FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Promoted by the Rama government as innovation and reform, the use of Artificial Intelligence in Albania for data management and surveillance raises a deeper question: Who is responsible when decisions are shaped by algorithms?
When Albania appointed Diella as the new Virtual Minister of State for Artificial Intelligence and Innovation, it marked a surprising rise for a civil servant who had started working for the government just 8 months earlier.
But as a friendly and charming assistant for the “e-Albania” project, which offers everything from vehicle registrations to consular services in the digital age, Diella was extremely efficient.
According to Prime Minister Edi Rama's media office, before the promotion, Diella had recorded 972,000 interactions with the public, issued 36,000 documents and set a new standard for public administration.
Government officials saw even greater potential in a ministerial role and gave Diella responsibility for public procurement, a sector long seen as highly vulnerable to corruption.
Diella was also tasked with increasing citizens’ access to public services, digitizing documents, and introducing artificial intelligence into the country’s most important sectors.
But behind this allure, there are big questions about what Diella really does, who supervises the new appointee, and what the benefits and risks might be. Diella is charming, has superhuman work habits, and looks and sounds exactly like a famous Albanian actress.
If all this sounds too good to be true, that's because it is: Diella is a virtual avatar generated by artificial intelligence. Announcing the appointment, Rama described Diella as a "bold step" towards digital independence.
Even his subordinates boasted that she could make public procurement procedures “100 percent corruption-free.” The world's first virtual minister and the rapid expansion of a far-reaching surveillance system are emerging as signs that Albania is becoming a technology leader in the region.
But at the same time, they reveal a deeper problem: the lack of transparency in how these systems are built, managed, and connected. For a country aiming to join the European Union, this raises serious questions about data protection, democratic oversight, and who ultimately controls Albania's digital future.
Slow Media Albania, një media me seli në Tiranë për gazetari investigative të thelluar, kontaktoi zyrën e kryeministrit Rama për një reagim në lidhje me këtë shqetësim.
Dhe në një përgjigje me shkrim, zyra shpjegoi se Diella është një sistem inteligjence artificiale i zhvilluar nga Agjencia Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit (AKSHI) dhe i integruar në platformën e-Albania për të ofruar shërbime publike të automatizuara.
Zyra sqaroi gjithashtu se Diella nuk ka kompetenca të vërteta vendimmarrëse dhe synon të përdoret vetëm si një mjet mbështetës për të ndihmuar punonjësit e administratës publike.
Pra, sipas reagimit zyrtar, Diella nuk merr vendime administrative ose ligjore në mënyrë autonome dhe përgjegjësia formale për çdo akt ose veprim që rrjedh nga përdorimi i saj i mbetet personit ose institucionit që bashkëvepron me sistemin dhe e përdor atë për të marrë vendime përfundimtare.
Por më shumë pyetje u ngritën nga shpjegimi i zyrës se sistemi nuk bazohet në infrastrukturën lokale dhe se përpunimi i të dhënave dhe ekzekutimi i modeleve të inteligjencës artificiale kryhen brenda mjediseve të menaxhuara nga Microsoft Azure. AKSHI konfirmoi gjithashtu mbështetjen te Azure, një platformë publike e cloud-computing e operuar nga gjigandi amerikan Microsoft, që ofron ruajtje të dhënash, si dhe shërbime të inteligjencës artificiale.
Sipas Silva Arapit, një eksperte për mbrojtjen e të dhënave, përdorimi i platformës ofron avantazhe si nivele të larta sigurie teknike dhe mbrojtje kundër sulmeve kibernetike, të cilat administratat publike shpesh nuk mund t’i arrijnë pa investime të mëdha.
Megjithatë, edhe rreziqet janë shumë të mëdha. Kur të dhënat shtetërore shumë të ndjeshme trajtohen përmes infrastrukturës së huaj, shteti e humbet autonominë, bëhet i varur nga palët e treta dhe përballet me shqetësime në lidhje me aksesin e huaj dhe transferimet ndërkufitare të të dhënave.
Shqipëria ka regjistruar një rritje të incidenteve kibernetike, nga 16 në vitin 2019 në 46 vitin e kaluar. Sektorët më të prekur përfshijnë infrastrukturën dixhitale, energjinë dhe transportin. Për Arapin, ky është një sinjal paralajmërues në një kohë kur aktorët keqdashës po përdorin teknologji më të përparuara.
Kur flitet për detaje teknike se si funksionon Diella, Shqipëria zbulon shumë pak informacion. AKSHI vendos kufizime të rrepta, duke përmendur sigurinë kombëtare. Por pikërisht këtu qëndron paradoksi: shteti po e promovon Inteligjencën Artificiale
si një mjet transparence, ndërkohë që refuzon të zbulojë se si funksionon vetë sistemi. Shfaqja e Diellës vjen në të njëjtën kohë kur Shqipëria po zgjeron një infrastrukturë mbikëqyrjeje mbarëkombëtare që ka sjellë vendosjen e mijëra kamerave për të monitoruar hapësirat urbane dhe sistemet e trafikut.
