FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Budva e vjetër kërkonte punë, pronë dhe përgjegjësi për të ngritur një familje. Ballkani i sotëm prodhon milionerë me lidhje politike, tenderë dhe favore partiake.
Sot, kur përmendet Budva, shumica mendojnë për plazhe të mbushura, jahte luksoze, ndërtime pa fund dhe jetën e natës që vazhdon deri në agim. Pak kush kujton se ky qytet, një nga më të vjetrit në Adriatik, u ndërtua mbi një sistem vlerash krejt tjetër, ku pasuria nuk matej me para, por me tokë, punë dhe pemë ulliri.
Një nga rrëfimet më të njohura që ka mbijetuar në kujtesën historike të Budvës lidhet me një kusht të pazakontë për martesën. Një i ri nuk konsiderohej i gatshëm për të krijuar familje nëse nuk zotëronte të paktën pesëmbëdhjetë rrënjë ullinj. Në shikim të parë kjo mund të duket si një traditë folklorike, por në thelb ajo zbulon mënyrën se si shoqëritë mesdhetare e kuptonin përgjegjësinë.
Ulliri nuk ishte thjesht një pemë. Ai ishte banka, siguracioni, pensioni dhe trashëgimia e familjes. Një ulli jeton me shekuj, prodhon për breza dhe nuk kërkon asgjë tjetër përveç durimit. Kush kishte ullinj, kishte të ardhme. Kush nuk kishte, nuk konsiderohej ende i aftë të mbante mbi supe barrën e një familjeje.
Kjo filozofi nuk ishte ekskluzivisht budviane. Në të gjithë bregdetin lindor të Adriatikut, nga Dalmacia deri në brigjet shqiptare, ulliri përfaqësonte vazhdimësinë e jetës. Megjithatë, Budva e shndërroi këtë logjikë në një standard shoqëror që ka mbijetuar në kujtesën kolektive shumë kohë pasi rregullat e vjetra humbën.
Historia e qytetit shtrihet shumë më thellë se periudha mesjetare. Arkeologët kanë zbuluar gjurmë banimi që datojnë mbi 2.500 vjet më parë. Legjendat e lidhin themelimin e qytetit me Kadmon, figurën mitologjike fenikase që sipas traditës greke mbërriti në këto brigje pas mërgimit nga Teba. Edhe pse historia dhe miti ndërthuren, vetë ekzistenca e legjendës tregon rëndësinë që kishte ky vend në imagjinatën e botës antike.
Për shekuj me radhë Budva kaloi nga një sundimtar tek tjetri. Romakët, bizantinët, sllavët, venedikasit dhe më vonë perandoria osmane lanë gjurmët e tyre në muret, kishat dhe rrugicat e qytetit. Çdo pushtet solli administratën e vet, por asnjëri nuk arriti të ndryshonte lidhjen organike të banorëve me detin dhe ullirin.
Qyteti i vjetër i Budvës vazhdon të ruajë këtë histori të grumbulluar. Brenda mureve prej guri gjenden kisha të ndërtuara mbi themele më të hershme, mbetje romake, rrugë të ngushta mesjetare dhe ndërtesa që mbartin ndikime të shumta kulturore. Çdo gur duket sikur përfaqëson një epokë të ndryshme.
Paradoksi i Budvës moderne është se qyteti që dikur kërkonte pesëmbëdhjetë ullinj për të krijuar familje, sot shpesh mat suksesin me kate betoni, apartamente turistike dhe investime të shpejta. Në disa zona, ndërtimet kanë ndryshuar rrënjësisht peizazhin që për shekuj kishte mbetur pothuajse i pandryshuar. Kjo ka krijuar një kontrast të fortë mes kujtesës historike dhe realitetit ekonomik të ditëve tona.
Megjithatë, pavarësisht transformimeve, simbolika e ullirit mbetet. Ai vazhdon të jetë dëshmia më e qartë e një kohe kur pasuria nuk identifikohej me shpejtësinë e fitimit, por me aftësinë për të lënë diçka pas vetes. Një njeri mund të mbillte një ulli duke e ditur se frytet më të mira do t'i korrnin fëmijët ose nipërit e tij. Kjo ide e thjeshtë përmbledh një filozofi që sot duket pothuajse e humbur.
Prandaj, historia e pesëmbëdhjetë ullinjve nuk është thjesht një kuriozitet lokal. Ajo është kujtesa e një bote ku shoqëria kërkonte prova konkrete të përgjegjësisë para se të jepte statusin e burrit, bashkëshortit dhe kryefamiljarit. Në një kohë kur gjithçka matet me shpejtësi dhe konsum, Budva e vjetër na kujton se dikur njerëzit ndërtonin jetën me ritmin e rritjes së një peme./Pamfleti
Lini një Përgjigje