FLASH
Shkruar nga Alexis Papachelas 
Çfarë do të ndodhë nëse Trump rizgjidhet president, dhe çfarë ndodh nëse fiton Kamala Harris?
Në emisionin e tij në CNN, ai ka intervistuar figura të famshme si Joe Biden, Barack Obama, Benjamin Netanyahu, madje edhe Vladimir Putin. Librat e tij bëhen vazhdimisht të shumë-shitur, dhe rubrika e tij në gazetën Washington Post, është një gur themeli i gazetarisë amerikane. Fareed Zakaria është një nga zërat më të njohur në mediat ndërkombëtare. Në këtë intervistë, ai flet për zgjedhjet presidenciale në SHBA, si dhe për ndryshimin e ekuilibrave të pushtetit në arenën ndërkombëtare.
Ju dukeni shumë i shqetësuar për ndarjet e forta politike dhe polarizimin e madh shoqëror në SHBA. Sa e rëndë është situata?
Politologët e kanë studiuar këtë dukuri në detaje, dhe kanë arritur në përfundimin se polarizimi në SHBA nuk ka qenë kaq i lartë që nga periudha pas Luftës Civile. Gjendja është shumë serioze dhe po e paralizon vendimmarrjen politike. Dikur politikanët shquheshin duke i kryer shpeshherë punët përmes bashkëpunimit dypartiak.
Tani, kryesisht për shkak të mediave sociale, politikanët bëhen të famshëm në mënyra të ndryshme. Kongresmenet e reja, si Marjorie Taylor Greene apo Alexandria Ocasio-Cortez, me pak përvojë dhe pa ndonjë arritje si ligjvënëse, fitojnë famë duke refuzuar kompromiset. Ky refuzim u jep atyre shikueshmëri në mediat sociale, dhe i ndihmon të mbledhin fonde për partinë. Pra për shkak të polarizimit shumë të madh, favorizohet mosbashkëpunimi me palën tjetër.
Nëse kandidatët kanë një mbështetje të përafërt, a jeni i shqetësuar se mund të përsëriten ngjarjet e 6 janarit 2021, apo edhe mundësia e Luftës Civile?
Unë nuk jam dhe aq i shqetësuar për dhunën. Mendoj se kjo tezë është e ekzagjeruar. Por nëse Trump do të humbasë dhe do refuzojë ta pranojë rezultatin, druaj se do të shohim një seri padish dhe pretendime nga zyrtarët e shteteve që do të pretendojnë se zgjedhjet ishin të manipuluara.
Madje ata mund të paraqisnin delegatë alternativë për t’i dërguar në Kongres. Kjo mund të çojë në një paralizë të plotë të qeverisë amerikane dhe të dëmtojë legjitimitetin e sistemit. Në fund, mosmarrëveshja do zgjidhej nga gjykatat, por me një kosto të rëndë për besueshmërinë e sistemit, si për amerikanët ashtu edhe në skenën botërore.
Çfarë do të thotë kjo për pozitën e Shteteve të Bashkuara në botë? SHBA-ja ishte dikur një fener ndriçues i integritetit institucional dhe demokracisë...
Është për të ardhur keq që kjo situatë po ndodh në një kohë kur SHBA-ja është ekonomikisht më dominuese se sa ka qenë në shumë momente të historisë. Në fusha si teknologjia, inteligjenca artificiale, llogaritja kuantike, bioteknologjia dhe eksplorimi i hapësirës, ne jemi shumë më përpara se të gjithë të tjerët.
Vlera e 7 kompanive më të mira amerikane të teknologjisë, është më e madhe se ajo e bursave të Britanisë, Francës, Gjermanisë, Italisë, Japonisë dhe Kanadasë të marra së bashku. Por pavarësisht kësaj supremacie ekonomike dhe teknologjike, sistemi politik po shfaqet jofunksional dhe i paaftë për të sheshuar mosmarrëveshjet.
Dhe unë besoj se shumë gjëra kanë ardhur nga mënyra se si Donald Trump i ka keqpërdorur këto çështje. Është normale që në një demokraci të ketë mosmarrëveshje të forta midis palëve. Por Trump sulmon institucionet - gjykatat, bordet zgjedhore - dhe kjo sjellje e dëmton besimin tek i gjithë sistemi.
Në rrafshin gjeopolitik, ju shpesh flisni për fundin e Pax Americana-s, pra rendit global të ndërtuar nga SHBA-ja 8 dekada më parë. A mendoni se kemi arritur në atë moment, pavarësisht se kush fiton më 5 nëntor?
Po, por më lejoni të shpjegohem. SHBA-ja është ende dominuese, ekonomikisht dhe ushtarakisht në mbarë botën. Por fuqia duhet të përkthehet në ndikim. Pra një superfuqi duhet të diktojë rezultatet në terren, t’i detyrojë vendet e tjera të veprojnë në përputhje me interesat e saj.
Në këtë aspekt, SHBA-ja ka humbur goxha terren. Kur flas për një botë post-amerikane, nuk kam parasysh rënien e fuqisë amerikane. Ajo ka të bëjë më shumë me ngritjen e gjithë të tjerëve. Shihni pak vendet si Kina dhe Rusia, por edhe fuqitë e mesme si India, Brazili, Indonezia, Turqia, Arabia Saudite dhe Greqia.
Ato kanë tani një forcë dhe kapacitet më të madh, dhe po e tregojnë më shumë veten në skenën globale. Greqia është pjesë e Evropës dhe përgjithësisht pro-amerikane, por shikoni Turqinë. Tridhjetë vjet më parë, ajo ishte një diktaturë ushtarake me një ekonomi në vështirësi, e cila e shmangte kolapsin falë ndihmës së SHBA-së.
