FLASH
Shkruar nga Pamfleti
At the memorial ceremony, on the occasion of the one-year anniversary of the passing of the great writer Ismail Kadare, the Speaker of the Parliament, Elisa Spiropali, delivered a speech in honor of the work and life of the great Albanian writer, Ismail Kadare.
In her speech, at an event organized by the Parliament and the Academy of Sciences, Spiropali described Kadare as an eternal icon of the Albanian mind and spirit.
Spiropali underlined Kadare's role as Albania's passport to the world during periods of isolation and historical challenges, as well as his contribution to the spiritual and cultural connection between Albania and Kosovo.
"Kadare became Albania's passport when Albania itself was inside the cage of isolation, it was the wave of civilization of an Albania drowned under the oriental smoke of the other Gjirokastrian Sokak i t-Marrëve, like a sword that the stone city offered the country from both ends of good and evil. As if to repay the city itself the debt for the entire country", said, among other things, the Speaker of the Parliament.
Spiropali emphasized that Kadare was a symbol of dignity and independent thought, an extraordinary effort to save the Albanian identity through literature.
Full speech by Mayor Spiropali
Dear Helen,
Honorable President of the Academy of Sciences, Mr. Gjinushi,
Distinguished academics, writers, poets, members of parliament and guests,
Ladies and gentlemen,
Today we are not here just to honor the most extraordinary of Albanian men who have passed away, but to stand in silence in front of an icon that will remain among us as living testimony to the Albanian mind and spirit.
When a writer of Ismail Kadare's stature passes away, the word is all we can have – and at the same time it becomes all that matters. Because, after all, only the word remains.
And it is almost impossible to find the right words for the master of Albanian who created an entire universe – at once known and unknown, distant and close, a rare symbiosis between the past and the future, through memory and imagination.
A character in one of his tragic novels would calmly say:
“I came to speak, not to praise Ismail Kadare.”
Because Kadare does not need praise. He was and remains glory itself.
In his life, as in his creativity, he did not seek embellishments, he was contemptuous of them!
Quiet in solitude, reserved in public, but always alive in words, Kadare remains a symbol of dignity, of independent thought and of an extraordinary effort to save the Albanian being through literature. In his Homeric merit he remained the greatest lover of this land!
Në veprën e tij, vdekja dhe përsosmëria nuk janë të ndara. Ja ç’shkruan për të dyja:
“E ndjeja atë lodhje morti që po më kaplonte prapë risjellja ndër mend e epilogut të librit, në vend që të më jepte një shkas më tepër për ta pezulluar, më bëri të mendoja se po të ishte puna për t’u përsosur, pra për ta pësuar, do të ishte me të vërtetë një fat që ta pësoja nga kjo mrekulli. … Ai epilog i kishte të dyja, përsosjen dhe vdekjen, ngaqë një fat i tillë e kushtëzonte herë pas here artin: s’mund të ishte i përsosur pa qenë i mbaruar.”
Vëzhgues i përbindshëm i jetës, i ndjesive më të vogla e më njerëzore: zgjimi me një filxhan kafe, një bisedë e mbetur përgjysmë, një zhgënjim miqësor, një kravatë e re apo një heshtje që zgjat më shumë se duhet. Në këto gjëra të përditshme, ai ndërtonte universin e tij të thellë, ku lexuesit ftoheshin për bashkëjetesë. Aty ishte antikiteti dhe e nesrmja, shqiptari dhe Bota, Shqiperia dhe Europa!
Sepse ai besonte – me të drejtë – se bota që ndërtonte me fjalë ishte ndoshta më e drejtë, më e besueshme, më e vërtetë, se ajo ku jetonim.
Kadareja ndërtoi dy të tilla: njërën personalen , ku sundonte si një zot shpesh i mëshirshëm, herë hakmarrës, por gjithmonë njerëzor; dhe tjetrën, që ia dhuroi njerëzimit – një botë me përmasa mitike, por me themele reale, ku Shqipëria dhe shqiptaria gjenin formën më të lartë të vetvetes.
Në këtë univers letrar, ai udhëtoi si një Dante modern, duke pasur pranë jo vetëm Beatriçen e tij – Helenën – por edhe kujtesën, mitin, identitetin, tragjedinë dhe ëndrrën
Edhe pse Kadare, i është rikthyer tokës si rrënja më e çmuar e identitetit shqiptar, ai i përket qiellit më të epërm të vlerave njerëzore universale.
I ndarë nga bota jonë, duke vendosur të Ikë për të pushuar vetëm një çast, Kadare shënjoi dhe një nga paradokset e shumta të jetës së tij, duke i dhënë jetë dhe një paradoksi të ri, duke i dhënë paqe edhe armiqve të tij. Atyre që nën uniformën gri e monotone të mediokritetit shfaqeshin si një turmë plot me zulmë e zhurmë kritikësh dhe turmë ziliqarësh e lakmitarësh.
Vetë Kadare ishte ai që me parimin e tij për moshpjegim, i bënte të shfaqeshin edhe më të vegjël, edhe më të parëndësishëm, edhe më të papërfillur.
