FLASH
Shkruar nga Jennifer Wignall
Një projekt resorti në një nga zonat më të mbrojtura të bregdetit shqiptar ka ndezur protesta masive dhe hetime zyrtare në Shqipëri dhe SHBA. Ndryshimet ligjore që e bënë të mundur investimin po vihen në pikëpyetje nga BE-ja, duke e lidhur çështjen me standardet e anëtarësimit të vendit. Debati tashmë ka kaluar kufijtë lokalë dhe është kthyer në një test për sundimin e ligjit dhe transparencën.
Për më shumë se dy dekada, Shqipëria ka bërë punën e vështirë të reformimit të sistemit të drejtësisë në përpjekje për t'u anëtarësuar në Bashkimin Evropian: ka rishikuar gjykatat, ka verifikuar gjyqtarët dhe ka hapur me shpejtësi kapitujt e negociatave me Brukselin.
Derisa një ditë mbërriti Jared Kushner. Gjatë një udhëtimi me jaht në brigjet e Adriatikut shqiptar, Ivanka Trump tregon se si ajo dhe bashkëshorti i saj, Kushner, u përballën me ujërat e kaltër të lagunës Vjosa-Nartë dhe ishullin e paprekur të Sazanit dhe filluan të imagjinonin një resort luksoz aty.
Ajo që pasoi nuk ishte thjesht një ide apo një propozim biznesi, por një zinxhir vendimesh ligjore dhe politike që krijuan kushtet për realizimin e tij. Zona në fjalë është një nga pjesët më të mbrojtura të bregdetit mesdhetar: laguna Vjosa-Nartë, habitat i flamingove dhe mbi 200 llojeve të shpendëve shtegtarë, ndodhet brenda një peizazhi të mbrojtur, ndërsa ishulli i Sazanit është pjesë e parkut të vetëm kombëtar detar dhe tokësor të Shqipërisë.
Investimi i propozuar nga Kushner është kthyer në një pikë përplasjeje në një debat më të gjerë mbi ndikimin politik, kapitalin e huaj dhe llogaridhënien publike, ndërsa ndryshimet ligjore që e bënë të mundur projektin kanë ngjallur kundërshtime të forta.
Sipas ligjit shqiptar të vitit 2017 për zonat e mbrojtura, ndërtimi i resorteve të mëdha turistike në këto zona ishte i ndaluar. Por kjo ndryshoi në shkurt të vitit 2024, kur shumica parlamentare e kryeministrit Edi Rama miratoi një amendament që lejon ndërtimin e resorteve me pesë yje brenda zonave të mbrojtura, pavarësisht statusit të tyre fillestar.
Po atë vit, Atlantic Incubation Partners, një kompani e lidhur me Affinity Partners të Kushner, mori statusin e “investitorit strategjik” për një projekt prej 1.4 miliardë dollarësh në atë zonë.
Kjo seri ngjarjesh ka nxitur protesta nga banorët lokalë dhe aktivistët mjedisorë, veçanërisht në qytetin e Vlorës, ku qytetarët dolën me pankarta si “Duart larg lagunës!” dhe “Shqipëria nuk është në shitje!”, në një lëvizje që u quajt “Revolucioni i Flamingove”.
Më pas, protestat u përhapën edhe në Tiranë dhe jashtë vendit, duke u kthyer në një simbol më të gjerë të pakënaqësisë ndaj mënyrës se si po merren vendimet për zhvillimin e vendit.
Aktivistja Blerjana Bino nga Qendra për Shkencë, Inovacion dhe Zhvillim në Tiranë thotë se lëvizja nuk është më vetëm për mbrojtjen e një lagune, por për qeverisjen dhe transparencën në Shqipëri, duke theksuar se është një nga mobilizimet më të mëdha qytetare të viteve të fundit dhe se nuk është organizuar nga struktura partiake.
Ndërkohë, ambicia e Shqipërisë për anëtarësim në BE gjendet nën një presion të dyfishtë. Deri në fund të vitit 2025, zyrtarët besonin se ishte i mundur anëtarësimi deri në vitin 2030. Por standardet e BE-së për mjedisin dhe sundimin e ligjit mbeten kusht kyç, dhe ky projekt ka ngritur shqetësime për të dyja.
