FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Kriza në Hormuz po shtyn Britaninë drejt një tronditjeje ekonomike, ndërsa gara për drejtimin e Laburistëve mund të përcaktojë kryeministrin e ardhshëm të vendit
Ditët e fundit, qeveria britanike ka bërë dy kthesa të jashtëzakonshme politike. Të martën u zbulua se Thesari po ushtron fshehurazi presion mbi supermarketet që të ngrijnë çmimet e produkteve bazë. Kjo u konsiderua e çuditshme, pasi kur Rishi Sunak kishte propozuar një ide të ngjashme si kryeministër, opozita laburiste e kishte akuzuar se po sillej si Ted Heath.
Të mërkurën erdhi një lajm edhe më i pazakontë: Keir Starmer do të lehtësonte disa sanksione ndaj naftës ruse për të zbutur problemet e furnizimit. Ky është i njëjti kryeministër që gjatë vitit të kaluar ka akuzuar vazhdimisht Nigel Farage për afërsi me Vladimir Putinin dhe që ka kërkuar vazhdimisht të fotografohet me Volodymyr Zelenskyn para Downing Street 10.
Si shpjegohen këto lëvizje politikisht të dhimbshme? Përgjigjja është e thjeshtë: Britania po shkon drejt një katastrofe ekonomike për shkak të mbylljes së vazhdueshme të Ngushticës së Hormuzit. Udhëheqësit iranianë e dinë se arma e tyre më e fuqishme është kontrolli mbi arterien më jetike tregtare të botës. Çfarëdo që të ndodhë, ekonomia globale pritet të përballet me turbulenca që as kryetarët më energjikë të bashkive nuk do të mund t’i përballojnë.
Kancelarja Rachel Reeves dhe Keir Starmer, të cilët marrin çdo ditë informacione të privilegjuara mbi situatën, janë plotësisht të vetëdijshëm për seriozitetin e krizës. Së shpejti, edhe publiku do ta ndiejë këtë përmes mungesave të produkteve dhe rritjes së çmimeve.
Në një mbledhje sekrete të Cobra-s, komitetit qeveritar për menaxhimin e krizave, zyrtarët shqyrtuan në prill “skenarin më të keq të arsyeshëm”, sipas të cilit ngushtica do të mbetej e mbyllur deri në qershor. Tashmë vendi po afrohet pikërisht drejt këtij skenari. Lëndë të para jetike kanë mbetur të bllokuara në portet e Gjirit Persik.
Dioksidi i karbonit është element kyç në shpërndarjen ushqimore, sepse përdoret për prodhimin e akullit të thatë që mban të freskëta produktet gjatë transportit. Edhe pse janë marrë masa të përkohshme për rifillimin e prodhimit vendas, rezervat vazhdojnë të bien, sipas një dokumenti qeveritar të rrjedhur në media. Zyrtarët po hartojnë plane emergjence për mungesat ushqimore që mund të shkaktojë mungesa e CO2. Në muajt e ardhshëm, supermarketet mund të përballen me mungesë pijesh të gazuara dhe mishi të freskët.
Megjithatë, problemi kryesor për konsumatorët pritet të jetë inflacioni. Në prill, Federata e Ushqimit dhe Pijeve vlerësoi se inflacioni ushqimor mund të arrijë 10 për qind këtë vit për shkak të ndërprerjes së eksporteve të plehrave kimike nga shtetet e Gjirit. Rreth 45 për qind e uresë së tregtuar globalisht, përbërës kyç për plehrat azotike, prodhohet në vendet e Gjirit dhe kalon përmes Ngushticës së Hormuzit.
Megjithatë, ky parashikim bazohej në një skenar optimist, që tashmë konsiderohet i tejkaluar, pasi supozonte se ngushtica do të ishte rihapur deri në prill. Tani parashikohet që deri në nëntor, çmimet e ushqimeve të jenë rritur me 50 për qind krahasuar me fundin e vitit 2021.
