FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Urim Elezi, born on 18.10.1941 in Floq, Korça, was twice convicted by the communist regime with many years of suffering. He was imprisoned on 26.10.1963 and released on 10.2.1989. He entered at 22 years old and left at 48 years old, even blind. At the age of 18, he completed the Instruction School in Gjirokastër, where he was promoted to non-commissioned officer. In his first sentence, he was a soldier in Unit No. 9357 Gjirokastër. The first time he was accused under Article 64, in combination with Articles 10 and 14 of the Criminal Code. He was on military service, together with his friend Hekuran Shyti, in Gjirokastër. According to the court, he had proposed to Hekuran that they escape because there was a good life in capitalist countries, especially in the USA. Hekurani is released from the army earlier and during this time he finds the other people with whom he would escape. Hekurani sends a telegram to Urim in Gjirokastra, asking him to send him a message that his mother was ill.
Thus Urimi joins his friends, Hekuran Shyti, Durim Shyti and Robert Morava. Not well oriented, spied on by a resident of the area, they were captured by the border forces at the Nikolica border post in the Korça district. The Tirana Military Court, with decision no. 21, dated 27.2.1964, declared him guilty and sentenced him to 18 years of imprisonment, confiscation of property, deprivation of the right to vote for 4 years and the rank of sergeant.
It was left in force by decision no. 23, dated 31.3.1964 of the Military College of the Supreme Court. He was arrested for the second time on 19.2.1980. He was accused under article 55/1 of the Criminal Code with very aggravating clauses. The Fier Internal Affairs Branch, with letter no. 112, dated 15.1.1980, requested the Investigation Directorate to approve the arrests of three citizens, including the aforementioned Urim Elezi. He was taken into active processing on 17.5.1979 for carrying out propaganda among the ranks of the convicted.
"I pentuari" and "Tekniku" reported on him. He was said to have said: "The Sigurimi has stained its hands with the blood of this people. They have committed the ugliest crimes that can be found in history, the Sigurimi has behaved with the people and with the people, worse than the fascists and Nazis have behaved..! There is no one more vile than the communists. I call communists all those who have the star on their forehead like a tomato, regardless of whether they believe in Marx's beard or Stalin's mustache...! The most monstrous crimes in Albania were committed at the time when the communists came to power... Life here is a prison".
The Fier District Court, headed by Sokrat Dautaj, with the participation of prosecutor Kiço Koçi, with decision no. 94, dated 18.4.1980, declared him guilty and sentenced him to 10 years of imprisonment, as well as the deprivation of the right to vote for 5 years. Convinced of the futility of communist decisions, Urim Elezi did not appeal the decision. After sending a letter to Enver Hoxha, calling him a “colorless monster, sick with persecution mania”, on 6.12.1981, he was beaten by the policemen of Burrel Prison, until he was blinded. He was released on 10.2.1989, from Ward no. 305 Progress of the Saranda district.
Continued from the previous issue
I don't know how to explain how I felt after hearing these words from Riza. My brain was going through the torture faster than a film strip and with noise like horse-drawn carriages...!
Back at the Korça Internal Affairs Branch
Just as Rizai had informed me, the next day, as far as I remember, January 3-4, 1964, the colonel, the head of the Branch, Jani Naska, called me.
-“They will come from Tirana, so give up what you said about the leader…! Say that when I said those words before, I was not aware of it”. Two Party envoys arrive from the same day, accompanied by Petro Tasellari. The Party envoys, after starting the conversation with beautiful words like; “you are worth the Party, you are an honorable veteran family, etc.” end with a stinking offer.
As they really do well...to trap Hysen Mullaj, whom they don't know on what basis they claimed I had an uncle, but, in fact, I have an uncle Alizot Zyfer Floqi. Address in the USA: YES. BOT 375 MASLOW, OHIO, USA, (where I wanted to go)".
At this moment, those from Tirana look Petro Tasellari in the eye and continue their conversation: - "We spared your life. You didn't testify like that. You said you would come to Uncle Hysen Mullaj". This was another game of theirs, because I hadn't said this, for the very fact that I actually had an uncle. Petro Tasellari opens his bag and takes out some cards in front of me. He asks me: - "Is this your signature"? "Yes, I tell him, after looking at it. It is mine". - "Do you remember what you testified here"?
– “Yes, it's been two months and a little over, I don't know what I signed.” (They look into each other's eyes again) – “You signed that Hysen Mullaj is your uncle and that you would go to him”!
– “No, I would come to my uncle, Alizoti, I don’t know him.” (I heard them mumbling to each other. I didn’t hear the conversation exactly, but I heard two names clearly, Ago Sina and another Jani, not Jani Naska, because they said captain (Jani, Jani Naska was a colonel). Boasting, my parents and my two brothers, Avdyli and Myzaferri, hoping for some other result, called Hodo, the guard officer, to take me. From that day on, I was not tortured like other times and to accompany me somewhere, only Captain Riza Shehu would take me.
Veç kësaj, as batanije apo kapot, nuk më hidhnin gjatë rrugës. Të nesërmen në mëngjes vjen vetë Rizai, deri tek shkallët e Hetuesisë e më çon në kat të dytë, të një prej pallacinave të Hetuesisë. Diku nga mesi i shkallëve, më kap fort përkrahu dhe më pëshpërit afër fare veshit: -“Hëmo Urim, jepi tani ec, se ta shpëtuam kokën”… Unë, fare i këputur…!
Aty, më fut në zyrën e tij dhe sa hyra aty, ajri qe shumë i rëndë, pasi zjarri bubullinte me të madhe. Rizai më ul në një karrige prej druri, jo prej hekuri siç më ulnin zakonisht. I gjendur mes nxehtësisë së dhomës, fillova të lëvizja sa andej këtej në karrige, sepse nuk po duroja dot më.
–“Hë mo Urim ç’ke që lëviz, se mos bësh ndonjë marrëzi? Të thashë, s’do bëjmë raketa jo”.– “Kam shumë vapë, plasa”, – i them. Siç isha në karrige, më largon nga pori e më afron pranë derës. Gjithashtu le dhe pak derën hapur. – “Mirë je tani Urim”?
– “Eee, mirë jam” – ia kthej unë. Hoqi këpucët dhe po i ngrohte këmbët. Thembra e çorapit të njërës këmbë i kishte dalë fare.
– “Hë mo Urim, pse nuk more me vete e disa të tjerë, të ma mbushje b***n mirë. Pesëdhjetë mijë mora nga ty. Myqka po më sjell çfarë dua edhe nga Shkodra”… etj etj (fjalë aventureske). “Rri ti tani këtu! Plak do të dalësh që këtu”! (kur më tha kështu, ashtu ulur në karrige, lotët më ranë nga fytyra në prehër e, sytë menjëherë më vajtën tek thembra që i kishte dalë).
– “Ti, jo 40-50 mijë të marrësh, po botën e tërë të kesh (ja tregoj me gisht), thembra e këmbës ka për të të dalë si patate Devolli…”! (Iu drodh mjekra dhe u zverdh në fytyrë; hapën sirtarin e tavolinës së tij të punës, aty kishte të mbështjellë në një gazetë pak bukë, djathë dhe ullinj).
– “Haji këto”, – thotë Rizai. – “Jo – i them unë. Po do vërtet që unë t’i ha këto, m’i jep siç më dhe pllakën e bukës e marmelatën. Këtu nuk e ha”.
– “Haje, se nuk të helmojmë. Tani do të të lejojmë dhe ushqimet. Kemi lajmëruar familjen që të të dërgojë rroba dhe ushqime”. Thërret oficerin e rojës: – “Hajde merre këtë, e sill 15-tën”! Më çon oficeri i rojës në qeli. (Pas vendimit të gjyqit, kur u takuam në burg, mora vesh që 15-ta qe Hekurani. Aty, Rizai i paskësh thënë Hekuranit, duke i treguar thembrën: – “Si të duket kjo”?
– “Po ja, është e grisur”, – ia kishte kthyer ai. Ai ngrihet i tërbuar, shkon mbrapa dosjeve, nxjerr shkopin prej thane dhe i hyn në dru. – “Nuk duket si patate Devolli”? e pyet Rizai përsëri. – “Jo”, – përgjigjet Hekurani.
– “Vërtet? Se kështu më tha ai shoku yt, Urimi”. (Hekuranit, Rizai i paskësh thënë, që ç’të bënte se kishte urdhër, pa do të na vriste të dyve me duart e tij). Prej asaj dite, nuk më fyen më! Brenda javës, më vijnë rrobat e fjetjes dhe ushqimet. Ama, polici nuk më lejonte ta haja në birucë të gjithë pllakën e bukës. Nuk lejohej më tepër se 2-3 kg ushqime në pesëmbëdhjetë ditë.
Dalja në gjyq, dënimi
Në datën 26 shkurt 1964, lajmërohemi që do të dalim në gjyq. Ato ditë edhe pse nuk kishim mjekër se ishim çunakë, na ruanin njëherë në javë. Mëngjesin e 26 shkurtit, vjen Demka (egjiptian), përgjegjës i birucave. (Demka, së bashku me policinë birucave, Halitin e Sanijes, i thoshin, ishin njerëzit më të këqij, më xhahilët, më të pashpirtët, më provokatorët).
