FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The well-known Greek newspaper "Protothema" has published a long article about the origins of our national hero Skanderbeg. The article is titled "How "Albanian" was Gjergj Kastrioti or Skanderbeg, what does the vaulted tomb in the Chilandari Monastery on Mount Athos hide?".
It is filled with a series of biased data since considering Epirus Greek, and since Skanderbeg also had the epithet "King of Epirus" he is also considered Greek. According to the writing, Skanderbeg was Orthodox and spoke Greek. Another claim is that there are no old songs about him in the Albanian language.
It is later said that one of Skanderbeg's brothers, Reposhi, became a monk and lived on Mount Athos. There is a place there called "Kulla e Shqiptarit" (Albanian Tower) and it is believed that it was bought by Skanderbeg's father, John, and where he was buried along with his monk son.
"How "Albanian" was Gjergj Kastrioti or Skanderbeg, what does the vaulted tomb at the Chilandari Monastery on Mount Athos hide?"
We have mentioned Gjergj Kastrioti (or Skanderbeg) extensively in our article of May 5, 2018, which caused heated discussions. We know that Kastrioti is the national hero of Albania. However, there are some unclear facts about his origin. A very interesting study by Paschalis Androudis, Assistant Professor of Archaeology and Byzantine and Islamic Art, at the Department of History and Archaeology of the “Aristotle” University of Thessaloniki, on the so-called “Albanian Tower” on Mount Athos and the relationship of Gjergj’s father, Gjon Kastrioti, and one of his brothers with the Athos Peninsula made us reconsider this topic.
We would like to warmly thank Androudis, who gave us permission to rely on the data from his study and the additional information he provided.
Gjon Kastrioti: father of “Skënderbeg”
George Kastrioti (1404 or 1405-1468) was the son of John Kastrioti, the ruler of present-day northern Albania and Vojvodina, who came from the noble Serbian family of Branković. Silvius Enea (the literary pseudonym of Pope Pius II, 1405-1464), a contemporary of the Kastriotis, believed that the Kastriotis were Macedonians from Imathia (an article by Achilleas G. Lazaros, entitled “Albania” was published in “Nea Estia” for Christmas 1994). It is almost universally stated that George’s grandfather, Constantine, who died in 1390, was ruler of Imathia and Kostur, from which his surname (Kastriotis < Kastoriotis) comes. His father, John, was ruler of Kruja.
Është e pamohueshme që Kastriotët ishin të krishterë në fe. Gjon Kastrioti (1380-1437), një vasal fillimisht i osmanëve, pastaj i venedikasve dhe më vonë përsëri i osmanëve, e shtriu sundimin e tij deri në Alesio, Lezhën e sotme dhe grykëderdhjen e lumit Mat, duke arritur deri në det. I korruptuar nga venedikasit, ai u bashkua me ta. Megjithatë, Sulltan Murati I, me fushatën e tij të re në Ballkanin Perëndimor, e bëri Kastriotin përsëri vasal të tij. Për të shmangur një federatë të re, ai e detyroi atë të dërgonte si pengje 4 djemtë e tij Stanishin, Reposhin, Kostandinin dhe Gjergjin në Adrianopojë, në atë kohë kryeqyteti i Perandorisë Osmane. Gjon Kastrioti dhe gruaja e tij Vojsava patën 9 fëmijë (5 vajza, emrat e të cilave nuk i dimë përveç njërës, Marës dhe 4 djemve që përmendëm).
Sulltan Murati, duke vlerësuar trimërinë, inteligjencën dhe bukurinë e Gjergjit, u mor veçanërisht me edukimin e tij. Ai u edukua me trashëgimtarin e fronit të Mehmetit II, i njohur edhe si “Pushtuesi”. Në një moshë shumë të re, Murati e emëroi atë komandant në një betejë me serbët. Gjergji tregoi trimëri të madhe dhe e udhëhoqi ushtrinë e tij drejt fitores. Murati shprehu admirimin e tij duke e quajtur Iskender Bej (Skënderbej) që do të thotë “Aleksandri i sundimtarëve”. Duhet theksuar se si Gjergji ashtu edhe vëllezërit e motrat e tij ishin konvertuar në Islam. Megjithatë, disa ngjarje filluan ta tronditnin Gjergjin.
