FLASH
Shkruar nga Gjergj Zefi
Trump tërhiqet nga tarifa 20%, por jo nga bombardimet; Irani kërcënon energjinë e Gjirit, ndërsa korridori më strategjik i botës po kthehet nga rrugë tregtare në vijë fronti...
Në Ngushticën e Hormuzit nuk po negociohet vetëm kalimi i anijeve. Po negociohet, me raketa, bllokada dhe kërcënime, se kush ka të drejtë të vendosë rregullat e rendit ndërkombëtar.
Një ditë, Donald Trump propozon që Shtetet e Bashkuara të marrin një tarifë prej 20 për qind mbi mallrat që kalojnë përmes këtij korridori strategjik. Ditën tjetër, tërhiqet dhe deklaron se askush nuk duhet të tarifojë lundrimin në Hormuz. Tarifa u zëvendësua me premtimin për marrëveshje tregtare dhe investime me vendet arabe të Gjirit. Por bllokada ndaj anijeve të lidhura me portet iraniane mbeti në fuqi.
Pra, u hoq fatura, por jo armët.
Kjo është kontradikta që po e mban Lindjen e Mesme pezull mbi humnerë. Uashingtoni thotë se mbron lirinë e lundrimit, ndërsa njëkohësisht vendos se cilat anije mund të lundrojnë dhe cilat jo. Teherani pretendon sovranitet dhe të drejtë kontrolli mbi ngushticën, por përdor kërcënimin ndaj transportit ndërkombëtar si instrument presioni. Të dyja palët flasin për siguri. Në praktikë, të dyja po e përdorin pasigurinë si armë.
Tërheqja e Trump nga tarifa nuk ishte një kthesë drejt paqes. Ishte vetëm korrigjimi i një ideje që rrezikonte ta kthente SHBA-në nga garantuese e lundrimit të lirë në administratore të një pike doganore ushtarake.
Edhe Organizata Ndërkombëtare Detare e kundërshtoi vendosjen e tarifave për kalimin në ngushticat e përdorura për lundrim ndërkombëtar. Problemi nuk ishte vetëm ekonomik. Pranimi i një tarife amerikane do t’i jepte Iranit argumentin perfekt: nëse Uashingtoni mund të kërkojë pagesë për “mbrojtjen” e Hormuzit, përse Teherani nuk mund të kërkojë pagesë për “sovranitetin” e tij?
Kështu, një ide e hedhur si mekanizëm financiar mund të kishte legjitimuar pikërisht pretendimin iranian që SHBA kërkon hegjemoni financiare.
Por ndërsa tarifa u braktis, lufta vazhdoi.
Sot, më 15 korrik, Komanda Qendrore amerikane njoftoi përfundimin e një vale të re sulmesh ndaj Iranit, ndërsa mediat iraniane raportuan shpërthime në qytetet jugore dhe në ishujt pranë bregdetit. Në të njëjtën kohë u raportuan përplasje mes forcave amerikane dhe iraniane në Ngushticën e Hormuzit. Trump deklaroi se sulmet do të vazhdojnë derisa ai vetë të vendosë se janë të mjaftueshme, duke përmendur ura, centrale dhe infrastrukturë energjetike si objektiva të mundshme.
Kjo nuk është më gjuha e një operacioni të kufizuar. Është gjuha e një lufte pa afat të përcaktuar, të lidhur jo me një marrëveshje, rezolutë apo objektiv të matshëm, por me vullnetin personal të presidentit amerikan.
Dhe këtu fillon rreziku i madh.
Një konflikt mund të nisë me objektiva ushtarake të deklaruara, por sapo në listë futen centralet, urat, portet dhe rrugët e energjisë, kufiri mes presionit strategjik dhe shkatërrimit ekonomik bëhet gjithnjë e më i padukshëm. Në anën tjetër, Garda Revolucionare iraniane ka kërcënuar se, nëse bllokohen eksportet e Iranit, mund të ndalen edhe eksportet energjetike të pjesës tjetër të rajonit.
Mesazhi është brutal: ose na lejoni të shesim naftën tonë, ose askush nuk do ta shesë të vetën.
Kështu Hormuzi po shndërrohet në një mekanizëm shantazhi të dyfishtë. SHBA përdor epërsinë ushtarake për të izoluar Iranin. Irani përdor pozicionin gjeografik për të kërcënuar ekonominë botërore. Vendet arabe të Gjirit, edhe kur nuk duan të jenë pjesë e konfliktit, gjenden mes bazave amerikane, raketave iraniane dhe frikës se infrastruktura e tyre energjetike mund të kthehet në objektiv.
Në këtë përplasje, nuk ka fitues të pastër.
Trump mund të deklarojë se SHBA po mbron Hormuzin për të gjithë botën. Por mbrojtja e një korridori tregtar nuk mund të ndahet nga pasojat e bombardimeve që e rrethojnë. Teherani mund të pretendojë se po mbron sovranitetin kombëtar. Por sovraniteti nuk i jep askujt të drejtën të mbajë peng furnizimin energjetik të vendeve të tjera.
Ndërkohë, tregjet e kanë kuptuar para diplomatëve se Hormuzi nuk është më një pikë kalimi, por një prim rreziku. Çmimet e naftës u rritën ndërsa sulmet, bllokada dhe kërcënimi për tarifën trazuan transportin detar; ato u tërhoqën pjesërisht vetëm pasi Trump braktisi planin e tarifimit.
Prandaj, kthesa e Trump për tarifën nuk duhet lexuar si shenjë moderimi. Është një lëvizje taktike brenda një strategjie që mbetet thellësisht ushtarake. As deklaratat e Iranit për rezistencë nuk janë diplomaci. Janë paralajmërime se Teherani është i gatshëm ta zgjerojë koston e konfliktit përtej kufijve të tij.
Paqja nuk ndërtohet duke vendosur tarifa sot dhe duke kërcënuar centralet nesër. Nuk ndërtohet as duke minuar lundrimin, sulmuar anijet apo kërcënuar se do të ndalet energjia e një rajoni të tërë.
Paqja kërkon një marrëveshje ku as SHBA të mos e trajtojë Hormuzin si pronë strategjike dhe as Irani si pronë kombëtare. Ngushtica duhet të mbetet ajo që është sipas funksionit të saj ndërkombëtar: një korridor i hapur, jo një arkë pagese; një rrugë tregtare, jo një kufi lufte.
Por për momentin, të dyja palët po kërkojnë kontroll, jo kompromis.
Trump hoqi dorë nga tarifa, por jo nga bllokada. Irani flet për sovranitet, por kërcënon lundrimin. Bombardimet vazhdojnë, raketat përgjigjen dhe diplomacia endet pas avionëve luftarakë, duke u përpjekur të shuajë një zjarr që politika vazhdon ta ushqejë.
Në Hormuz nuk ka paqe./Pamfleti
Lini një Përgjigje