Projekti “Smart City” ka shkaktuar shumë kritika për mungesën e transparencës dhe përfshirjen e të huajve. Dokumentet zyrtare tregojnë se edhe institucionet shtetërore kanë vështirësi të kuptojnë plotësisht teknologjitë që po formësojnë administratën. Nisma u shpall në prill të vitit 2024, kur ish-Ministri i Brendshëm Taulant Balla arriti një marrëveshje me kompaninë Presight nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Kompania, pjesë e Grupit G42, premton një platformë inteligjence urbane sovrane.
Sipas marrëveshjes, kompania do të zbatojë një program të tillë në 20 qytete dhe 28 pika kufitare. Edi Rama ka deklaruar se projekti do ta bëjë Shqipërinë një nga vendet më të sigurta në botë, duke u shprehur se do të jetë e pamundur të lëvizësh nëpër rrugët e Shqipërisë për të kryer shkelje.
Por nuk janë bërë publike detajet financiare dhe masat mbrojtëse. Edhe struktura e prokurimit është e pazakontë falë ligjit që i përjashton kompanitë nga EBA nga respektimi i procedurave standarde.
Kërkesat për lirinë e informacionit hasën në pengesa. Ministria konfirmoi se kontrata nuk mund të publikohej për shkak të konfidencialitetit. AKSHI thotë se nuk ekziston një regjistër qendror për sistemin e mbikëqyrjes.
Detaje të tjera, si përdorimi i kamerave biometrike, mbahen të fshehta. AKSK tha se nuk mban një listë të sistemeve të mbikëqyrjes dhe policia deklaroi se nuk operon sisteme të njohjes së fytyrës, duke i quajtur kamerat standarde CCTV.
Megjithatë, Arapi thotë se kjo mospërputhje është shqetësuese pasi “kamerat inteligjente” shkojnë përtej sistemeve klasike. Smart City mund të jetë zbatuar në shkelje të ligjit shqiptar dhe atij të BE-së, pa vlerësime rreziku.
Qytetarët kanë të drejtë të dinë se si përpunohen të dhënat e tyre, por nuk ka prova të ndonjë konsultimi publik paraprak. Ndonëse Ministria thotë se do të respektohet GDPR, asnjë vlerësim i ndikimit (DPIA) nuk është kryer.
IDPC vuri në dukje se Shqipëria miratoi një ligj të ri për mbrojtjen e të dhënave, por rregullat e BE-së për inteligjencën artificiale do të hyjnë në fuqi vetëm në vitin 2027. Kjo krijon rreziqe pasi sisteme me rrezik të lartë mund të vendosen pa vlerësime paraprake.
Trajektorja e rrezikshme e Shqipërisë ka një precedent në Serbi, ku autoritetet kanë vendosur mijëra kamera inteligjente kineze pa rregulla të qarta. Pasiguria ligjore dhe mungesa e dokumentacionit teknik atje nxitën reagime të forta.
Rezistenca në Serbi funksionoi sepse presioni publik filloi herët, përpara se mbikëqyrja biometrike të bëhej rutinë. Shqipëria tani po përballet me të njëjtin rrezik ku teknologjia po përparon më shpejt se rregullimi institucional.
Inva Hasanaliaj, themeluesja e Slow Media Albania, thekson nevojën për hetime të thella për të siguruar llogaridhënie në këtë epokë të re digjitale që po transformon shoqërinë shqiptare në heshtje.
This rapid technological development without a clear legal framework and without transparency risks turning innovation into a tool of authoritarian surveillance, violating the basic principles of privacy and democracy required for European integration.
Without a broad public debate and independent oversight, the future of digital security in the country remains unclear, leaving citizens defenseless in the face of algorithms that are not legally accountable for their decisions.
While the government boasts of the successes of the virtual minister, the reality of cybersecurity and data autonomy remains an open challenge that requires immediate attention.
Public administration is handing over the keys to data management to international platforms and private companies, creating a long-term dependency that could have high political and economic costs in the future.
The need for digital sovereignty should not be sacrificed for the sake of a superficial modernization that hides the lack of real control over the country's critical infrastructure. Albania stands at a crossroads where it must choose between being an experimental laboratory for uncontrolled technologies or a state that uses innovation to strengthen the freedom and transparency of its citizens.
The responsibility now shifts to civil society and independent institutions to hold people accountable and ensure that digitalization is not a path of no return towards a society totally monitored without its consent./ Pamphlet from "Transitions Online"
Para 7 viteve mu desh nje dokument qe vertetonte se unë jam biri i tim eti, të cilin e mora menjehere ne gjendjen civile te mininibashkise. Mu desh seriish nje dokument i tille dhe me thane e jep e albania. Edhe pas një muaji me pergjigjej ne kerkim, pas sorollatjeve boshe me thane se duhet te bej lutje ne bashki qe ajo te pyese e albanian. Harxhova 42 dite poshte e lart . Kjo është ealbania e mallkimit te mallkimeve te Shqiperise Edi Rama. Pse kur sna u deshen kishim politikane si Aqif Pssha, Luigj Gurakuqi, Mehdi Frasheri dhe sot kemi debile si Flamur Noka, hajvane si Zeqineja, autokrate si Berisha, perbindesha si Rama
Tall by Rama me taksat e pop shqiptar. Nje her thot se bleu dy satelit..., per ke i bleu dhe kujt po i sherbejn ata satelit... . Tani flet per Diellen(=IA). Sado intelegente te jet ajo, prap ajo komandohet e programohet nga njerezit.