FLASH
Shkruar nga Pamfleti
La crescente attenzione all'estero non è dettata da sentimenti di simpatia per un individuo; riflette la consapevolezza che quanto sta accadendo a Tirana mette in luce le fragilità strutturali dell'architettura democratica della regione.
È raro che una questione che coinvolge il sindaco di una capitale extra-UE venga sollevata nelle conversazioni private tra commissari, diplomatici e consiglieri a Bruxelles.
Eppure, la detenzione di Erion Veliaj ha dimostrato proprio questo. Quella che era iniziata come un'indagine interna per corruzione è diventata uno dei test di governance più seguiti nella periferia europea, non per le accuse in sé, ma per il modo in cui le istituzioni albanesi l'hanno gestita.
In una regione in cui la stabilità politica e l'indipendenza giudiziaria restano fragili, le circostanze che hanno portato alla detenzione di Veliaj comportano già conseguenze che si estendono oltre Tirana.
Il profilo pubblico di Veliaj contribuisce a spiegare questa attenzione. Sindaco di lunga data, ampiamente riconosciuto per aver modernizzato Tirana, era considerato uno dei leader locali più capaci nei Balcani e un importante sostenitore dell'integrazione europea.
La sua immediata espulsione dalla vita pubblica, seguita da mesi di detenzione senza accuse, ha sollevato interrogativi sul giusto processo e sui limiti dell'autorità giudiziaria. Tali preoccupazioni si sono accentuate man mano che la cronologia diventava più chiara.
La SPAK, la Struttura speciale contro la corruzione e la criminalità organizzata, un'istituzione creata con il sostegno dell'UE per rafforzare lo stato di diritto, ha annunciato le accuse formali il 23 luglio, più di cinque mesi dopo l'inizio della sua detenzione.
A quel punto, due decisioni legali, inizialmente pubblicate a giugno e ampliate a ottobre, avevano già individuato gravi incongruenze procedurali.
Gli eventi di novembre hanno ulteriormente aumentato la pressione. La Corte Costituzionale albanese ha annullato i tentativi di rimuovere Veliaj dall'incarico, riaffermandone il mandato. Poco dopo, il sindaco di Istanbul Ekrem İmamoğlu, a sua volta arrestato e processato in circostanze controverse, ha espresso pubblicamente la sua solidarietà.
Questo mese, quando una missione di monitoraggio del Consiglio d'Europa ha visitato Tirana, lo SPAK avrebbe rifiutato di consentire alla delegazione di incontrare Veliaj. Per un'istituzione incaricata di indagare sui casi di corruzione in modo trasparente, la decisione di limitare l'accesso a un detenuto di alto profilo ha immediatamente sollevato interrogativi sulla supervisione e la responsabilità durante il processo di adesione dell'Albania all'UE.
Nel complesso, questi sviluppi indicano una tensione istituzionale più profonda. L'Albania ha il tasso di custodia cautelare più alto in Europa e una misura pensata come eccezione è diventata routine.
Në rastin e Veliajt, lirimi me kusht u refuzua në mënyrë të përsëritur me shpjegime të kufizuara, ndërsa ekipi i tij ligjor u përball me vështirësi për të siguruar në kohë akses në dosjen e plotë të provave. Kufizimet e vendosura ndaj tij shkonin përtej atyre të hasura në raste të ngjashme.
Edhe pasi Gjykata Kushtetuese konfirmoi mandatin e tij, autoritetet proceduese imponuan kushte që e penguan atë të ushtronte përgjegjësitë thelbësore, përfshirë pjesëmarrjen fizike në mbledhje kyçe të bashkisë. Kjo ka ushqyer dyshime nëse vendimet kushtetuese po zbatohen në praktikë apo thjesht njihen në letër.
Ky model ka tërhequr vëmendjen edhe jashtë vendit. Krahasimet me Turqinë janë të vështira të shmangen.
Ndalimi i İmamoğlu-së nxiti një shqyrtim nga Komisioni i Venecias, i cili paralajmëroi për rreziqet demokratike kur proceset e pazgjidhura ligjore përdoren për të anashkaluar zyrtarët e zgjedhur, në vend që të gjykojnë fajësinë. Paraburgimi i Veliajt ka zgjatur më shumë, megjithatë reagimi në Europë ka qenë më i zbehtë.
Vendimi i SPAK-ut, një institucioni të ngritur me ndihmë të konsiderueshme të BE-së, për të bllokuar aksesin e vëzhguesve të Këshillit të Europës nuk ka bërë gjë tjetër veçse e ka thelluar perceptimin se qëllimi i tij fillestar po hollohet. I menduar për t’u përballur me korrupsionin e rrënjosur dhe për të forcuar shtetin e së drejtës, SPAK-u tani përballet me kritika për tejkalim gjyqësor.
Ballkani Perëndimor mbetet një kryqëzim strategjik i modeleve konkurruese politike. Prej vitesh, BE-ja ka argumentuar se zgjerimi mund të ngulisë norma demokratike dhe të konsolidojë reformat. Ky argument sprovohet kur paraburgimi më i ekspozuar i rajonit përpara gjyqit përfshin një zyrtar të lartë të zgjedhur, i mbajtur për gati një vit pa aktakuzë.
Në raste të tilla, debati zhvendoset nga çështja e fajësisë apo pafajësisë dhe shkon drejt pyetjes nëse institucionet funksionojnë me parashikueshmëri, proporcionalitet dhe pavarësi nga presionet e përditshme politike.
Kjo është arsyeja pse çështja Veliaj ka fituar terren brenda komunitetit europian të politikëbërjes. Ajo ilustron se si shqetësimet për qeverisjen rriten kur proceset gjyqësore bllokohen, kur vendimet kushtetuese nuk përkthehen në autoritet praktik dhe kur vëzhguesit e jashtëm kufizohen ose përjashtohen.
Tashmë pyetjet shtrihen përtej një ndjekjeje penale të vetme, deri te qëndrueshmëria e kornizës institucionale të Shqipërisë nën një trysni të vazhdueshme politike.
Përfundimi i çështjes së Veliajt do të ketë rëndësinë e vet. Megjithatë, mënyra se si ajo shpaloset, ritmi dhe transparenca e procedurave, si dhe shkalla e respektit të treguar ndaj autoritetit kushtetues, do të formësojnë gjithashtu mënyrën se si Europa gjykon qëndrueshmërinë institucionale përgjatë kufijve të saj.
La crescente attenzione all'estero non è guidata da sentimenti di simpatia per un individuo; riflette la consapevolezza che ciò che sta accadendo a Tirana mette in luce fragilità strutturali nell'architettura democratica della regione, che l'Europa, se è davvero seria riguardo all'allargamento e allo stato di diritto, non può permettersi di ignorare./ Tratto da International Policy Digest
Lini një Përgjigje