Hapet dera, unë si gjithmonë ngrihem në këmbë, se ashtu duhej e Demka shpirt katrani, me hekurat që i vërtiste nëpër duar, më thotë me një tallje të paparë ndonjëherë: – “Hajde, hajde këtu e ktheji duart mbrapa, se do rruheeesh”!
Mbështetur në mur, pasi vë dorën në mjekër, ia kthej:- “po unë s’kam mjekër”! – “Hajde, hajde, se na ndot litarkën. Duhet të jesh i rrojtur kur të të vemë litarkën në fyt”. (Shtanga i brengosur, mbahem fort pas murit; sesi nuk më pushoi zemra se di. Se kuptoja ç’po ndodhte sepse kishte dy muaj që Rizai më pohonte vazhdimisht, që ma kishin shpëtuar kokën dhe se më tepër se 20 vjet, nuk do dënohesha.
– “Ke provim sottttt”!!!: tha xhahil Demka, duke qeshur! Në këtë kohë vjen Haliti, roja i birucave, i cili fliste me hundë: – “Pse nuk vjen 20-ta”?! – “Është mbështetur në mur e s’po ndihet, se u tremb nga litarka që do i vihet në fyt”, -thotë Demka. –“Hajde, hajde”, – më thotë Haliti. Dal pa vetëdije deri tek dera e birucës.
Më urdhërojnë t’i kthej duart mbrapa. Gjithmonë i kisha kthyer duart mbrapa, por atë ditë ngriva. Të dy m’i marrin duart me forcë e mi kthejnë mbrapa. Duke më shtyrë më çojnë tek berberi. Hodoja që rrinte gjithmonë në karrike me libër në dorë, aty ku rruheshim u bërtet; “ç’po bëni”?!
Haliti i thotë duke u zgërdhirë: – “Ja, i mbushi brekët ky, se ka hall që unë do rri të pastroj kallashin që do më ndotë”! Hodoja në këtë moment më kap mua përkrahu e urdhëron Halitin: -“Shpejt, ikë më prit ne kryetari”. Pasi u rrojta më futin përsëri në birucë. Pas 10-15 minutash Hodoja urdhëron:- “Shpejt, nxirreni 20-tën”. Në shkallët, më merr përkrahu me një tjetër, një që quhej Rexhep e, të dy më çojnë tek makina e madhe që më priste në sheshin e Degës. Vë këmbën në karrigen pranë derës së makinës e, të dy këta më shtyjnë për të hyrë brenda.
Kur hyj brenda në makinë, shikoj Halitin e Sanijes me një pushkë/automatik në dorë krekosur. Ngjitur me Halitin, përtokë shoh Durimin. Klith Durimi me të madhe: – “ç’je bërë kështu more”?! –“Nuk të pushkatojnë o jo”!
Në atë çast Haliti i Sanijes, i matet me qytë për t’i rënë. – “Durim, të lutem mos fol, se do të të bjerë”!- i them unë. – “Nuk më bie o Urim, jo. Le ta provojë të më godasë. Atë dua unë. Do dalim në gjyq e, s’na prek njeri sot”. – “Ëëëë, e ditke ti. E paske dhënë provimin njëherë”! – “E kam dhënë, ndaj bjer ti”!
Durimi, fill pasi më lëshojnë dhe mua përtokë, sjellin Hekuranin e Robertin. Rrugës për në gjyq, që të katërve na vendosën në pozicione të tilla, që të mos shikonim njëri-tjetrin. Përpara me një tjetër, qe hetuesi Riza Shehu, ndërsa me ne ishin 10-12 policë në këmbë, dikush me pushkë e dikush me automatik.
Mbërrijmë në Gjykatë, në të cilën hyjmë nga dalja para Gjykatës Ushtarake, në Korçë. Shoqërohej çdonjëri prej nesh nga dy policë. I pari zbres unë e mbas meje Durimi. Sa hyn pas meje Durimi, në sallën që ishte bosh, bërtet një grua me duar të vendosura poshtë gjoksit, e cila i drejtohet gruas tjetër: -“Bobo, sa të rinj që qenkan të shkretët, ashtu siç më the ti”!
Në sallë ndodheshin vetëm tre gra, nëpunëse të Gjykatës Ushtarake Tiranë, ku njëra prej tyre rrinte kokulur. Qe e shoqja e Kolonel Mit‟hat Goskovës, kryetar i Gjykatës Ushtarake Tiranë, që kishte të bënte me Hekuranin dhe Durimin: e mora vesh këtë gjë, pasi ma tha Hekurani në burg. Ora ishte rreth 9.00-10.00. Në sallën e gjyqit hyjnë familjarët tanë.
