FLASH
Shkruar nga Rob Geist Pinfold & Dania Thafer
Pse strategjitë e mëdha të shteteve të Gjirit nuk ka gjasa të ndryshojnë, edhe nën trysninë e sulmeve iraniane…
Politikat e shteteve të Gjirit Persik dhe supozimet mbi të cilat ato mbështeten po kalojnë sprovën më të fortë të deritanishme. Pasi ushtruan presion ndaj Shteteve të Bashkuara që të mos godisnin Iranin, këto vende tani përballen çdo ditë me raketa dhe dronë iranianë. Perceptimi i shteteve të Gjirit si një oaz qetësie dhe stabiliteti, i ndërtuar me kujdes prej vetë tyre, është tronditur.
Komentuesit mbeten të ndarë për atë se çfarë do të ndryshojë më parë: a do të heqin dorë shtetet e Gjirit nga varësia e tyre ndaj Shteteve të Bashkuara, apo nga përpjekja e gjatë për ta afruar Iranin përmes dialogut? Në çdo rast, po forcohet bindja, brenda dhe jashtë rajonit, se ky konflikt do t’i detyrojë udhëheqësit e Gjirit të rishqyrtojnë gjithçka.
Shtetet e Gjirit po përballen vërtet me një presion të pashembullt. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se ato do të ndryshojnë në mënyrë themelore strategjitë e tyre të mëdha si përgjigje ndaj luftës. Përkundrazi, ato ka gjasa të vazhdojnë të thellojnë partneritetin e sigurisë me Shtetet e Bashkuara, duke ruajtur njëkohësisht një formë angazhimi me Iranin.
Në mënyrë të parashikueshme, lufta ka shtuar dyshimet në rajon për mbështetjen e shteteve të Gjirit te Uashingtoni. Ajo ka forcuar ndjesinë se këto vende mbeten aleatë të dorës së dytë për SHBA-në, krahasuar me Izraelin. Edhe më problematike, bazat amerikane të vendosura në rajon, që supozohej të shërbenin si pengesë ndaj sulmeve kundër Gjirit, tani duket se kanë prodhuar efektin e kundërt.
Megjithatë, mosmarrëveshjet mes Shteteve të Bashkuara dhe partnerëve të tyre të Gjirit për mënyrën si duhet trajtuar Irani nuk janë të reja. Shumica e vendeve të Gjirit kundërshtuan pushtimin e Irakut të udhëhequr nga SHBA-ja në vitin 2003, sepse kishin frikë se Irani do të përfitonte nga kaosi. Më pas, Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit nuk mbështeti Marrëveshjen Bërthamore të administratës Obama. Kur Izraeli sulmoi Iranin në qershor 2025, vendet e GCC-së lobuan në Uashington që Izraeli të pranojë armëpushim; në fund, SHBA-ja iu bashkua fushatës ushtarake. Asnjë prej këtyre episodeve nuk i theu lidhjet mes Gjirit dhe Shteteve të Bashkuara, edhe pse shkaktoi shqetësim të madh.
Për këtë arsye, shtetet e Gjirit nuk kanë gjasa të dëbojnë forcat amerikane pas përfundimit të konfliktit. Një veprim i tillë do të interpretohej si justifikim i sulmeve iraniane. Po ashtu, ka pak prova që mbështesin pretendimin e Teheranit se SHBA-ja i ka përdorur gjerësisht bazat e saj në Gjir për të goditur Iranin. Përkundrazi, shumica e vendeve të GCC-së ia ndaluan Uashingtonit një përdorim të tillë, por Irani i sulmoi gjithsesi.
Kjo tregon se heqja e bazave amerikane nuk do ta mbronte domosdoshmërisht Gjirin nga sulme të ardhshme iraniane. Irani po përpiqet ta ndërkombëtarizojë luftën duke goditur qendrat ekonomike të GCC-së, me synimin për të tronditur tregjet globale dhe për të imponuar një armëpushim. Pikërisht kjo logjikë, dhe jo vetëm prania e bazave amerikane, e ka shtyrë Teheranin të sulmojë shtetet e Gjirit. Kjo do të thotë se, në rast të një konflikti tjetër në të ardhmen, vendet e GCC-së ka gjasa të mbeten objektiva, pavarësisht nëse bazat amerikane janë të pranishme apo jo.
