FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Aleanca ushtarake perëndimore do të zhvillojë javën e ardhshme samitin e saj në Ankara, një takim që pritet të shënojë fillimin e një faze të re. Shtetet e Bashkuara po e zbatojnë seriozisht planin për të tërhequr një pjesë të forcave të tyre nga Evropa. Tani janë vendet evropiane që duhet të përballojnë tri sfida kryesore…
Për shumë vite, përmbajtja diplomatike ndaj aleatëve ishte pjesë e konsensusit në politikën amerikane. Ishte presidenti Barack Obama ai që e theu këtë qasje. Në një intervistë për revistën The Atlantic, 10 vjet më parë, ai i quajti disa aleatë evropianë "përfitues falas" ("free riders"). Kritikat drejtoheshin kryesisht ndaj vendeve evropiane, ndërsa Gjermania ishte veçanërisht në qendër të vëmendjes.
Pasardhësi i tij, Donald Trump, ishte edhe më i drejtpërdrejtë. Që gjatë mandatit të tij të parë ai kërkoi nga Gjermania të merrte "një pjesë të drejtë të barrës". Kritikat e tij nuk kishin të bënin vetëm me shpenzimet e ulëta për mbrojtjen. Për SHBA-në ishin po aq problematike edhe përmbajtja ushtarake e Gjermanisë, varësia e saj nga Rusia dhe mungesa e vullnetit për modernizimin e Bundeswehr-it.
Që nga presidenca e Bill Clintonit (1994–2000), të gjithë presidentët amerikanë kanë kërkuar që Gjermania, si ekonomia më e madhe e Evropës, të marrë më shumë përgjegjësi brenda NATO-s. Megjithatë, për shumë vite qeveritë gjermane nuk ishin të gatshme ta bënin këtë. Ato justifikoheshin me kufizimet fiskale të vendosura nga "frena e borxhit", traditën e përmbajtjes ushtarake dhe kostot e mëdha të ribashkimit të Gjermanisë.
Një ndryshim themelor në NATO
Koha e justifikimeve ka marrë fund. NATO po kalon një transformim të thellë. Shtetet e Bashkuara po tërhiqen nga ndarja tradicionale e përgjegjësive: më pak kapacitete amerikane dhe më shumë përgjegjësi evropiane. Aleanca ka nevojë për një fuqi të re udhëheqëse në Evropë dhe vëmendja është përqendruar te Gjermania.
Javën e ardhshme NATO do të mblidhet në Ankara për samitin e saj të radhës. Takimi pritet me interes të madh, sepse do të tregojë nëse roli i ri i Gjermanisë kufizohet vetëm në rritjen e shpenzimeve, apo nëse Berlini është i gatshëm të udhëheqë edhe në fushat që janë vendimtare për Aleancën: zhvillimin e kapaciteteve ushtarake, industrinë e mbrojtjes, mbështetjen për Ukrainën dhe burimet njerëzore.
Shtetet e Bashkuara po zbatojnë atë që prej vitesh ua kishin paralajmëruar aleatëve. Ato po riorganizojnë prioritetet e tyre strategjike, ushtarake dhe financiare, duke e përqendruar vëmendjen gjithnjë e më shumë në Azi dhe rajonin e Paqësorit. Kjo i vendos vendet evropiane përballë një pyetjeje vendimtare: a do të jenë në gjendje të mbrojnë vetë sigurinë e tyre, apo do të bëhen politikisht të varura nga fuqi të tjera?
Amerikanët po veprojnë me vendosmëri
Gjermania ka zgjedhur rrugën e vetëmbrojtjes dhe po investon në forcat e saj të armatosura më shumë se çdo vend tjetër evropian. Sipas qeverisë në Berlin, nuk ekziston më alternativë, sepse Shtetet e Bashkuara po kalojnë nga deklaratat në veprime konkrete.
Pak ditë më parë, Uashingtoni i dorëzoi NATO-s një listë me kapacitetet ushtarake që nuk synon t'i vërë më në dispozicion të Aleancës në rast krize. Kjo listë është klasifikuar "sekrete", por pjesë të saj janë publikuar nga mediat gjermane. Për këtë arsye, informacionet duhet të trajtohen me kujdes, pasi NATO nuk i ka konfirmuar zyrtarisht.
Sipas këtyre raportimeve, SHBA planifikon të heqë nga angazhimet e saj avionët cisternë KC-135, avionët luftarakë F-15 Eagle dhe F-16, dronët e zbulimit me rreze të gjatë, një grup aeroplanmbajtësesh, anijet e mbrojtjes ajrore me sistemin Aegis, nëndetëset dhe avionët patrullues detarë P-8A.
Sipas të dhënave të publikuara, amerikanët do të reduktojnë mesatarisht me më shumë se një të tretën kontributin e tyre në planet mbrojtëse të NATO-s. Ata do të vazhdojnë të mbështesin mbrojtjen e Evropës, por jo më në të njëjtën shkallë si deri tani.