Në një rezolutë të miratuar më 17 qershor, Parlamenti Evropian i bëri thirrje Shqipërisë të shfuqizojë ndryshimet e vitit 2024 në ligjin për zonat e mbrojtura, të vendosë një moratorium të menjëhershëm për ndërtimet në këto zona dhe të sigurojë përputhje të plotë me standardet e mbrojtjes së natyrës të BE-së.
Ndërkohë, Jared Kushner nuk po e financon personalisht projektin. Kompania e tij, Affinity Partners, menaxhon rreth 6.16 miliardë dollarë kapital, përfshirë rreth 2 miliardë dollarë nga Fondi i Investimeve Publike i Arabisë Saudite, si edhe investime nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Paralelisht, Kushner ka mbajtur rol diplomatik në administratën e Donald Trump si i dërguar për paqen, duke u përfshirë në çështje ndërkombëtare si Irani, Ukraina dhe Gaza, ndërsa disa ligjvënës amerikanë kanë hapur hetime për ndarjen e mundshme të interesave të tij private nga aktiviteti publik.
Në Shqipëri, edhe Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) ka nisur hetime mbi mënyrën se si janë ndryshuar ligjet dhe si janë blerë tokat pranë lagunës, përfshirë vlerësimet e dyshimta të pronave dhe rolin e ndërmjetësve në grumbullimin e parcelave. Gjithashtu, janë ngrirë llogari të lidhura me kompani të përfshira në transaksione pranë zonës.
Sipas studiueses Beatrice Mosello nga Chatham House, ligji shqiptar për investimet strategjike, i miratuar në vitin 2015, është projektuar për të tërhequr investime të huaja përmes procedurave të përshpejtuara administrative, por në praktikë kjo mund të reduktojë kontrollin dhe të anashkalojë vlerësimet mjedisore që kërkohen nga standardet e BE-së.
Ajo paralajmëron se, kur negociatat të arrijnë te kapitulli 27, që lidhet me mjedisin dhe klimën, kjo kornizë ligjore do të jetë nën një presion të fortë nga Brukseli. Kur BE-ja ndërhyri zyrtarisht, çështja nuk ishte më thjesht lokale.
Rezoluta e 17 qershorit nuk e përmendi drejtpërdrejt Kushnerin apo familjen Trump, por e bëri të qartë shqetësimin për drejtimin e zhvillimeve. Kryeministri Edi Rama i ka minimizuar protestat, duke i quajtur “histeri” dhe duke pretenduar se edhe në kulmin e tyre nuk kanë marrë pjesë më shumë se 8.000 persona, ndërsa ka akuzuar disa media ndërkombëtare për ekzagjerim të situatës.
Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme ka deklaruar se nuk ka asnjë projekt përfundimtar të miratuar dhe as ndërtime në zhvillim. Rama ka deklaruar gjithashtu se projekti do të sjellë përfitime neto për mjedisin, duke premtuar rreth 25 për qind më shumë hapësira të gjelbra sesa ekzistojnë aktualisht.
Në një tjetër deklaratë, ai ka akuzuar Iranin për një “luftë hibride” dezinformimi kundër projektit, akuzë që Teherani e ka mohuar plotësisht, duke e quajtur absurde. Megjithatë, protestat nuk janë ndalur dhe janë zgjeruar, duke treguar se kundërshtimi nuk shihet si rezultat i ndërhyrjeve të huaja, por si një pakënaqësi e brendshme ndaj mënyrës së vendimmarrjes.
Ndërkohë, si në Uashington, ashtu edhe në Bruksel po hetohet ndërthurja mes kapitalit privat, ndikimit politik dhe vendimmarrjes publike. Çështja po shihet si një test për kufijtë mes pushtetit dhe fitimit, me një pyetje që mbetet thelbësore: kush mban rrezikun kur përplasen këto dy botë?/Pamfleti nga “Newsweek”
Lini një Përgjigje