Shtetet e Gjirit ndodhen përballë një dileme: vuajnë nëse i mbajnë trupat amerikane në territorin e tyre, por mund të vuajnë edhe më shumë nëse i largojnë ato. Konflikti aktual vetëm sa i ka forcuar lidhjet e sigurisë mes SHBA-së dhe Gjirit. Pa sistemet e avancuara amerikane, si Patriot PAC-3 dhe THAAD, shtetet e Gjirit do të kishin paguar një kosto shumë më të lartë. Të kombinuara me kapacitetet amerikane të paralajmërimit të hershëm nga bazat në rajon, këto sisteme kanë ndihmuar në neutralizimin mesatarisht të rreth 90 për qind të municioneve iraniane.
Alternativat ndaj partneritetit të sigurisë Gjiri-SHBA tregojnë kufijtë e politikës së balancimit. Pasi Izraeli goditi Dohën, Katar, në shtator 2025, një marrëveshje mbrojtjeje mes Arabisë Saudite dhe Pakistanit u paraqit si shembull i diversifikimit të lidhjeve ushtarake të shteteve të Gjirit. Megjithatë, pavarësisht retorikës pakistaneze, ndikimi i saj në konfliktin aktual ka qenë i papërfillshëm. Në vend që të përqendrohej te ndihma për Arabinë Saudite, Pakistani siguroi dërgesat e veta përmes Ngushticës së Hormuzit.
Edhe një kthesë drejt partnerëve të tjerë mund të krijojë vështirësi të reja. Personeli ushtarak do të duhej të përshtatej me sisteme të ndryshme, ndërsa politikat amerikane të përdorimit të dyfishtë ndalojnë shitjen e teknologjive të avancuara për shtetet që blejnë pajisje rivale nga kundërshtarët e Uashingtonit. A mund të mbështetet Gjiri te Kina, kur Pekini ka qëndruar jashtë këtij konflikti dhe ka abstenuar në një rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të mbështetur nga GCC-ja, që dënonte sulmet iraniane? Po ashtu, bashkëpunimi i sigurisë me Europën funksionon më mirë si plotësues i rolit amerikan, sesa si zëvendësues i tij.
Ndërsa marrëdhëniet SHBA-GCC ka gjasa të mbeten të qëndrueshme, perceptimet e Gjirit për Iranin po ndryshojnë. Para konfliktit, shumë deklarata të vendeve të GCC-së e quanin Iranin “vend vëllazëror”. Edhe nëse kjo ishte pjesërisht retorikë, Emiratet e Bashkuara Arabe kanë qenë prej kohësh partneri i dytë më i madh tregtar i Iranit, ndërsa viti 2023 solli një afrim saudit-iranian. Tani që Irani vazhdon të lëshojë breshëri raketash ndaj qyteteve të tyre, gjuha e shteteve të Gjirit po bëhet më e ashpër. Ato e kanë dënuar vazhdimisht Teheranin për veprimet e tij “të urryera”, ndërsa një zyrtar me ndikim i një think tank-u saudit e quajti Iranin “armik”, formulim që para këtij konflikti do të konsiderohej i papranueshëm.
Pavarësisht kësaj, vendet e GCC-së nuk do ta ndërpresin angazhimin me Iranin. Shumë prej tyre e kanë konsideruar prej kohësh Iranin si kërcënim. Megjithatë, ato e kundërshtuan konfliktin sepse besonin se Irani mund të përmbahej më mirë përmes angazhimit sesa me forcë ushtarake. Refuzimi i tyre i vazhdueshëm për të kaluar në ofensivë sugjeron se ky supozim mbetet ende në fuqi.
Pa ndryshim regjimi, Irani mund të shkaktojë trazira për një kohë të pacaktuar në Ngushticën e Hormuzit. Sistemet interceptuese janë vendimtare për kufizimin e dëmeve, por ato nuk mund ta ndalin as kapacitetin e Iranit, as gatishmërinë e tij për të lëshuar dronë dhe raketa. Shtetet e Gjirit mbeten pengje të gjeografisë: ato dyshojnë për ambiciet irredentiste të Iranit në afërsi të tyre, por njëkohësisht varen nga marrëdhëniet me të për të ruajtur stabilitetin rajonal dhe për të mbajtur të hapura rrjedhat tregtare. Ndoshta kjo shpjegon pse, me përjashtim të Emirateve të Bashkuara Arabe, çdo shtet tjetër i Gjirit e ka mbajtur të hapur ambasadën në Teheran.
Një ndryshim i qartë është rritja e ndjenjës së unitetit mes popujve të Gjirit. Përplasjet verbale mes sauditëve dhe emiratasve, që dominonin rrjetet sociale dhe deklaratat zyrtare para luftës, janë zbutur. Fakti që Irani ka sulmuar çdo shtet të Gjirit, përfshirë Omanin, me të cilin kishte lidhje veçanërisht të afërta, ka krijuar ndjesinë se Gjiri po përballet së bashku me të njëjtin kërcënim. Kjo ka nxitur thirrje për një “NATO të Gjirit”: një aleancë sigurie që do të mund të shfaqte unitet rajonal dhe të frenonte kërcënimet pa pasur nevojë për partnerë të jashtëm.