Kjo listë konsiderohet veçanërisht e rëndësishme, sepse NATO sapo ka përfunduar rishikimin e planifikimit të saj mbrojtës, të njohur si NATO Force Model. Ky model përcakton se cili shtet do të vërë në dispozicion çfarë forcash ushtarake në rast krize apo lufte.
Tani këto plane duhet të përshtaten. Vendet e tjera anëtare duhet të mbushin boshllëkun që do të krijojë tërheqja amerikane. Koha është e kufizuar, pasi SHBA nuk ka ndërmend t'u japë aleatëve një periudhë të gjatë tranzicioni dhe tashmë ka nisur të tërheqë një pjesë të armëve dhe trupave të saj nga Evropa.
SHBA lë pas një boshllëk
Me këtë zhvillim, transformimi i NATO-s, i cili nisi pas pushtimit rus të Ukrainës, hyn në një fazë të re. Deri më tani, Shtetet e Bashkuara u kërkonin partnerëve kryesisht të rrisnin shpenzimet për mbrojtjen. Tani ato presin prej tyre edhe më shumë kapacitete ushtarake.
Kjo u bë e qartë edhe gjatë takimit të ministrave të Mbrojtjes të NATO-s në mesin e muajit qershor në Bruksel. Aty, Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, njoftoi se gjatë 6 muajve të ardhshëm do të zhvillohet një tjetër rishikim i angazhimeve ushtarake amerikane në kuadër të NATO-s. Njëkohësisht, ai përsëriti kritikat ndaj vendeve që, sipas tij, vazhdojnë të përfitojnë nga Aleanca pa mbajtur barrën e duhur.
Homologu i tij gjerman, Boris Pistorius, i hodhi poshtë këto akuza, duke theksuar se Gjermania po i rrit ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen. Deri në vitin 2029, vendi synon të shpenzojë 3,5 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto për mbrojtjen bazë, ndërsa edhe 1,5 për qind shtesë do të investohen në detyra që lidhen me sigurinë.
Kjo do të thotë se Gjermania do ta arrijë objektivin prej pesë për qind plot gjashtë vjet më herët sesa afati i miratuar nga NATO në samitin e vitit 2025 në Hagë. Në vitin 2015, një vit pas aneksimit rus të Krimesë, Gjermania shpenzonte rreth 35 miliardë euro për mbrojtjen, ose vetëm 1,2 për qind të prodhimit të saj të brendshëm bruto, një nga nivelet më të ulëta në historinë e vendit. Deri në vitin 2029, këto shpenzime pritet të arrijnë në rreth 153 miliardë euro.
Sipas burimeve në selinë e NATO-s, Gjermania nuk shihet më, as nga Shtetet e Bashkuara, si një vend që pengon zhvillimet brenda Aleancës. Përkundrazi, ajo konsiderohet gjithnjë e më shumë si një nga shtetet që mund të bëjë të mundur ndarjen e re të përgjegjësive.
Ky ndryshim në perceptim nuk lidhet vetëm me rritjen e buxhetit të mbrojtjes. Një rol vendimtar ka luajtur edhe brigada gjermane në Lituani. Vendimi i qeverisë gjermane për të vendosur në mënyrë të përhershme një brigadë luftarake prej rreth 5.000 ushtarësh në shtetet baltike i ka sjellë Berlinit respekt të konsiderueshëm nga shumica e vendeve anëtare të NATO-s. Asnjë shtet tjetër nuk ka marrë një angazhim të ngjashëm.
Industria e mbrojtjes: ritmi mbetet shumë i ngadaltë
Megjithatë, një vend që pritet të marrë më shumë përgjegjësi ushtarake duhet t'i zotërojë edhe kapacitetet përkatëse. Kjo e çon vëmendjen te një tjetër temë kryesore e samitit në Ankara: industria e mbrojtjes.
Edhe sot, prokurimi i armëve dhe pajisjeve të reja në Gjermani ecën me ritëm të ngadaltë. Procedurat ligjore dhe burokratike vazhdojnë të pengojnë procesin, ndërsa shumë kompani të industrisë së mbrojtjes nuk arrijnë të prodhojnë me shpejtësinë e nevojshme.
Brenda NATO-s, shumë prej këtyre kompanive konsiderohen tepër të ngadalta dhe jo mjaftueshëm fleksibël.
Ky problem nuk kufizohet vetëm te Gjermania. Në selinë e NATO-s ekziston pakënaqësi e përgjithshme për ritmin e riarmatimit në të gjithë Aleancën. Edhe presidenti Donald Trump ka shprehur disa herë pakënaqësi ndaj industrisë amerikane të mbrojtjes, duke vlerësuar se ajo nuk prodhon mjaftueshëm dhe nuk vepron me shpejtësinë e kërkuar.
