FLASH
Shkruar nga PamfletiNjë analizë e bazuar në artikullin “Break the Asian Machine Age” të John Waters dhe Ross Calvin shpjegon si teknologjia e survejimit dhe modelet Smart City përdoren globalisht për disiplinim shoqëror...
Artikulli “Break the Asian Machine Age”, botuar më 3 janar 2026 nga John Waters dhe Ross Calvin, paraqet një analizë të drejtpërdrejtë mbi mënyrën se si regjimet autoritare përdorin teknologjinë jo për shërbime publike, por për kontroll shoqëror. Autorët e lidhin këtë model me doktrinën e artikuluar në librin Unrestricted Warfare të vitit 1999, ku dy oficerë të lartë të Ushtrisë Çlirimtare Popullore të Kinës përshkruajnë luftën moderne si një proces pa kufij mes fushëbetejës dhe jetës civile.
Sipas kësaj doktrine, shteti nuk ka nevojë të përballet drejtpërdrejt me kundërshtarin por mund të godasë përmes monedhës, institucioneve, informacionit, psikologjisë kolektive dhe destabilizimit social. Kjo luftë zhvillohet njëkohësisht në fusha financiare, ligjore, digjitale dhe psikologjike. Artikulli e përdor këtë kornizë për të përshkruar atë që autorët e quajnë “Epoka Aziatike e Makinerisë”.
Psikologjia e bindjes së programuar
Waters dhe Calvin e përkufizojnë Epokën Aziatike të Makinerisë si një formë inxhinierie bindjeje. Shteti përdor mbikëqyrjen masive, sistemet e vlerësimit dhe frikën për të riformatuar sjelljen individuale. Qytetari nuk trajtohet si subjekt politik, por si një profil të dhënash që monitorohet, vlerësohet dhe korrigjohet.
Ky model e shndërron mendimin, lëvizjen dhe vendimmarrjen në të dhëna të lexueshme nga algoritmet. Qëllimi nuk është ndëshkimi i vazhdueshëm, por parandalimi i devijimit. Qytetari përshtat sjelljen për të shmangur penalizimin. Vetëcensura zë vendin e dhunës së hapur.
Smart City si arkitekturë kontrolli
Në analizën e tyre, autorët ndalen te modeli i ashtuquajtur “Smart City”. Ata e përshkruajnë jo si projekt urban apo teknologjik neutral, por si arkitekturë pushteti. Në Kinë, këto sisteme integrojnë të dhëna publike dhe private. Mbi 700 milionë kamera monitorojnë fytyrën, zërin dhe lëvizjen. Kodet QR, aplikacionet e besnikërisë dhe sistemet e pikëzimit matin konformitetin ideologjik. Aplikacionet shëndetësore përdoren për qëllime politike.
Ky sistem krijon një mekanizëm disiplinimi që shtyn në kohë shpërthimet sociale. Autorët përmendin akuza administrative si “shkaktim konfliktesh”, “përhapje thashethemesh” apo “rrezikim sigurie”, të cilat sjellin humbje pune, lista të zeza dhe ndëshkime familjare. Sistemi funksionon përmes frikës së vazhdueshme dhe ruajtjes së imazhit publik.
Eksporti i modelit përtej Kinës
Artikulli argumenton se ky model nuk mbetet brenda kufijve të Kinës. Partia Komuniste Kineze eksporton teknologji survejimi, standarde digjitale dhe ligje kibernetike në mbi 70 shtete. Platformat e sigurisë urbane, rrjetet e telekomunikacionit dhe kontratat infrastrukturore përfshijnë shpesh akses në të dhëna dhe varësi afatgjata.
Autorët theksojnë se Kina paraqitet si partnere e Jugut Global dhe jo si fuqi koloniale klasike. Ajo depërton përmes tregtisë, kulturës dhe diplomacisë teknike. Kritikët etiketohen si sinofobë. Standardet teknologjike kineze ndikojnë organet rregullatore ndërkombëtare. Sisteme si BeiDou shërbejnë njëkohësisht për logjistikë civile, mbikëqyrje dhe mbështetje ushtarake.
Emigrantët, korporatat dhe autocensura
Një pjesë tjetër e analizës lidhet me mënyrën se si ky model projektohet përmes diasporës dhe korporatave perëndimore. Departamenti i Punës së Frontit të Bashkuar depërton në universitete, biznese dhe rrjete shoqërore. Shteti monitoron studentët dhe emigrantët përmes ambasadave dhe organizatave formale. Familjet në Kinë përballen me ndëshkime për aktivitetet jashtë vendit.
Korporatat perëndimore, sipas autorëve, përshtatin produkte dhe përmbajtje për të ruajtur aksesin në tregun kinez. Investitorët globalë përfundojnë duke financuar kompani të lidhura me survejimin dhe represionin, ndërsa auditimi dhe transparenca bllokohen nga ligjet kineze.
Shqipëria dhe rreziku strukturor
Duke u nisur nga kjo analizë, lind pyetja se si modelet e përshkruara reflektohen në projekte si Smart City në Shqipëri. Narrativa zyrtare i paraqet këto sisteme si modernizim, siguri dhe eficiencë administrative. Në praktikë, ato ndërtojnë një infrastrukturë të centralizuar mbledhjeje dhe përpunimi të të dhënave.
Shqipëria nuk ka ende një kuadër të plotë ligjor për inteligjencën artificiale. Kontrolli parlamentar mbi teknologjitë e survejimit mbetet i kufizuar. Institucionet që administrojnë këto sisteme i përgjigjen drejtpërdrejt ekzekutivit. Qytetari nuk ka transparencë mbi përdorimin e të dhënave të tij dhe nuk ka mekanizma efektivë ankese.
Në këtë kontekst, rreziku nuk lidhet me teknologjinë në vetvete, por me mënyrën se si ajo integrohet në një shtet me institucione të dobëta dhe histori abuzimi me pushtetin. Siç paralajmëron artikulli, teknologjia pa llogaridhënie shndërrohet në instrument disiplinimi.
“Break the Asian Machine Age” e trajton Epokën e Makinerisë si një konflikt real mbi mënyrën se si pushteti e sheh individin. Njëra logjikë e redukton qytetarin në një njësi të menaxhueshme të të dhënave. Tjetra mbështetet te individi që mendon, flet dhe krijon. /Pamfleti
Lini një Përgjigje