Nga gushti 2015 deri në gusht 2020, çmimet e ushqimeve ishin rritur vetëm me 4.6 për qind. Tani, pas pesë vitesh rritjesh të paprecedenta, të cilat politikanët i kanë justifikuar me faktorë jashtë kontrollit të tyre, pandemia që nisi në Wuhan dhe pushtimi rus i Ukrainës, publikut po i thuhet sërish se standardi i jetesës do të përkeqësohet.
Qeveria ka shumë pak mundësi për të ndërhyrë. Ministrat e pranojnë se hapësira fiskale pothuajse ka mbaruar për të përballuar pasojat e një rritjeje të menjëhershme të faturave familjare. Sipas projeksioneve, konsumatorët do të fillojnë të ndiejnë goditjen nga rritja e çmimeve të ushqimeve dhe karburantit që në shtator, pikërisht në kohën kur kushdo që do të drejtojë Partinë Laburiste do t’i drejtohet konferencës së partisë.
Kjo ngre pyetje të mëdha politike: a do të jetë në gjendje ndonjë fraksion i Laburistëve të miratojë një buxhet vjeshte që njëkohësisht të sigurojë shumicë në Dhomën e Komunave dhe të bindë Zyrën për Përgjegjësi Buxhetore (OBR) dhe tregjet financiare se Britania mund të shlyejë borxhet e saj?
Përpjekjet e Donald Trump për të rihapur Ngushticën e Hormuzit kanë hasur pengesa të vazhdueshme. Presidenti amerikan kishte shpresuar se vizita në Kinë do të sillte progres diplomatik dhe presion mbi Iranin. Kjo nuk ndodhi. Trump ka kërcënuar me sulme të reja ndaj Iranit për ta detyruar regjimin të tërhiqet, por shtetet e Gjirit kanë kërkuar më shumë negociata.
Trump vazhdon të këmbëngulë se nuk mund të ketë marrëveshje për sa kohë Irani ruan kapacitete bërthamore, ndërsa udhëheqësit iranianë nuk duan t’i japin atij një fitore politike. Por edhe nëse Trump do të pranonte nesër që Irani të mbajë armë bërthamore në këmbim të rihapjes së ngushticës, nuk ka garanci se situata do të përmirësohej shpejt.
Kompanitë detare nuk pritet të rikthejnë menjëherë anijet për të transportuar mallrat e bllokuara në portet e Gjirit. Pronaret dhe operatorët e anijeve nuk janë të gatshëm të rrezikojnë investimet e tyre pas muajsh sulmesh dhe konfiskimesh nga Irani.
Edhe një marrëveshje paqeje mes SHBA-së dhe Iranit nuk do të shënonte fundin e krizës, por vetëm fillimin e një epoke të re, ku liria e lundrimit nuk mund të merret më si e mirëqenë dhe rrugët tradicionale tregtare duken të copëzuara, ndoshta në mënyrë të pakthyeshme.
Gjatë tre muajve të fundit, kompanitë e transportit jo vetëm që kanë humbur miliarda paund, por janë përballur edhe me konfiskime anijesh dhe sulme me raketa nga Irani. Janë humbur edhe jetë njerëzish. Për këtë arsye, shumë operatorë do të hezitojnë të rikthehen në një korridor detar të minuar dhe të pasigurt.
Trump mund të ketë instinktin për t’i detyruar kompanitë të rifillojnë transportin, por shumica e tyre nuk janë amerikane. SHBA ka prani minimale në industrinë globale të transportit detar. Operatorët evropianë kontrollojnë 44 për qind të flotës globale të kontejnerëve. Tre kompanitë më të mëdha në botë janë MSC nga Zvicra, Maersk nga Danimarka dhe CMA nga Franca. Vetëm MSC kontrollon 21.6 për qind të tregut global. Ndërkohë, kompania më e madhe amerikane, Matson, ka vetëm 0.2 për qind të tregut.
MSC, kompani private e themeluar në vitin 1970 nga një kapiten italian dhe bashkëshortja e tij, tashmë ka sinjalizuar se nuk e konsideron më Ngushticën e Hormuzit si rrugë të besueshme tregtare. Ajo po investon në një korridor alternativ, ku mallrat do të transportohen përmes Kanalit të Suezit drejt porteve saudite në Detin e Kuq dhe më pas do të kalojnë me kamionë në rrugë tokësore. Ky opsion është dukshëm më i shtrenjtë dhe tregon se kompania pret paqëndrueshmëri afatgjatë në Hormuz.
