FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga Budapesti në Tiranë, kolapsi i një perandorie të ndërtuar mbi korrupsion kërcënon ekonominë shqiptare...
Gjatë kohës që disa oligarkë hungarezë po largohen nga vendi për në Dubai apo Nju Jork, një tjetër figurë kyçe e sistemit të Viktor Orbanit po përballet me një fat potencialisht edhe më të rëndë: shembjen e aksioneve, bllokimin e kredive dhe hetimet për korrupsion.
Kompania 4iG, një konglomerat gjigant i telekomunikacionit dhe mbrojtjes, dhe kryetari i bordit të saj, Gellért Jászai, janë bërë simboli i pastrimit të ekonomisë hungareze nga qeveria e re e Péter Magyar.
4iG nuk është një kompani e zakonshme.
E themeluar fillimisht në sektorin e IT, ajo u shndërrua gjatë erës së Orbanit në një nga konglomeratet më të mëdha dhe më të privilegjuara në Hungari, duke u zgjeruar në mënyrë agresive në telekomunikacion (ku bleu një nga tre operatorët celularë nga Vodafone me mbështetje të qeverisë), në industrinë e hapësirës ajrore dhe mbrojtjes (përmes nëndegës 4iG SDT, e cila mori kontrollin e një pjese të madhe të industrisë hungareze të mbrojtjes në një seri privatizimesh të dyshimta), dhe ndërkombëtarisht, ku 4iG zotëron One Albania (ish-One Telecommunications), operatorin e dytë më të madh celular në Shqipëri.
Gellért Jászai, i cili u shfaq nga rrethi i Lőrinc Mészáros (mikut të fëmijërisë së Orbanit dhe hungarezit më të pasur), u bë një oligark i plotfuqishëm, por tani e gjithë kjo ndërtesë po tronditet.
Që nga fitorja dërrmuese e partisë Tisza dhe betimi i Péter Magyar si kryeministër i ri, 4iG dhe Jászai janë gjendur në epiqendrën e stuhisë.
Reagimi i tregjeve financiare ishte i menjëhershëm dhe brutal: brenda një muaji, aksionet e 4iG humbën mbi 32% të vlerës së tyre, dhe në një ditë të vetme pas publikimit të një sondazhi që tregonte epërsi të opozitës, ato ranë 10-12%.
Që nga kulmi i tyre në fund të vitit 2025, çmimi i aksioneve të 4iG është përgjysmuar, duke reflektuar frikën e investitorëve për një ndryshim të regjimit dhe duke e klasifikuar kompaninë tani me "reputacion të damkosur" për shkak të lidhjeve të saj të ngushta me pushtetin e vjetër. Goditja më e rëndë për 4iG erdhi kur qeveria e re vendosi të bllokojë dhe rishqyrtojë një kredi të madhe nga Komisioni Evropian.
Ish-qeveria e Orbanit kishte aplikuar për një kredi prej 16 miliardë eurosh me interes të ulët për të financuar sektorin e mbrojtjes, por pasi skema u lançua, një pjesë e madhe e industrisë hungareze të mbrojtjes u privatizua pikërisht nga 4iG.
Mediat investigative kanë zbuluar se paratë e kësaj kredie do të përfundonin kryesisht në xhepin e 4iG.
Péter Magyar deklaroi se do ta shqyrtojë kritikisht këtë kërkesë, duke përmendur "rreziqe të larta korrupsioni", duke vendosur në thelb se paratë e tatimpaguesve evropianë nuk do të financojnë kompanitë e ish-regjimit.
Për më tepër, hulumtimi i fundit nga media hungareze Direkt36 ka zbuluar mekanizmin e ndërlikuar se si 4iG fitoi kompanitë shtetërore të mbrojtjes.
Sipas dokumenteve të siguruara, banka shtetërore Eximbank dhe fondet e lidhura me shtetin injektuan fshehurazi 37 miliardë forinta (rreth 112 milionë euro) në një fond privat të lidhur me Jászai, dhe menjëherë pas kësaj, këto para u përdorën nga 4iG për të blerë kompanitë shtetërore.
Mediat hungareze afër qeverisë së re, si kontroll.hu, kanë paralajmëruar se 4iG mund të shkojë drejt falimentimit, pasi pa mbështetjen e shtetit dhe pa kreditë e BE-së, struktura financiare e 4iG konsiderohet e paqëndrueshme. Ky kolaps ka një ndikim të drejtpërdrejtë në Shqipëri, ku kompania zotëron operatorin One Albania.
Në fund të vitit 2024, One Albania kishte marrë rreth 96 milionë euro hua nga kompania mëmë 4iG, një varësi e lartë që e bën One Albania jashtëzakonisht të ndjeshme ndaj problemeve financiare të grupit hungarez.
Zhvillimet e fundit kanë rritur në mënyrë dramatike rrezikun financiar për One, duke vështirësuar negociatat për marrjen e kredive të reja nga bankat shqiptare, pasi One tani perceptohet si një aktiv me rrezik të lartë.
Në skenarin më ekstrem, nëse qeveria e re hungareze klasifikon paratë e përdorura nga 4iG për blerjen e One Albania si "produkt i korrupsionit", kjo mund të hapë rrugën për konfiskimin e aseteve, duke lënë të ardhmen e One Albania në ajër.
Përballë këtij realiteti të ri politik, Gellért Jászai dhe udhëheqja e 4iG kanë tentuar të mbrohen, duke deklaruar publikisht se aktiviteti i tyre është ndërtuar mbi "baza të shëndosha" dhe se kontratat me gjigantët amerikanë të armatimit si Northrop Grumman ofrojnë një garanci për rritje të mëtejshme, duke injoruar vitet e privilegjeve dhe mbështetjes së pakufizuar nga shteti i Orbanit.
Megjithatë, ekspertët dhe tregjet janë skeptikë.
Péter Magyar ka premtuar krijimin e një zyre të posaçme për të gjetur dhe konfiskuar asetet e grupeve që përbënin shtyllën e sistemit korruptiv (të ashtuquajturat NER - National Cooperation System).
Pa mbështetjen e pushtetit politik dhe me një administratë të re që kërkon të rivendosë sundimin e ligjit, modeli i biznesit i 4iG duket i paqëndrueshëm.
Kjo ndodhi shënon më shumë se thjesht një ndryshim qeverie; është një pastrim sistematik i marrëdhënieve të ngushta shtet-biznes që dominuan Hungarinë për më shumë se një dekadë. Gellért Jászai dhe 4iG janë shembulli më i qartë se si një kompani private e ndërtuar mbi lidhjet politike dhe transfertat e fshehta të fondeve shtetërore shembet kur ndryshon era e pushtetit. Pasojat e kësaj tronditjeje do të ndihen nga Budapesti në Tiranë, duke riformuar jo vetëm ekonominë hungareze, por edhe atë shqiptare përmes tutelës së One Albania./Pamfleti
Lini një Përgjigje