FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga Bosnja dhe Hercegovina te Serbia dhe Shqipëria: rrëzimi i Viktor Orbanit nuk pritet të sjellë një “pranverë politike” në vendet kandidate për në BE
Pavarësisht fitores së Peter Magyar ndaj regjimit të Viktor Orbán në Hungari, një zhvillim i ngjashëm politik nuk pritet të ndodhë në vendet e Ballkanit Perëndimor që synojnë anëtarësimin në Bashkimin Europian.
Në një analizë të Florian Hassel në median gjermane theksohet se ndryshimi në Budapest mund të ketë ndikim të kufizuar, kryesisht në Republikën Srpska në Bosnje dhe Hercegovinë. Kjo njësi, e drejtuar nga Milorad Dodik, ka përfituar deri tani nga mbështetja e Hungarisë, përfshirë kredi dhe mbrojtje politike në institucionet e BE-së. Megjithatë, mungesa e një opozite të bashkuar, me orientim proeuropian dhe lidership të fortë, e bën të pamundur një ndryshim të shpejtë demokratik.
Në vijim thuhet se sjë situatë e ngjashme paraqitet edhe në Serbi. Protestat e mëdha që nisën pas tragjedisë në Novi Sad në nëntor 2024 treguan pakënaqësi të gjerë publike, por nuk prodhuan strukturë politike alternative.
Në Shqipëri, sipas analizës, kryeministri Edi Rama ka konsoliduar pushtetin që nga viti 2013 në një sistem të karakterizuar nga korrupsioni. Krijimi i SPAK-ut në vitin 2019, nën presion ndërkombëtar, u konsiderua një hap pozitiv, pasi institucioni ndërmori hetime ndaj figurave të larta politike. Megjithatë, mbështetja politike për këtë strukturë u vu në pikëpyetje kur hetimet prekën bashkëpunëtorë të afërt të kryeministrit. Përpjekjet për të mbrojtur zyrtarë të lartë nga ndjekja penale tregojnë kufizimet e reformave. Por, opozita përballet me mungesë besueshmërie, pasi lideri i saj, ish-kryeministri Sali Berisha, është gjithashtu nën akuza për korrupsion.
Në këtë kontekst, autori arrin në përfundimin se zhvillimet në Hungari nuk pritet të nxisin ndryshime të ngjashme në Ballkan, për shkak të dobësive strukturore të opozitës dhe mungesës së një orientimi të qartë politik drejt reformave demokratike.
Analiza e botuar në Süddeutsche Zeitung
Do të ishte tepër bukur për të qenë e vërtetë: Peter Magyar ka fituar në mënyrë triumfuese në Hungari, kundër një regjimi të Viktor Orbanit që nga jashtë dukej pothuajse i pamposhtur. Kjo ngre pyetjen nëse ky ndryshim pushteti mund të shërbejë si nxitje edhe për vendet kandidate të BE-së në Ballkan. Por kjo shpresë rezulton e gabuar.
Pas ndryshimit në Budapest, vetëm Republika Srpska (RS) mund të përballet me vështirësi. Ajo është pjesë e Bosnjës dhe Hercegovinës dhe vuan nën regjimin autoritar të ndërtuar nga Milorad Dodik. Bashkëpunimi mes Hungarisë dhe RS-së ka qenë deri tani i ngushtë. Hungaria ka ofruar kredi të mëdha dhe ka vendosur veto kur BE-ja ka tentuar të ndjekë një kurs më të ashpër ndaj autokratit Dodik. Kjo mund të ndryshojë tani. Megjithatë, mungon kushti kryesor për një ndryshim demokratik të pushtetit: në RS nuk ka një opozitë të bashkuar dhe të fortë, me vizion proeuropian dhe një figurë udhëheqëse disi karizmatike.
Edhe për Serbinë fqinje vlen e njëjta gjë. Vendi përjetoi nga 1 nëntori 2024 një valë të madhe protestash. Atëherë u shemb streha e stacionit të trenit në Novi Sad, e rinovuar së fundmi të paktën nga jashtë. Si pasojë humbën jetën 16 persona. Megjithatë, studentët që udhëhoqën protestat refuzuan të bashkëpunojnë me grupet dhe partitë ekzistuese qytetare. Mosbesimi ndaj politikës ishte shumë i thellë. Ata gjithashtu nuk arritën të krijojnë një figurë udhëheqëse.
Në zgjedhjet lokale në fund të marsit, presidenti Aleksandar Vučić pësoi humbje të ndjeshme votash në disa zona. Por veçanërisht në provincë, mbështetja për regjimin e tij mbetet ende e fortë. Serbisë i mungon një figurë si Péter Magyar, dikush që do të merrte përsipër punën e vështirë për të udhëtuar vazhdimisht nëpër vend dhe për t’u ofruar qytetarëve të zhgënjyer nga korrupsioni dhe stagnimi ekonomik një alternativë reale. Përveç mungesës së një figure karizmatike, në Serbi mungon edhe vullneti për t’u orientuar drejt Europës. Flamujt e BE-së pothuajse nuk u panë në protesta. Opozita e vjetër është e përçarë dhe pjesërisht edhe më nacionaliste se vetë Vučić, i cili mbështetet te Moska.
“Asnjë substancë demokratike nuk ka mbetur në Shqipëri”
Edhe në Shqipëri situata nuk është më e mirë. Kryeministri Edi Rama, që nga fitorja e tij e parë në vitin 2013, ka ndërtuar një sistem të karakterizuar nga korrupsioni i tepruar. Në vitin 2019, nën presion ndërkombëtar, u krijua Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK).
Ajo veproi aq vendosmërisht kundër politikanëve që më parë dukeshin të paprekshëm, sa u bë shpejt institucioni më i besueshëm në vend. Por Rama e mbështeti atë vetëm derisa institucioni synoi të ngrinte akuza ndaj zëvendëses së tij
“Demokracia e Shqipërisë është e zhveshur nga çdo substancë demokratike,” vlerësoi së fundmi politologu shqiptar Blendi Kajsiu. Edhe opozita është e diskredituar, pasi udhëheqësi i saj dhe ish-kryeministri Sali Berisha është vetë nën dyshime për korrupsion.
Në këtë sfond, nuk pritet që rrëzimi i Viktor Orbánit të sjellë një “pranverë politike” në Ballkan. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje