FLASH
Shkruar nga Pamfleti
I due paesi dei Balcani occidentali più avanzati nel processo di adesione si trovano ad affrontare nuove sfide per quanto riguarda lo stato di diritto e l'equilibrio istituzionale...
Albania e Montenegro si trovano attualmente nella fase più avanzata del processo di allargamento dell'Unione Europea nei Balcani occidentali. Tuttavia, il loro progresso non è accompagnato da un quadro altrettanto chiaro e indiscutibile di consolidamento istituzionale. In Montenegro, l'accelerazione del percorso verso l'adesione coesiste con forti contrasti politici per il controllo del settore della sicurezza, nonché con riserve sulla compatibilità di alcune importanti scelte legislative con l'acquis dell'UE.
In Albania, la traiettoria europea non è più messa alla prova solo dalle accuse generali di centralizzazione politica, ma più concretamente, si sta verificando l'indipendenza funzionale dello SPAK, la posizione della maggioranza parlamentare e la reale attuazione dello stato di diritto quando le indagini raggiungono i massimi livelli del potere politico.
L'UE continua a sostenere e monitorare gli sviluppi, ma spesso in un modo che sembra più tecnico che politicamente restrittivo. È qui che emerge la sfida principale per Bruxelles: non solo mantenere vivo il processo di allargamento, ma anche convincere che lo Stato di diritto rimane un criterio essenziale e non una variabile flessibile dei calcoli geopolitici .
Albania e Montenegro si stanno affermando sempre più come i due paesi dei Balcani occidentali più vicini alla prossima importante fase di adesione all'Unione Europea. Per Bruxelles, questo quadro ha un chiaro valore politico: l'allargamento è in corso, l'influenza dell'UE nella regione non è in calo e il processo continua a produrre progressi tangibili.
Tuttavia, dietro questa narrazione positiva si cela una questione più complessa, che non riguarda tanto la velocità dei negoziati quanto la loro qualità. La questione chiave è se l'accelerazione del percorso verso l'adesione sia accompagnata da progressi altrettanto credibili nello Stato di diritto, nell'equilibrio istituzionale e nella sostenibilità delle istituzioni democratiche. Questa questione diventa ancora più urgente in un momento in cui l'Unione europea deve dimostrare di applicare gli stessi criteri con lo stesso rigore politico in tutta la regione.
Në Mal të Zi, kontradikta është bërë gjithnjë e më e dukshme. Vendi mbetet kandidati më i avancuar në rajon dhe Komisioni Evropian vazhdon ta shohë si rastin më të pjekur të negociatave në Ballkanin Perëndimor. Në vitin 2024, Mali i Zi u konfirmua se kishte përmbushur kriteret e ndërmjetme për Kapitujt 23 dhe 24, duke hapur një fazë të re të procesit të anëtarësimit. Vlerësimet e mëvonshme evropiane kanë vazhduar ta paraqesin Podgoricën si rastin më të avancuar në rajon. Megjithatë, ky përparim institucional bashkëjeton me një realitet të brendshëm shumë më të tensionuar. Debati i fortë politik rreth ndryshimeve në ligjin për Agjencinë Kombëtare të Sigurisë dhe në ligjin për Ministrinë e Brendshme ka hapur një diskutim më të gjerë mbi kufijtë e pushtetit shtetëror, mbrojtjen e të dhënave personale dhe balancën midis sigurisë dhe të drejtave themelore. Zyrtarët evropianë kanë shprehur rezerva për përputhshmërinë e disa dispozitave me acquis të BE-së, veçanërisht në fushën e mbrojtjes së të dhënave, ndërsa në planin e brendshëm janë shtuar paralajmërimet se drejtimi i këtyre ndryshimeve mund të forcojë një mekanizëm më të centralizuar kontrolli, thuhet në një artikull të medias të mbështetur nga Brukseli.
Pikërisht këtu shfaqet thelbi i problemit. Çështja nuk është thjesht se një qeveri përballet me akuza të forta politike nga opozita, përplasje të tilla janë të zakonshme në një mjedis politik të polarizuar në Ballkan. Ajo që ka më shumë rëndësi është fakti se, edhe kur shprehen rezerva evropiane për iniciativa konkrete legjislative, rruga drejt anëtarësimit nuk duket të gjenerojë menjëherë kosto politike të dukshme për qeveritë. Me fjalë të tjera, kushtëzimi i BE-së vazhdon të funksionojë, por shpesh më shumë si një mekanizëm teknik dhe procedural sesa si një instrument rreptësisht frenues. Kjo nuk e mohon përparimin e Malit të Zi. Megjithatë, sugjeron se avancimi institucional mund të bashkëjetojë me dyshime serioze për mënyrën se si ushtrohet pushteti shtetëror në planin e brendshëm. Ky vlerësim reflekton një analizë gazetareske të tablosë më të gjerë që del nga vlerësimet evropiane dhe përplasjet politike në vend.
Në Shqipëri, tabloja është e ndryshme në formë, por e ngjashme në thelb. Qeveria e Edi Ramës vazhdon të shihet në Bruksel si një bashkëbisedues kyç në një vend që ka investuar politikisht dhe institucionalisht në reformën në drejtësi.
Më 3 dhe 4 mars 2026, gjatë mbledhjes së 17-të të Nënkomitetit BE–Shqipëri për Drejtësinë, Lirinë dhe Sigurinë, Komisioni Evropian diskutoi me autoritetet shqiptare zhvillimet në sundimin e ligjit, të drejtat themelore, korrupsionin, krimin e organizuar dhe sigurinë. Kjo konfirmon se mbikëqyrja evropiane mbetet aktive dhe e detajuar. Në të njëjtën kohë, megjithatë, peizazhi politik shqiptar sugjeron se reforma në drejtësi nuk gjykohet më vetëm nga arkitektura e saj institucionale, por gjithnjë e më shumë nga fakti nëse ajo zbatohet pa përjashtime politike kur presioni arrin në qendër të pushtetit politik.