Nga ana ime ishte Hilmi Elezi, kushëriri im i dytë, i cili pas dënimit erdhi na takoi në burg dhe na solli nga një llokume për secilin që u arratis. Ai sot gjendet në Amerikë. Nga ana ime, ishte dhe Petrit Cangonji, burri i çupës së hallos. Nga ana e Hekuranit, Robertit dhe Durimit, erdhën familjet e tyre.
Hyn trupi gjykues në sallë, me kolonel Mit’hat Goskovën kryetar i Gjykatës Ushtarake Tiranë, anëtar major Nasi Joga. Prokuror ishte nënkolonel Anastas Koroveshi. Gjoja avokat i imi dhe Hekuranit, ishte Andon Napuçe. Nga mëngjesi deri në darkë në orën 8, u bënë dy ditë gjyq.
AKT-AKUZA: krim dhe tradhti e lartë ndaj Atdheut, duke tentuar të arratisen për në Greqi, krim i parashikuar në nenin 64-10-13 të Kodit Penal; (deri në 4-janar 1964 përfshinte 4 nene me vdekje: Neni 1; dezertim nga ushtria; Neni 2; shkelje e betimit të shkollës së Zbulim-Kundërzbulimit; Neni 3; tradhti e lartë ndaj Atdheut dhe nxjerrje sekreti; Neni 4; kryetar grupi. Pas datës 4 janar u vendos përsëri neni 64, i shoqëruar me nene zbutëse dhe u la vetëm tradhti e lartë ndaj Atdheut).
Megjithëse, në gjyqet në grup të diktaturës, të akuzuarit “thirreshin” me njëri-tjetrin, me ne lavdi Zotit, ishte një gjyq krejt i veçantë, sidomos deponimet e mia dhe të Hekuranit, që ishin në mbrojtje të njëri-tjetrit!
Dëshmitari i parë:
… Komandanti i postës që na arrestoi bashkë me ushtarët, për çudi në sallën e gjyqit, herë na shikonte ne dhe herë trupin gjykues. Kjo e hutoi gjatë, saqë na ra në sy të gjithëve, aq sa kryetari i trupit gjykues i tërheq vëmendje dhe i thotë: – “Mos u kthe me kurriz nga ne ti, kthehu me fytyrë nga ne, jo nga të pandehurit”. Me një keqardhje të madhe që shprehej si në mimikë ashtu dhe në veprimet e tij, dëshmon para trupit gjykues të vërtetën që ndodhi atë natë.
Dëshmitari i dytë:
Esat Firauni appeared in the courtroom as a hero. He spoke without hesitation, expressing malice: -"as soon as I saw them, I watched, I watched, I watched after them and I ran to the Post Office to report them". Without asking the presiding judge, he continued without stopping: "I watched, I watched" and pointed his finger at Roberti: -"this one grabbed my bag and wanted to take my bread by force. I measured you with an axe and ordered him to let go, so he let go of the bag of bread"! At this moment Roberti stood up without asking permission from the judge:
– "What is this guy saying?! A hundred like him and his father, they have nothing to do with me"!
– “Sit down and don't talk without permission,” the mayor shouts at Robert.
Third witness:
Esat's father, Shabani, with a crippled hand and leg and a terrifying face. In what he said, it seemed that he had taught Esat. On February 27, 1964, at around 8 p.m., the decision was made. Urim Elezi was sentenced to 20 years in prison, Hekuran Shyti was sentenced to 15 years in prison; Robert Morava was sentenced to 15 years in prison; Durim Shyti was sentenced to 13 years in prison.
…After the decision was made, the four of us stayed in the old prison of Korça (today, the city's maternity hospital) for almost a month. Compulsorily, in separate cells. During our stay in this prison, I met another group, younger than us, from the village of Mborje in Korça, who had also been convicted of attempted escape: Nevrus Golka, Vasil and Janaq Tarusha (the latter two being first cousins to each other). There were about thirty other people in the Korça prison, some convicted of agitation and propaganda, and others of attempted escape.
After a few days of being placed in the Korça prison, a heartless, criminal policeman, who stole dominoes and food from prisoners, named Fuat, put Vasil Tarusha and me in a dungeon, for no reason. The dungeon was made of black cobblestones and had a hole at the top, to get air. I stayed there… I don't know how long, because I had fainted. After about a month, about 17-18 people, all young men from the Korça prison, took us to the Laç Superphosphate Plant camp, to work, I could say, like slaves.
We stayed there for about a year and a half. To tell the truth, it was the only labor camp that was different from any other labor camp, both in food and behavior, despite the fact that I, Hekurani, Petrit Kruja from Shkodra, Zijadin Ftera from Delvina and many others served several prison sentences. Here, in the prisons, they tied you with irons and wood, but it was easier than in other camps. /Memorie.al
Lini një Përgjigje