Fitimtar, kur mund të kthente përgjigje, tani në heshtje u dha paqe, duke lënë pas indiferencën dhe moskuptimin të gjithë atyre që iu gërmushëm, gafurrën dhe e gërvishën me gërvima groteske nën gërmërin qesharak të marshit funebër të mediokërve.
Herët a vonë, ndodh revanshi i shkrimtarit, sidomos atëherë kur ai nuk ka trup për të mbajtur mbi emër, por është vetëm një emërmbiemër mbi letërsinë e tij të shkruar.
Vetëm atëherë kur ai është jashtë hijes dhe peshës së kohës, ai dëshmon më qartë peshën e pushtetit të së përjetshmes mbi të përkohshmen.
Ky Prijës perëndimor që Shqipëria e marrë peng prej Lindjes pati fatin t’i dhurojë Perëndimit, si ata fare pak shkrimtarë të kalibrit të tij, pati një jetë jo paralele me asnjë regjim; foshnjë dhe fëmijë nën mbretërinë komike të viteve 30-të dhe më pas të viteve të pushtimit; adoleshent dhe i ri i moçëm nën regjimin komunist dhe një i pamoshë në fëmijërinë e trazuar të demokracisë shqiptare.
Kadare u shndërrua në pasaportën e Shqipërisë atëherë kur vetë Shqipëria ishte brenda kafazit të izolimit, ishte dallga e qytetërimit të një Shqipërie të mbytur nën duhmën orientale të gjirokastritit tjetër të Sokakut të të Marrëve, si një shpagë që qyteti i gurtë ia ofronte vendin nga dy skajet e të mirës dhe të keqes. Si për t’i kthyer vetë qytetit borxhin për të gjithë vendin.
Kadare ishte një udhëtar i madh që u nda nga Gjirokastra për të udhëtuar në kohë dhe në hapësirë; iu kthye antikitetit të Ilirisë dhe Greqisë së lashtë dhe mbërriti nga stepat sovjetike në brigjet e detit të Kinës në Lindje.
Ai hulumtoi universin njerëzor në qelizën e tij, që nga ADN-ja e banditit të rëndomtë tek pafajësia e dashurisë, nga shiu i dëshpëruar tek daullet e dasmave, nga krenia e individit si kështjellë tek kalatë e mendimit, nga të rrëzuarit në fatkeqësi, tek sjellësit e mynxyrave, nga skllavi tek padroni, nga i vdekuri i gjallë tek të gjallët që patën lindur të vdekur.
Një alkimist modern që në kohën e shpresës së vdekur, parashihte se shpresa lind edhe nga eshtrat e letërsisë së madhe.
Kadare nuk qe një ardhës dhe ikës i zakonshëm, një shëtitës, një kalimtar, ndër të shumtit e kësaj bote.
Kadare ishte nga raca e qiellorëve, gjenialëve, profetëvë. Atyre që bashkësive, komuniteteve, popujve, kombeve, racave, u sjellin fat kur janë në mjerim, u tregojnë zgjidhje kur janë në hall, në vështirësi, në moment kritik, u sjellin një udhërrëfyes kur nuk dinë nga t’ia mbajnë, kur zjarri po fiket dhe duhet ndezur, kur drita meket dhe duhet gjallëruar. Kadare ishte nga të parët që i dha zë Kosovës në Shqipëri dhe i tregoi Shqipërisë Kosovën si dy gjysma të trupit të një kombi të aksidentuar nga historia. Ishte vështrimi që tregonte adresën që duhej të merrnim edhe në orë fatale dhe ishte mendja që dëshmonte se çfarë duhej bërë që e ardhmja të fliste shqip e europianisht në këtë skaj të Ballkanit për dy republikat euroshqiptare.
Kadare ushqeu shpirtërisht dhe lartësoi mendërisht një popull të tërë.
Kadare e ngriti Shqipen dhe Shqipërinë në lartësi dhe largësi të panjohura më parë.
Mjerë kritizerët trukokallë që thonë se qe i tillë si shkrimtar, e i atillë si njeri, dhe broçkulla të tjera që Hyut veçse ia shtojnë lavdinë, dhe mediokrit i hedhin në honet e harresës.
Ta nderojmë, respektojmë, kujtojmë në pafundësi, është më e pakta që duhet dhe mund ta bëjmë për atë që erdhi na fali gjithçka, dhe iku pa na marrë asgjë.
Poet, prose writer, polemicist, essayist, epic, lyrical, dramatic, tragic, dedicating his talent and life to the individual and humanity, a work with a temporal extension to antiquity and a planetary geographical extension, translated into dozens of languages, loved by millions of readers, conqueror of the most difficult challenges, facer of the most dramatic circumstances, colossal volume of work, incurable perfectionist of form and content, engraved not every paragraph and every sentence, but every letter and every sound, exalter of human, national, intellectual, European values in one of the most tragic periods of our history, in the darkness of dictatorship, the unwavering believer who proved and proves with titanic work and genius talent that the path to Freedom, the only path to progress and prosperity, passes through reason, beauty, passion, He was and remains.
God flew high, but he inevitably connected us to our European roots.
Today and forever, unforgettable in our hearts, in our minds, in our memories, our brightest. We hardly find the words. We need you, get up and return from where you are, where you temporarily went.
Lini një Përgjigje