Rasti i Belinda Ballukut e çon diskutimin pikërisht në këtë terren më kërkues. Edi Rama mblodhi grupin parlamentar të Partisë Socialiste për të shqyrtuar kërkesën e SPAK-ut për vendosjen e kufizimeve ndaj lirisë së Belinda Ballukut, ndërsa Ulsi Manja paraqiti qëndrimin e shumicës përpara Këshillit për Mandatet. Argumenti kryesor i qeverisë ishte se, pas ndryshimeve të fundit në kabinet, Balluku nuk mban më përgjegjësi në Këshillin e Ministrave, çka do të thotë se një pjesë e arsyetimit ligjor për masat personale humbet bazën e saj të menjëhershme. Nga ana tjetër, opozita mbështeti kërkesën e SPAK-ut, ndërsa raportet e shumicës dhe të opozitës iu referuan votimit në parlament. Fakti që Balluku është dërguar tashmë nga SPAK për gjykim me akuzën për shkelje të barazisë në tendera publikë i jep çështjes një peshë të qartë institucionale.
Në këtë kuptim, çështja qendrore nuk është thjesht nëse qeveria përpiqet të absorbojë goditje politike. Pyetja reale është nëse shumica shqiptare lejon që mekanizmat e përgjegjshmërisë të funksionojnë pa mbrojtje politike, veçanërisht kur hetimet arrijnë te figura të larta të qeverisë. Pikërisht në këtë pikë rasti merr një dimension evropian. Diskutimi nuk lidhet vetëm me figurën e Belinda Ballukut, por më gjerësisht me faktin nëse reforma në drejtësi në Shqipëri ka kaluar nga projektimi legjislativ drejt zbatimit real institucional. Për këtë arsye, përparimi i Shqipërisë në procesin e anëtarësimit nuk do të gjykohet vetëm nga hapja ose mbyllja e kapitujve të negociatave, por edhe nga fakti nëse raste të tilla procedojnë pa përjashtime në zbatimin e ligjit. Ky përfundim përfaqëson një vlerësim analitik të dokumentuar, i bazuar në faktet institucionale publike që lidhen me këtë çështje.
Analizzando congiuntamente Albania e Montenegro, emerge un modello comune dietro le differenze nazionali. In Montenegro, i progressi nei capitoli negoziali coesistono con forti scontri politici per il controllo del settore della sicurezza e con iniziative legislative che sollevano dubbi sulla loro conformità agli standard europei. In Albania, i progressi europei sono accompagnati da un dibattito sempre più intenso sulla possibilità che le istituzioni responsabili della responsabilità possano operare senza ostacoli quando le indagini raggiungono i massimi livelli del potere politico. Il denominatore comune è che l'Unione Europea continua a investire politicamente nei progressi di entrambi i Paesi, senza trasformare alcuna deviazione istituzionale o grave avvertimento in un ostacolo politico tangibile al processo di adesione. Questa è la tendenza principale che emerge attualmente nei due percorsi di allargamento più avanzati nei Balcani occidentali.
A questo punto, la Serbia entra inevitabilmente a far parte del confronto, non come una nota a margine, ma come un banco di prova della coerenza della politica di allargamento dell'Unione Europea stessa. La Serbia di Aleksandar Vučić ha dovuto affrontare ripetute critiche per le pressioni esercitate sulla magistratura, le preoccupazioni sulla libertà dei media e i problemi più ampi legati al funzionamento delle istituzioni democratiche.
La stessa Commissione europea, nella sua relazione sullo Stato di diritto del 2025, ha osservato che la pressione politica sulla magistratura e sulle procure rimane considerevole. Nel 2026, il dibattito si è ulteriormente intensificato quando le controverse riforme della giustizia sono state collegate alla revisione di 1,6 miliardi di euro di finanziamenti per il Paese. Ciò dimostra che l'UE non è passiva nel suo approccio alla Serbia. Tuttavia, ciò non risolve completamente la questione della parità di trattamento. Mentre la Serbia è sottoposta a un più severo controllo pubblico, Albania e Montenegro continuano a operare in un clima politico più favorevole, sebbene in entrambi i casi vi siano gravi segnali di tensioni istituzionali.
Questa è forse la conclusione più sottile, ma anche la più essenziale. La questione non è se Albania e Montenegro "meritino" di essere più avanti nel processo di adesione; in base alla loro traiettoria finora, la risposta potrebbe ragionevolmente essere positiva.
La questione più fondamentale è un'altra: se l'allargamento continui a funzionare principalmente come un processo di profonda trasformazione istituzionale o se si stia gradualmente evolvendo verso una forma di gestione geopolitica, in cui l'applicazione dei principi dello stato di diritto viene interpretata con diversa intensità politica a seconda dell'utilità, della stabilità o del peso geostrategico di ciascun paese candidato.
Con la diffusione di questa percezione, la credibilità della condizionalità dell'UE sarà sempre più messa alla prova non solo nei documenti ufficiali, ma anche nella coscienza politica degli stessi Balcani occidentali. / Opuscolo /
I REGULLON FURCAT DHE DHURATAT PER BRUKSELIN BOJAXHIU FERID QE KA LIND PER TE BE TE BARDHEN TE ZEZE DHE PER TE MAR ATE QE DO KETE KA BE GJITHE JETEM, PA PYT PER METODAT E MJETET E PISTA PRANDAJ KA QEN TEK ATO DETYRA E KA TREGU VETEN