FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
Unlike the Federal Republic of Yugoslavia of Marshal Josif Broz Tito and his successors, with which the communist regime of Enver Hoxha and his successor, Ramiz Alia, maintained a hostile stance (at least in appearance) from 1948 until 1991, when that Federation was dissolved and the fall of communism began, with our southern neighbors, the Republic of Greece, official Tirana began a normalization of interstate relations and relations, since the mid-1980s, when Enver Hoxha, shortly before his death (1985), published his book, 'Two Friendly Peoples'! Enver Hoxha had given signals of rapprochement with Greece and the normalization of relations with official Athens as early as 1978 (after the break with the People's Republic of China), where during his visit to the province of Dropulli (the area of the Greek minority), he spoke a few words in Greek and in Grapsh he also spoke of a rapprochement between the two countries.
But as for the above, this would become clear several years later, when on April 11, 1985, the day of the official announcement of the death of Enver Hoxha, while at all border posts of the Greek state, their flag was raised at half-mast (as it was raised at all Albanian border posts and departments), along the entire length of the border line of Yugoslavia with the Albanian state (from Ulcinj to Ohrid), a large increased presence and deployment of Yugoslav military forces was seen, even with heavy weapons! But even though the relations of official Tirana with neighboring Greece were normalized since the beginning of the 80s and, mainly after the death of Enver Hoxha, cross-border incidents between the two countries were not lacking, even in some cases very aggravating and problematic.
This happened because of Albanian citizens who fled to Greece, as happened with Ilia Theodhos Leka, originally from the village of Glinë (the Greek minority area in the Gjirokastra district), who after fleeing Albania in early 1982, together with his brother Kristo and their uncle, Spiro, for several years held hunger strikes and rallies in front of the Albanian embassy in Greece, managing to significantly sensitize Greek opinion and politics. Likewise, the Albanian fugitive Ilia Leka, in 1984 from Athens, sent several threatening letters to Enver Hoxha, Ramiz Ali, Adil Çarçani and Hekuran Isai, in which he informed them that; if they did not release his father from Spaç prison and his wife and young son from internment (in the Puka district), he would take an action that would shock Greece and Albania.
Gjatë grevave dhe protestave të tij në qendër të Athinës e atyre para ambasadës shqiptare, i arratisuri politik Ilia Leka, mbajti disa fjalime duke ngritur zërin për politikën diktatoriale të Enver Hoxhës, ku si rezultat bashkatdhetarët e tij jetonin në një varfëri të tejskajshme, duke u privuar gjithashtu edhe nga të drejtat e liritë më elementare të njeriut, siç ishte dhe ajo e besimit fetar, etj. Po kështu, përveç këtyre, gjatë viteve 1982-1986, Ilia Leka zhvilloi edhe disa mitingje proteste në qytete dhe vende të tjera të Greqisë, deri në pikat kufitare me Shqipërinë, si në Kakavijë etj., protesta të cilat duhet thënë se u shfrytëzuan edhe nga qarqe antishqiptare, si dhe Kisha Orthodokse e Greqisë, të cilët nuk munguan të ngrinin aty edhe problemin e Vorio-Epirit. Po kështu, Ilia Leka dha edhe shumë intervista në shtypin grek dhe media të tjerë të vendeve të ndryshme europiane, ku si rezultat ai u ftua dhe mbajti fjalime edhe në Këshillin e Europës në Bruksel si dhe në Kongresin Amerikan.
Si rezultat i gjithë kësaj veprimtarie të Ilia Lekës në ato vite në Greqi, qeveria shqiptare u detyrua që në vitin 1989, t’ia lironte Ilias babanë e tij (Theodhosin) nga burgu i Spaçit dhe bashkëshorten (Maria me djalin e tyre Anestin) nga internimi në rrethin e Pukës, e t’i lejonin ata të shkonin përgjithmonë në Greqi, ku i priste Ilia në Athinë, ku ata jetojnë e punojnë edhe sot. Ndërsa sa më sipër të gjitha këto janë të njohura nga shkrimet me dokumentet arkivore dhe intervistën me Ilia Lekën që Memorie.al ka botuar disa vite më parë, në këtë shkrim po publikojmë disa dokumenta arkivore sekrete që janë nxjerrë së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Brendshme (tashmë të de-klasifikuara), të cilat publikohen për herë të parë dhe me faksimilet përkatëse, ku bëhet fjalë për “incidentet” e krijuara nga Ilia Leka dhe disa shqiptarë të tjerë të arratisur në vitet 1985-’86, në postën kufitare të Kakavijës.
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 17 SHKURT 1986, KU NJOFTOHET PËR “THIRRJET ANTISHQIPTARE” TË DY TË ARRATISURVE SHQIPTARË, ILIA LEKA DHE JEMIN MET HASANI, NË POSTËN KUFITARE TË KAKAVIJËS
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 17.2.1986
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 39
GJIROKASTRA
Më dt. 16.2.1986, ora 11 e 30, në postën kufitare greke të Kakavijës, erdhën rreth 500 veta të organizuar duke kënduar dhe kërcyer valle për Vorio-Epirin. Një i arratisur shqiptar, Jemin Met Hasani, i arratisur në maj 1985 nga posta e Apsallës (ku ishte duke kryer shërbimin ushtarak), i thirri rojes së posto-bllokut: “o nënoficer i rojes”.
I bëri thirrje për të vajtur matanë, e ofendoi dhe në vazhdim i tha: “Më 16 shkurt 1914 është krijuar Vorio-Epiri. Toka shqiptare do të bëhet tokë greke, ju oficerët që mbani të shtypur ushtarët, një ditë do ta paguani, do t’u varin, nuk na pëlqen propaganda juaj në radio.