Vdekja misterioze e dy vëllezërve të tij (i treti, Reposhi, u bë murg, detajet do t’i shohim më vonë), emërimi i një apostati, Hasan Bej Versezenda, nga Murati si komandant garnizoni në Kroaci nga Muradi, i cili e dëboi nënën e tij, e cila vdiq pak më vonë (babai i tij kishte vdekur në vitin 1437), dhe nostalgjia për atdheun e tij, e çuan përfundimisht Gjergj Kastriotin të largohej nga radhët e osmanëve, gjatë një beteje me sundimtarin hungarez Huniadi në vitin 1443, dhe pasi e detyroi sekretarin e sulltanit të nënshkruante një ferman për dorëzimin e Kroacisë, ai u nis për në atdheun e tij me 300 burra të besuar.
Duke parë fermanin, komandanti i garnizonit të Krujës dorëzoi fortesën. Të nesërmen, qyteti u mbush me flamuj me emblemën e Kastriotit, shqiponjën me dy koka. Populli shpërtheu në brohoritje. Më 28 nëntor 1443, Kastrioti filloi revolucionin kundër osmanëve. Kastrioti (shih edhe artikullin e 5 majit 2018) u bë një makth për osmanët.
Ai humbi vetëm një betejë, kundër Evren Beut, i cili kishte një ushtri shumë të fortë prej 40 000 burrash, më 26 korrik 1455. Ai shkoi në Itali për të marrë ndihmë, por nuk arriti asgjë të veçantë. Ai u martua me më të voglën nga 8 vajzat e Arianit Gjergj Komnenit, një sundimtar që luftoi gjithashtu kundër osmanëve. Skënderbeut iu ofrua roli i udhëheqjes së një kryqëzate, pasi ishte ripagëzuar si i krishterë, dhe ai dukej i gatshëm ta bënte këtë, por u sëmur nga malaria dhe vdiq në janar 1467 në Lezhë dhe u varros në kishën e Shën Nikollës në këtë qytet.
Sa “shqiptar” ishte Kastrioti?
Tani do të bëjmë disa pyetje rreth origjinës së Kastriotit, i cili është shpallur hero kombëtar i Shqipërisë sepse lindi dhe veproi kryesisht në territoret, sot, shqiptare.
A është mbiemri Kastrioti shqiptar? Dhe nëse po, cila është etimologjia e tij? Sa veta e dinë që aktivitetet e tij arritën deri në Pogonin e sotëm? Rrënojat e njërës prej fortesave të tij ekzistojnë ende në Oreokastro. Kjo fortesë u pushtua nga turqit vetëm kur ia prenë furnizimin me ujë nga lumi fqinj Gormos (një nga përrenjtë origjinalë të Kalamas).
A është shqiponja dykrenare, emblema e Kastriotit, me origjinë bizantine apo jo? (Shih artikullin tonë përkatës më 26 qershor 2021). Cila ishte gjuha zyrtare në zonat e kontrolluara nga Kastrioti?
Maria Michaēl-Dede në veprën e saj “Arvanitasit grekë” shkruan: “…e njëjta gjë ndodh edhe me arvanitasit që zbritën (domethënë në territorin grek) pas rënies së Kastriotit, i cili dihet jo vetëm se ishte grek, por edhe se e kishte greqishten si gjuhë zyrtare të shtetit.”
Ioannis Touloumakos, në një fjalim të botuar në procedurat e Konferencës së 2-të Shkencore Panhelenike, me titull: “Qytetet e lashta greke të Epirit të Veriut”, shkruan: “… (Kastrioti) përdori emrin e Aleksandrit të Madh dhe ishte mësuar të mbante përkrenaren e lashtë maqedonase me bririn e dyfishtë, ndërsa në të njëjtën kohë paraqitej si pasardhës i epirotëve (konkretisht i Pirros)”.
