit për inovacion dhe ofrimin e shërbimeve publike”.
Sa u përket shkaqeve, profesoresha Merita Zulfiu Alili thekson: “Migrimi i punëtorëve nga Maqedonia e Veriut nxitet kryesisht nga kufizimet ekonomike. Hulumtimet tregojnë qartë se pagat e ulëta, mungesa e sigurisë dhe kushtet e këqija të punës i detyrojnë njerëzit të largohen nga shteti në vend që të hyjnë në tregun lokal të punës. Që nga fillimi i vitit 2025, paga mesatare mujore neto është 43’050 denarë (afërsisht 700 euro), ndërsa paga minimale u ngrit së fundmi, në mars të vitit 2025, në rreth 400 euro (24’379 denarë). Këto shifra mbeten dukshëm më të ulëta se mesataret europiane, ku pagat për orë pune në Maqedoninë e Veriut janë afërsisht tetë herë më të ulëta se mesatarja europiane”. Me këtë trend, ekziston rreziku që në Maqedoni të mbesin vetëm politikanët dhe klientela e tyre.
The situation in Albania and Kosovo is similarly dramatic. After years of progress towards the EU, the government in Tirana has chosen to leave the railway line to Brussels and onto rusty Balkan tracks. Several seemingly spectacular court cases against corruption do not change the fact that the system has been eroded and has begun to rot from corrupt affairs. There is no proper social resistance to this deterioration, nor are there many critical voices within the ruling party.
Kosovo has been mired in political paralysis for a year and a half due to extreme polarization between political parties, unbridled ambitions for power, and pathological malice that is spreading throughout society. Without a stable government, Kosovo risks losing 800 million euros in EU aid. In this situation, waving flags and reciting patriotic poems will not solve any problems.
Lini një Përgjigje