Ksenofon Nushi do të gjejë vdekjen. Jam ushtar i Apsallës, Jemin Met Hasani, jam ushtar i Leonard Kulës (komandanti i postës kufitare Apsallë), çfarë më bëtë ju, ja ku jam, po bëj qejf. Në këtë kohë e mori fjalën i arratisuri Ilia Leka nga Glina e Gjirokastrës, arratisur në vitin 1982 dhe tha: “Ju që na mbani fëmijët nëpër tela, na mbani edhe prindërit nëpër burgje, do ta paguani”.
Foli përsëri Jemin Met Hasani: “Qeveria e Hoxhës do të shkatërrohet patjetër, si vdiq Hoxha, do të vdes dhe qeveria e tij. Toka shqiptare do të bëhet tokë greke, Vorio-Epiri është i Greqisë. Ku i kini kishat? Këtu janë të tëra të mirat”.
Gjatë kohës që fliste Jemini, atij i rrinte afër një prift. Ishte dhe një prift tjetër dhe kudo që lëvizte, shoqërohej nga pesë veta. Rreth orës 12.30, disa policë dhe ushtarë grekë i shpërndanë grupet dhe civilët e u larguan.
KRYETAR I DEGËS SË PËRGJITHSHME
BAUDIN KAZANI
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 5 MAJ 1986, KU NJOFTOHET PËR THIRRJET KUNDËR ENVER HOXHËS DHE RAMIZ ALISË TË DY TË ARRATISURVE SHQIPTARË, ILIA LEKA DHE NJË TJETRI, NË POSTËN E KAKAVIJËS
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 5.5.1986
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 104
GJIROKASTRA
Më datën 4.5.1986,ora 16.00, nga tarraca e postës greke Kakavijë, midis një grupi prej 4–5 vetash, një civil mbasi vrojtoi me dylbi në drejtim të tokës sonë, foli në shqip: “O qen të Ramiz Alisë”, kurse nga poshtë dëgjua një zë tjetër: “O spiunët e Enver Hoxhës”. Pas pesë minutash, personi që foli, iu afrua piramidës tek porta, qëndroi së bashku me dy të tjerë dhe u largua.
Një grup tjetër prej 10 vetash (civil, midis tyre dhe dy femra, kënduan këngë në gjuhën greke duke qenë me fytyrë nga vendi ynë. Në tekstin e këngës u dëgjuan fjalë për Vorio-Epirin. Në orën 16.30 u larguan në thellësi. Njeri nga personat që foli shqip, mendohet të jetë i arratisuri Ilia Leka.
ZV. KRYETAR I DEGËS SË PËRGJITHSHME
GJERGJI THANO
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 7 MAJ 1986, KU NJOFTOHET PËR TAKIMIN E PALËS SHQIPTARE ME ATË GREKE PËR INCIDENTET ME DY TË ARRATISURIT SHQIPTARË, ILIA LEKA DHE JEMIN MET HASANI
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 7.5.1986
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 106
GJIROKASTRA
Më datën 6.5.1986, ora 8.00, u bë takimi në vijën e kufirit, piramida 29 në Kakavijë me palën greke. Takimi u kërkua nga pala jonë. Në orën 11.45 të kësaj date, u bë takimi në vijën e kufirit, ku nga ana e grekëve u tha se jemi dakord që takimi të bëhet në ora 14.00 të datës 6.5.1986.
From 14.00 to 15.00, a meeting was held with the Greek side at the request of our side at the Kakavija customs. Our side raised the problem that on 4.5.1986, at around 16.00, from the terrace of the Greek post office, two people spoke Albanian, addressing our people with insulting words, while a group of 10 people in an organized manner sang songs with chauvinistic content.
He was further told that the Greek post office is a state institution and has every opportunity to avoid such cases, because these do not help in the development of the already good relations between our two countries. The Greek side replied that; "at least we have shown that we do not want such things. We have no objection to what you told us.
We will report them even higher. When they spoke Albanian, we were not there to remove them. We have orders not to speak Albanian ever again, so that such things do not happen. We will not allow them to speak Albanian again. Maybe they were drunk because there was a party. These are not good things that happen and then we sit at the table.
"We are very upset about this problem. Every time we have such cases, you tell us to take measures. These things do not help our good relations."
Our side told them: "these things do not affect our relations."
HEAD OF THE GENERAL BRANCH
BAUDIN KAZANI
ARCHIVE DOCUMENT WITH THE OPERATIONAL COMMUNICATION OF THE MINISTRY OF INTERIOR DATED MARCH 2, 1987, NOTIFYING THE INCIDENTS WITH THREE ALBANIAN FUGITIVES AT THE KAKAVIJA POST, WHERE ILIA LEKA SAW THE ALBANIAN SOLDIERS
PEOPLE'S SOCIALIST REPUBLIC OF ALBANIA SECRET
MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS Tirana, 2.3.1987
GENERAL BRANCH
OPERATIONAL COMMUNICATION NO. 51
GJIROKASTRA
On 1.3.1987, three civilians arrived at the Greek border post in Kakavija, one of whom was the fugitive Ilia Leka. They left at 12.30. During this time, Ilia Leka spoke Albanian to the guard at our checkpoint; “You puppy” and cursed him by his mother and said: “True democracy is 100 meters away”. Our soldier did not answer./ Memorie.al
Lini një Përgjigje