FLASH
Shkruar nga Grigor Atanesian
Azerbajxhani kërkoi që Armenia t’i jepte një pjesë të këtij rajoni si “korridor” enklavës së saj të Nakhçivanit. Rajoni njihet edhe si Zangezur, dhe propozimi u quajt “korridori i Zangezurit”...
Një stacion i braktisur, disa vagona të ndryshkur dhe një duzinë metra shina; këto janë të gjitha që kanë mbetur nga një hekurudhë sovjetike në Armeninë jugore.
Mund të duket e pamundur, por kjo pjesë e braktisur e binarëve në Kaukazin e Jugut është shfrytëzuar për t'u bërë një simbol i paqes së ndërmjetësuar nga presidenti i SHBA-së, në Rrugën Trump për Paqe dhe Prosperitet Ndërkombëtar, ose Tripp.
Të shpërndara përreth janë fragmente të një koke nga një monument kushtuar një heroi komunist. Një statuje femërore i mungon një krah.
“Ne jemi në rrugën Trump, e njohur edhe si Kryqëzimi i Paqes, Rruga e Mëndafshit dhe Korridori i Zangezurit”, thotë Marut Vanyan, një gazetar vendas, duke shtuar “deri më tani asgjë nga kjo nuk duket amerikane”.
Kjo është një nga “luftërat e pafundme” që Trump pretendon se i ka dhënë fund, në një marrëveshje midis Armenisë dhe armikut të saj të hershëm, Azerbajxhanit.
Plani parashikon që kompanitë amerikane të operojnë, sipas një marrëveshjeje 99-vjeçare, për të zhvilluar rrugën 43 km (26 milje) përmes territorit armen përgjatë gjithë kufirit të saj me Iranin, në një korridor që lidh Azerbajxhanin me enklavën e saj të Nakhçivanit.
Një hekurudhë, autostradë dhe tubacione janë premtuar të gjitha dhe Trump ka folur për kompanitë që shpenzojnë "shumë para, të cilat do të përfitojnë ekonomikisht të tre kombet tona".
Në terren, shkalla e sfidës është e qartë. Kjo lidhje transporti do të duhet të ndërtohet nga e para, por pengesat politike i tejkalojnë shumë çështjet ekonomike.
Ndërhyrja e Trump mund të riformësojë gjeopolitikën e një rajoni që Rusia e pretendon si sferën e saj të ndikimit. Edhe mbështetësit e linjës së ashpër në Teheran janë të shqetësuar dhe kërcënojnë ta bllokojnë projektin.
Lufta dhe paqja në Kaukaz
Propozimi i Tripp është çelësi për t'i dhënë fund një konflikti midis Armenisë dhe Azerbajxhanit që filloi për Nagorno-Karabakun, një pjesë e Azerbajxhanit historikisht të populluar nga armenët.
Në vitin 2023, Azerbajxhani e rimori rajonin e kontestuar dhe praktikisht e gjithë popullsia armene iku nga shtëpitë e tyre. Ky nuk ishte dëbimi i parë i tillë në këtë konflikt: në vitet 1990 mbi 500,000 azerbajxhanë u zhvendosën.
Vanyan ishte midis atyre që ikën nga shtëpitë e tyre në vitin 2023.
Pasi u arratis nga zona e luftës, ai u vendos në provincën jugore të Syunik të Armenisë, pikërisht kur ajo u bë një pikë e nxehtë e re midis dy fqinjëve.
Azerbajxhani kërkoi që Armenia t’i jepte një pjesë të këtij rajoni si “korridor” enklavës së saj të Nakhçivanit. Rajoni njihet edhe si Zangezur, dhe propozimi u quajt “korridori i Zangezurit”.
Por kur Armenia e hodhi poshtë kërkesën, shpërthyen përleshje në kufi dhe shumë njerëz patën frikë nga një luftë e re.
Pastaj, në gusht të vitit 2025, Trump e zgjidhi papritur situatën. Duke pritur Presidentin e Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, dhe Kryeministrin armen, Nikol Pashinyan, në Shtëpinë e Bardhë, ai ofroi një zgjidhje të hartuar për të kënaqur të dyja palët.
Një rrugë e ardhshme e Trump premton si "lidhje të papenguar" për Azerbajxhanin ashtu edhe "respekt të plotë" për sovranitetin e Armenisë. Rruga do të menaxhohet nga një kompani private amerikane.