Edhe pas një marrëveshjeje eventuale paqeje, rikthimi i mallrave nuk do të ndodhë menjëherë. Zhvendosja e anijeve të bllokuara mund të zgjasë javë ose muaj. Dhe edhe nëse transporti rikthehet në nivelet e para luftës, kostot më të larta të sigurimeve do të vazhdojnë të rëndojnë mbi çmimet për konsumatorët për vite me radhë.
Në këtë kontekst, zgjedhjet e pjesshme në Makerfield marrin rëndësi të veçantë, pasi rezultati mund të përcaktojë kryeministrin e ardhshëm të Britanisë. Mbi 400 deputetë laburistë, 300 mijë anëtarë partie dhe 76,517 votuesit e zonës do të ndikojnë në zgjedhjen e personit që do të drejtojë vendin në dy vitet e ardhshme, që pritet të jenë jashtëzakonisht të vështira.
Pyetjet që shtrohen janë konkrete: çfarë do të bënte Andy Burnham nëse Donald Trump kërcënon sërish të pushtojë Groenlandën sepse kompania daneze Maersk refuzon të transportojë mallra përmes Hormuzit?
Si do të menaxhonte Wes Streeting mungesat që ndalin kamionët që furnizojnë farmacitë? A do të përballonte Angela Rayner presionin publik për të subvencionuar energjinë kur yield-et e obligacioneve shtetërore janë në rritje? A do të akuzonte Ed Miliband supermarketet për fitime të tepërta dhe të kërkonte taksë të jashtëzakonshme?
Qeveria ka pak mundësi për të zbutur krizën, por shumë mënyra për ta përkeqësuar atë. Ajo po vazhdon me rregullore të reja për uljen e përdorimit të plastikës, të cilat do ta bëjnë ushqimin edhe më të shtrenjtë. Taksa “Extended Producer Responsibility” (EPR), që ngarkon prodhuesit për mbetjet e ambalazheve, hyri në fuqi në janar 2025.
Raporti i Bankës së Anglisë për politikën monetare në gusht të vitit të kaluar vlerësonte se kjo taksë ishte një nga arsyet pse Britania kishte inflacion më të lartë ushqimor se vendet e Bashkimit Evropian.
Taksat EPR po zbatohen gradualisht: në vitin 2026 tarifa shtesë do të jetë 20 për qind, në vitin 2027 do të rritet në 60 për qind dhe nga viti 2028 do të arrijë 100 për qind. Kjo mund të sjellë një tjetër valë të rritjes së çmimeve ushqimore në fillim të vitit të ardhshëm.
Autori ngre pyetje të drejtpërdrejta për kandidatët laburistë: a do të vendosin moratorium mbi këto penalitete kur çmimet e ushqimeve të shpërthejnë? Apo reduktimi i mbetjeve plastike mbetet prioritet më i madh?
Sipas autorit, situata kërkon seriozitet jo vetëm për shkak të vështirësive ekonomike, por sepse, ashtu si pandemia Covid-19 dhe lufta në Ukrainë, kjo krizë mund të krijojë mundësi për reforma strukturore që Britania i konsideron të domosdoshme për rimëkëmbjen ekonomike.
Nëse shfaqen mungesa ushqimore dhe tregu i banesave pëson kolaps, qeveria mund të ndiejë presion për masa radikale në favor të rritjes ekonomike, përfshirë reforma në planifikim urban, shfrytëzim më të madh të burimeve natyrore apo edhe rikthim të fracking-ut.
Në përfundim, autori argumenton se nëse Partia Laburiste dështon të përballet me këtë moment historik, ashtu siç dështoi sipas tij gjatë krizave të viteve 1970, ajo rrezikon të kalojë edhe dy dekada të tjera në opozitë. /Përshtatur nga The Spectator/
Lini një Përgjigje