FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga dyshimet e Naserit te raketat e Sadamit dhe kërcënimet e Iranit, objekti në Negev vazhdon të shihet si simbol i fuqisë strategjike izraelite
Regjimi iranian po i përgjigjet goditjeve ndaj Natanz-it duke synuar objektin në Negev, i cili ka mbijetuar më parë sulmeve ajrore egjiptiane dhe raketave Scud irakiane.
Nga dyshimet e para të Naserit në vitin 1967, te raketat Scud të Sadam Huseinit në vitin 1991 e deri te raketat iraniane të orëve të fundit, qendra bërthamore e Dimonës ka qenë gjithmonë një simbol i fuqisë së Izraelit dhe, për këtë arsye, një objektiv i rëndësishëm për armiqtë e tij. Një objektiv i veçantë që, si çdo simbol, mbart një kuptim të paqartë që ndryshon sipas kohës dhe rrethanave.
Izraelitët kanë ndjekur gjithmonë politikën e mohimit, ose të paktën të moskomentimit të rreptë. Edhe sot, nëse pyet çdo zëdhënës qeveritar, megjithëse dihet gjerësisht se vendi prej më shumë se dy dekadash zotëron midis 100 dhe 200 bomba atomike, përfshirë edhe koka të fuqishme termobërthamore të montuara në raketa balistike të gjeneratës së fundit, përgjigjja mbetet se Izraeli nuk synon të jetë vendi i parë me arsenal bërthamor në Lindjen e Mesme. Ka pasur raste kur gazetarë dhe studiues izraelitë janë detyruar të censurojnë librat e tyre dhe të ndalojnë publikime që trajtonin hapur këtë çështje.
Megjithatë, “sekreti i hapur” i armës bërthamore në Dimona filloi të zbulohej që me fluturimet zbulimore në lartësi të madhe të avionëve luftarakë egjiptianë në maj të vitit 1967. Lufta 6-ditore ishte e pashmangshme dhe presidenti Gamal Abdel Naser kërkonte të verifikonte informacionet e shërbimeve sekrete sipas të cilave, pranë qytetit të vogël të Dimonës në Negev, izraelitët po ndërtonin armët e tyre atomike.
Plani i Ben Gurionit
Projekti ishte iniciuar që në fund të viteve 1950 nga themeluesi karizmatik i shtetit, David Ben Gurion. Ideja udhëheqëse ishte ajo që përshkonte shumë politikanë dhe ushtarakë izraelitë pas Holokaustit: “kurrë më”. Shteti i krijuar vetëm tre vjet pas Shoah-ut nuk do të lejonte më një shfarosje të hebrenjve.
Nga ky parim buronte edhe ideja e “përjashtimit” të Izraelit, sipas së cilës vendi mund të anashkalonte të drejtën ndërkombëtare, konventat e Gjenevës dhe madje edhe kundërshtimet e aleatit amerikan. Në këtë këndvështrim, Izraeli jo vetëm që kishte të drejtë të zotëronte armë bërthamore, por edhe të shkatërronte kapacitetet bërthamore të kundërshtarëve të tij. Kjo u konkretizua me bombardimin e reaktorit irakian në Osirak në vitin 1981, atë në Deir ez-Zor në Siri në vitin 2007 dhe sulmet e viteve të fundit ndaj objekteve në Iran. Shtetet e Bashkuara ishin kundër programit bërthamor izraelit, ndërsa një rol kyç në sigurimin e bashkëpunimit francez e luajti Shimon Peres.
Objekti në Dimona u ndërtua në bunkerë të mëdhenj nëntokësorë. Në vitin 1967, sipas burimeve, ishin në përgatitje vetëm dy ose tre pajisje bërthamore rudimentare, por ato mbroheshin fort. Një avion Mirage izraelit që hyri gabimisht në hapësirën ajrore të zonës u rrëzua pa paralajmërim. Zona u rrethua me fusha të minuara dhe tela me gjemba, duke e bërë të pamundur afrimin nga toka.
Gjatë luftës së Yom Kippur-it në vitin 1973, sulmi i papritur egjiptiano-sirian e gjeti Izraelin të papërgatitur. Për një moment u vu në dyshim edhe mbijetesa e shtetit, aq sa kryeministrja e atëhershme Golda Meir urdhëroi hapjen e siloseve bërthamore. Ky veprim nxiti Pentagonin të dërgonte tanke, raketa dhe municione për të shmangur përshkallëzimin drejt një konflikti jokonvencional.
Fotografitë e ndaluara
Në vitin 1986, tekniku bërthamor Mordechai Vanunu riktheu vëmendjen ndërkombëtare mbi Dimonën, duke publikuar rreth gjashtëdhjetë fotografi të marra fshehurazi në brendësi të objektit dhe duke dokumentuar një program që e vendoste Izraelin si fuqinë e gjashtë bërthamore në botë.
Ky zhvillim mund të ketë ndikuar edhe në vendimin e Sadam Huseinit gjatë Luftës së Gjirit në vitin 1991, kur ai lëshoi rreth 40 raketa Scud drejt Izraelit, prej të cilave disa dyshohet se synonin Dimonën. Numri i saktë dhe vendet e goditjes mbeten ende sekret. Megjithatë, propaganda irakiane e përdori këtë për të deklaruar se ishte sfiduar “arma bërthamore sioniste”.
E njëjta retorikë vjen sot nga Teherani. Argumenti iranian pasqyron një qëndrim të përhapur në botën arabe prej dekadash: pse Izraeli lejohet të ketë armë bërthamore, ndërsa të tjerët jo?
Edhe sot, censura izraelite mbetet shumë e fortë. Janë publike vetëm të dhënat për dëmet ndaj civilëve në Dimona dhe Arad, ndërsa asgjë nuk bëhet e ditur për bunkerët sekretë. Nuk është e qartë as nëse armët bërthamore ndodhen ende në siloset e vjetra.
Në këtë kontekst, Teherani mund të vazhdojë të flasë për “fitore” ndaj qendrës atomike: është goditur simboli, jo domosdoshmërisht infrastruktura ushtarake. Në mënyrë të ngjashme, deklaratat e mëparshme për eliminimin përfundimtar të kërcënimit bërthamor iranian janë vënë sërish në diskutim nga zhvillimet e fundit, të cilat mbeten të pasigurta në rezultat. /Përshtatur nga Corriere/
Lini një Përgjigje