Udhëheqësit e të dy vendeve thonë se takimi në Uashington ka rivendosur paqen në rajonin e tyre dhe e vlerësojnë ndërhyrjen e Trump si një ndryshim rrënjësor.
Por dokumenti që ata nënshkruan është i pakët në detaje dhe nuk ofron asnjë afat kohor për ndërtimin e Tripp-it.
Kryqëzimi i interesave perëndimore, ruse dhe iraniane
Ndërmjetësimi i SHBA-së u bë i mundur për shkak të pozicionit të dobësuar të Rusisë në Kaukazin Jugor. Për vite me radhë, Kremlini punoi për rihapjen e rrugës që tani mban emrin e një presidenti amerikan.
Edhe pse propozimi i Rusisë që trupat e saj kufitare të FSB-së të ruajnë rrugën e ardhshme është refuzuar, ato ende patrullojnë pjesën e kufirit Armeni-Iran që është zgjedhur për rrugën Trump.
Ndërsa BBC filmonte në terren, një automjet patrullimi i FSB-së ruse u ndal para nesh. Një i ri me uniformë na pyeti për një dron që po filmonte kufirin nga lart. Ne thamë se nuk ishte i yni dhe patrulla ruse vazhdoi rrugën.
Rajoni Syunik i Armenisë është gjithashtu një qendër kyçe për eksportet e saj, dhe biznesmenët dhe kamionët nga Irani janë një pamje e njohur. Kompanitë iraniane të ndërtimit po ndërtojnë një urë të re që do të kalojë Tripp-in e ardhshëm.
Lumi Aras që ndan Republikën Islamike dhe Armeninë është pikërisht vija që është përcaktuar të ndiqet nga rruga.
Është e paqartë se si do të bashkëjetojnë kompanitë amerikane dhe iraniane në Armeni, duke pasur parasysh përfshirjen e fundit të SHBA-së në luftën Izrael-Iran.
Një këshilltar i lartë i udhëheqësit suprem të Iranit kërcënoi ta shndërronte Tripp në "një varr për mercenarët e Donald Trump", por qeveria e Iranit ka qenë më e matur.
Irani është mik dhe fqinj për të dy vendet e Kaukazit dhe Armenia i ka thënë Teheranit se projekti nuk përbën kërcënim për interesat e saj.
Gjithashtu, ka një prani të shtuar evropiane në Armeninë jugore. Franca kohët e fundit ka filluar t’i shesë armë Jerevanit dhe ka hapur një konsullatë në Syunik. Një mision monitorimi i BE-së është vendosur në rajon dhe rruga e ardhshme e Trump shihet nga BE-ja si pjesë e një “korridori të mesëm” që e lidh atë me Azinë Qendrore dhe Kinën dhe anashkalon Rusinë.
Turqia është gjithashtu e etur të përfitojë nga një mundësi e krijuar nga zbehja e ndikimit rus.
Ankaraja është në bisedime me Armeninë për të normalizuar marrëdhëniet dhe ka shprehur mbështetje për Tripp, i cili do të krijonte një lidhje të drejtpërdrejtë nga Turqia me Azerbajxhanin përmes enklavës së saj.
Qeveria e Armenisë duket e qetë në lidhje me interesat e ndryshme konkurruese. Ajo dëshiron të bëhet një "Kryqëzimi i Paqes" ku të gjitha fuqitë rajonale do të bashkëpunojnë.
“Ata thonë se gjithçka do të shkojë mirë dhe se do të ketë miliarda euro investime, rrugë të reja dhe tregti me Iranin, Amerikën, Evropën, Turqinë dhe Azerbajxhanin”, thotë Marut Vanyan me një buzëqeshje mosbesuese.
Një traktat formal paqeje midis Azerbajxhanit dhe Armenisë nuk është nënshkruar ende, por një gjë është e qartë: që nga takimi i Uashingtonit, asnjë e shtënë e vetme nuk është qëlluar në kufirin Armeni-Azerbajxhan.
Ndërhyrja e Trumpit ka sjellë të paktën një lehtësim të përkohshëm për ata që për vite me radhë kanë jetuar me frikën e luftimeve të reja. /Përshtatur nga BBC/
Lini një Përgjigje