Tani, nën sundimin e Erdogan, Turqia është politikisht e sigurt dhe e fuqishme, duke sfiduar vazhdimisht si SHBA-në ashtu edhe Evropën. Dhe ky nuk është një rast i izoluar. Arabia Saudite dhe Brazili po ndjekin rrugën dhe interesat e tyre. Ne po jetojmë në atë që unë e quaj “ngritja e pjesës tjetër”.
Për 400 vjet ndodhi ngritja e Perëndimit, tani po ndodh ngritja e pjesës tjetër të botës. Kjo –po krijon një botë shumë më të ndërlikuar, me shumë pole pushteti, ku nuk mund t’u diktosh dot më vendeve të tjera, duhet që t’i bindësh ato. Këto vende i kanë shumë të qarta interesat e tyre.
Për shembull, India është pro-amerikane për shkak të rivalitetit të saj me Kinën. Por vini re se si vepron:blen naftë dhe armë ruse, dhe nuk e ka dënuar pushtimin e Ukrainës. Pra ajo po luan lojën e saj. Shumëzojeni atë me 10 ose 15 vende, dhe kjo është bota e re me të cilën po përballemi.
Në rast se Putin do të ketë sukses në Ukrainë, apo nëse Netanyahu vazhdon me disa nga politikat aktuale të Izraelit, a do të sinjalizonte kjo një kolaps të rendit botëror, sepse SHBA-ja s’do ishte më në gjendje të vendoste asnjë lloj rendi si pas Luftës së Dytë Botërore?
Në parim kjo është e saktë, por dua të shtoj diçka. Së pari, njerëzit kujtojnë ndonjëherë me nostalgji një periudhe kur ndikimi amerikan që nuk ishte aq i fortë sa kujtonin. Pas Luftës së Dytë Botërore, SHBA-ja pati ndikim të rëndësishëm dhe ndihmoi në krijimin e institucioneve si OKB-ja, sistemi Bretton Woods, FMN dhe Banka Botërore.
Megjithatë, Bashkimi Sovjetik protestoi shpejt, dezertoi dhe bllokoi shumë prej këtyre institucioneve, që nuk funksionuan siç duhet për gati gjysmë shekulli. Për shembull OKB-ja, ishte kryesisht e paralizuar gjatë Luftës së Ftohtë, sepse Bashkimi Sovjetik dhe Kina komuniste vendosnin veton për gjithçka. Pra s’duhet të imagjinojmë një botë që nuk ekzistonte në të vërtetë.
Pas vitit 1989, me rënien e komunizmit, gjërat u përmirësuan ndjeshëm. Por tani po e lëmë pas atë epokë e artë të bashkëpunimit ndërkombëtar. Në vitet 1990, Rusia dhe Kina bashkëpunuan me SHBA-në për të monitoruar programin e armëve të Koresë së Veriut. Moska e mbështeti Luftën e parë të Gjirit. Ishte një periudhë e një bashkëpunimi të ngushtë, por kjo i përket së kaluarës. Testi është nëse bota e lirë mund të qëndrojë e bashkuar dhe ta mbajë presionin. Nëse ndodh kjo, mendoj se në fund do të fitojë.
Çfarë do të ndodhë nëse Trump rizgjidhet president?
Trump është i paparashikueshëm. Ai është shumë i dashuruar pas vetes. Vendimet e tij bazohen tek ajo që i sjell dobi personalisht. Për shembull, në mandatin e tij të parë, askush nuk e parashikoi që Trump, një republikan izolacionist i linjës së ashpër, do të afrohej aq shumë me Kim Jong Un dhe do përpiqej të arrinte një marrëveshje me të.
Pse ndodhi kjo? Sepse ndoshta dikush i tha se ashtu mund të fitonte Çmim Nobel për Paqen. Por Koreja e Veriut nuk do të heqë dorë nga armët e saj bërthamore. Për mua, është më shqetësues botëkuptimi i përgjithshëm i Trump. Që nga viti 1945, çdo president i SHBA-së e ka kuptuar rëndësinë e angazhimit global të Amerikës.
Trump nuk e ndan këtë besim. Ai nuk duket se e kupton që angazhimi global i SHBA-së e ka ruajtur paqen, ka krijuar një botë të hapur ku shumë vende kanë përparuar, dhe ku SHBA-të kanë lulëzuar si teknologjikisht ashtu edhe ekonomikisht. Ai është një proteksionist dhe një nacionalist që nuk e njeh vlerën e aleancave, veçanërisht me Evropën. Dhe kjo më shqetëson.
Nëse fiton Kamala Harris, politika e jashtme e SHBA do të ndjekë atë të Biden, apo mund të ketë ndryshime të rëndësishme?
Gjykoj se Harris mund të vazhdojë politikat e Biden dhe punojë me të njëjtin ekip. Harris nuk ka përvojë të madhe në politikën e jashtme apo pikëpamje të qarta mbi të. Ndaj është logjike që ajo të mbështetet tek ekspertët që i njeh tashmë. Pra, pres që administrata e saj të ndjekë kryesisht qasjen e Biden, përveç momenteve të krizave.
Në këtë rast, hyjnë në lojë instinktet thelbësore të një presidenti. A do të jenë ato të ndryshme nga të Biden, sidomos në zona si Lindja e Mesme? Dyshoj se po. Biden është shumë pro-izraelit, por unë nuk jam i sigurt se Harris ka të njëjtën lidhje. Por në përgjithësi, mendoj se Harris është e kënaqur me tregtinë e hapur dhe globalizimin./Përshtati Pamfleti nga “Kathimerini”
Lini një Përgjigje