Deri tani, megjithatë, nuk ka shenja se ky solidaritet popullor do të përkthehet në një nivel të tillë rreshtimi politik. Dallimet serioze politike dhe perceptimet e ndryshme për kërcënimin vazhdojnë të pengojnë unitetin. Omani e uroi zyrtarisht liderin e ri suprem të Iranit, Mojtaba Khamenein. Asnjë shtet tjetër i GCC-së nuk ndoqi të njëjtin hap. Ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe janë goditur nga afro 2 mijë raketa dhe dronë iranianë, Omani raportohet se është përballur me më pak se një duzinë. Me dalje në Detin e Kuq që nuk varet nga Ngushtica e Hormuzit, Arabia Saudite mund të forcojë thjesht fushatën e saj afatgjatë për tërheqjen e investimeve të huaja në energji, ndërsa Emiratet, qendrat e të cilave në Jebel Ali dhe Fujairah janë goditur vazhdimisht, përballen me një sfidë më të madhe. Në fund, naftës saudite i ka garantuar rrjedhjen tubacioni Lindje-Perëndim, ndërsa shtetet e tjera të Gjirit mbeten shumë të cenueshme nga ndërprerjet.
Kjo nuk do të thotë se nuk do të ketë ndryshime. Shtetet e Gjirit mund të thellojnë bashkëpunimin e tyre ushtarak, diçka që SHBA-ja e ka kërkuar prej vitesh, ose mund t’i bashkohen një koalicioni ndërkombëtar për sigurinë e Ngushticës së Hormuzit. Por ato me gjasë do të ndalen përpara krijimit të një versioni të mirëfilltë lokal të NATO-s. Në vend të kësaj, mund të forcojnë më tej Komandën e tyre të Unifikuar Ushtarake, dikur e njohur si Peninsula Shield, e cila synon të integrojë forcat e armatosura të vendeve të GCC-së në një strukturë të përbashkët mbrojtëse. Po ashtu, ka të ngjarë që të investojnë më shumë në industri të lokalizuara të mbrojtjes, me theks te sisteme vendase të mbrojtjes nga raketat, më pak të varura nga aktorë të jashtëm.
Ndryshimi i madh strategjik është i rrallë dhe i vështirë. Nga këndvështrimi amerikan, ai shpesh kërkon ose një sulm me shumë viktima, si Pearl Harbor apo 11 Shtatori, ose një ngjarje transformuese në nivel sistemi, si shpërbërja e Bashkimit Sovjetik. Edhe pse shtetet e Gjirit ndodhen në një pikë kthese, kriza aktuale ende nuk e ka kaluar këtë prag. Sulmet iraniane përbëjnë një sfidë ekonomike, por nuk kanë shkaktuar viktima masive.
Në vitin 2003, ministri i Jashtëm saudit, Saud bin Faisal Al Saud, paralajmëroi se mbretëria nuk do të lejonte që SHBA-ja të përdorte bazat e saj në territorin saudit për të sulmuar Irakun. Ai e quajti paraprakisht konfliktin e ardhshëm një akt “agresioni”. Sauditët mund të jenë ndier të justifikuar në bindjen e tyre se lufta do të sillte vetëm paqëndrueshmëri dhe do të forconte ndikimin iranian. Megjithatë, ata nuk e rishikuan marrëdhënien e tyre as me Iranin, as me Shtetet e Bashkuara.
Sot, rreziqet janë shumë më të larta. Por pasi të qetësohet situata, vendet e GCC-së me shumë gjasë do të zgjedhin të rregullojnë politikat ekzistuese, në vend që të ndërmarrin një ndryshim rrënjësor. Edhe pse Shtetet e Bashkuara mbeten një pjesë e rëndësishme e problemit, ato vazhdojnë të jenë edhe një pjesë e rëndësishme e zgjidhjes. Në mënyrë ironike, e njëjta gjë vlen edhe për Iranin. /Përshtatur nga ForeignPolicy/
Rob Geist Pinfold, lektor i sigurisë ndërkombëtare në King’s College London, studiues në Peace Research Center Prague dhe profesor i asociuar në Johns Hopkins University
Dania Thafer, drejtoreshë ekzekutive e Gulf International Forum
Lini një Përgjigje