Për këtë arsye, në samitin e Ankarasë, për herë të parë do të zhvillohet edhe një Forum i Industrisë së Mbrojtjes, i integruar në programin zyrtar të samitit. Qëllimi është forcimi i bashkëpunimit ndërmjet politikës, ushtrisë dhe industrisë së mbrojtjes.
Edhe për Gjermaninë kjo konsiderohet thelbësore. Nëse vendi synon të marrë një rol udhëheqës ushtarak në Evropë, industria e saj duhet të jetë në gjendje të furnizojë më shpejt forcat e armatosura.
Aktualisht, prodhimi i sistemeve të mbrojtjes ajrore Iris-T, raketave për sistemin Patriot, tankeve, dronëve, teknologjisë digjitale dhe sistemeve të inteligjencës artificiale, raketave lundruese dhe atyre me rreze të gjatë, si edhe i anijeve dhe nëndetëseve, vazhdon të kërkojë shumë kohë.
Për një pjesë të këtyre sistemeve, parashikohet që ato të mos jenë ende operative në vitin 2029. Pikërisht ky vit përmendet shpesh në NATO si një periudhë kur Aleanca duhet të jetë plotësisht e përgatitur për çdo skenar të mundshëm të një sulmi rus.
Shtetet e Bashkuara kërkojnë që vendet evropiane të marrin përfundimisht përgjegjësinë për mbrojtjen e tyre konvencionale dhe po e shtyjnë këtë proces me ritëm të shpejtë.
Disa vende, si shtetet baltike, Polonia dhe Gjermania, kanë reaguar duke rritur ndjeshëm investimet dhe janë në rrugë të mirë për të arritur objektivin prej pesë për qind të PBB-së për mbrojtjen. Vende të tjera, si Franca dhe Britania e Madhe, po ecin më ngadalë, ndërsa Spanja vazhdon ta refuzojë plotësisht këtë objektiv.
Skepticizëm ndaj modelit gjerman
Por edhe nëse do të kishte fonde të mjaftueshme dhe industria e mbrojtjes do të prodhonte më shpejt, do të mbetej një sfidë e tretë: personeli. Kjo vlen veçanërisht për Gjermaninë.
Ministri i Mbrojtjes, Boris Pistorius, dhe bashkëpunëtorët e tij po përpiqen vazhdimisht ta paraqesin modelin e ri të shërbimit ushtarak vullnetar si një histori suksesi. Në mënyrë të rregullt ata publikojnë të dhëna mbi numrin e pyetësorëve të dërguar për të rinjtë dhe mbi numrin e atyre që kanë shprehur gatishmërinë për të kryer shërbimin ushtarak.
Megjithatë, jo vetëm në qarqet ushtarake gjermane, por edhe në Bruksel, këto të dhëna shihen me skepticizëm. Sipas ekspertëve, numri i pyetësorëve të shpërndarë dhe i atyre të kthyer nuk lejon të nxirren përfundime të besueshme nëse Bundeswehr-i do të arrijë objektivin afatgjatë prej 260.000 ushtarësh aktivë dhe 200.000 rezervistësh.
Aktualisht, ushtria gjermane numëron rreth 186.000 ushtarë aktivë dhe afërsisht 60.000 rezervistë aktivë, të cilët teorikisht mund të angazhohen në rast nevoje.
Ukraina, 140 miliardë euro për dy vitet e ardhshme
Prej javësh, selia e NATO-s po punon për deklaratën përfundimtare të samitit, e cila duhet të miratohet nga të 32 vendet anëtare.
Sipas informacionit të disponueshëm në fund të muajit qershor, ekziston një konsensus i gjerë për vazhdimin e mbështetjes ushtarake për Ukrainën.
Për vitet 2026 dhe 2027, NATO planifikon të ndajë nga 40 miliardë dollarë në vit për furnizimin e Ukrainës me armë, municione dhe ndihmë të tjera ushtarake. Bashkimi Evropian pritet të shtojë edhe 60 miliardë dollarë të tjerë.
Shumë vende anëtare të NATO-s i kanë drejtuar pritshmëritë e tyre ndaj Gjermanisë. Megjithatë, nëse Berlini do të shndërrohet në një fuqi të vërtetë udhëheqëse ushtarake, kjo do të varet nga aftësia e tij për të përshpejtuar riarmatimin, për të rritur kapacitetet e industrisë së mbrojtjes dhe për të siguruar numrin e nevojshëm të ushtarëve.
Samiti i Ankarasë pritet të jetë një samit i tranzicionit. Shtetet e Bashkuara ka shumë gjasa të mbeten pjesë e NATO-s, por mbrojtja konvencionale e Evropës do të duhet të mbështetet gjithnjë e më shumë te vetë evropianët.
Për këtë arsye, vështrimi i gjithë kontinentit është përqendruar te Gjermania, e cila pritet të marrë një rol shumë më të madh në garantimin e sigurisë evropiane. /Përshtati Pamfleti nga NZZ/
Lini një Përgjigje