Zëvendëskryetari i Kastriotit ishte i afërm i tij dhe quhej Vrana, (Konti) një mbiemër i një familjeje të shquar bizantine.
Pse nuk ka këngë popullore (në gjuhën e folur) shqipe për heroizmin e Kastriotit, ndërsa ka të ngjashme për heronj me rëndësi të vogël? A kishte një vetëdije kombëtare shqiptare në mesin e shekullit të 15-të? Shqiptarët në atë kohë ishin një grup fisesh ndërluftuese, pa traditë kombëtare, pa unitet kombëtar dhe gjuhësor.
A është e vërtetë që kur Kastrioti u kthye në Krujë, u tha bashkëqytetarëve të tij myslimanë të zgjidhnin midis krishterimit dhe vdekjes dhe meqenëse shumica e tyre refuzuan të bëheshin të krishterë, u masakruan? Fan Noli famëkeq e konsideron këtë veprim të Kastriotit si një luftë të shenjtë kundër myslimanëve.
Sipas gazetarit dhe shkrimtarit francez Rene Pio, grekët morën pjesë edhe në luftërat e Kastriotit. Himariotët, për shembull, me flamuj që kishin një kryq blu dhe të bardhë. Andruçët, Boçarët etj. morën pjesë në mbrojtjen e Krujës. Siç shkruan D.N. Boçari: “…pas vdekjes së Skënderbeut, Boçarët, duke luftuar kundër turqve dhe turko-shqiptarëve, zbritën drejt Dragani. Në fillim të shekullit të 17-të, ata themeluan Lidhjen Suliotike me grekë të tjerë të lirë”.
Mbrojtësit e Mesolongjisë (1825) e konsideronin Kastriotin një hero model, prandaj i dhanë njërës prej artilerisë së tyre, të tretën me radhë pas atyre të Drakoulisit (një personazh dhe luftëtar i vitit 1821 që u vra në Dragatsani) dhe Kanarisit, emrin “Skenderbej”. Ata ishin disa nga shqiptarët që çliruan Greqinë, do të thonë disa…
Duke iu drejtuar Mehmetit II, Kastrioti shkruan: “Gjergj Kastrioti, i riemëruar Skënderbej, sundimtar i Epirit dhe i Shqiptarëve, ushtar i Jezu Krishtit për Mehmetin, monarkun e muhamedanëve, gëzohuni… 30 maj 1461”.
Murati II, në përgjigjen e tij ndaj Kastriotit, e quan atë “sundimtar i Shqiptarëve dhe i Epirit”. Ai vetë, duke iu drejtuar Mbretit Alfonso, e quan veten “Princ i Epirotëve” ndërsa duke iu drejtuar princit të Tarantos, Gjon Antonius, shkruan: “Paraardhësit tanë ishin epirotët nga të cilët lindi ai Pirro… Ju nuk keni burra mjaftueshëm të fortë për t’u rezistuar epirotëve.”
Edhe në pullat shqiptare të emetuara në vitin 1968 me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Kastriotit, emri i tij është shkruar si Gjergji Kastrioti (në njërën prej 25 pullave), ndërsa në një tjetër, është kopertina e historisë së biografit të parë të Barletit me titull: “HISTORIA DE VITA ET GESTIS SCANDERBERGI EPIROTARUM PRINCIPIS” (“HISTORIA E JETËS DHE ARRITJEVE TË SKËNDERBERGUT, PRINCI I EPIRIT”).
Së fundmi, historiani i madh Pavlos Karolidis shkoi në Itali dhe takoi pasardhës të Kastriotit. Ata e quajnë veten grekë, janë ortodoksë fanatikë dhe qendra e tyre kryesore në Siçili quhet Piana de Greci (Vendi i Grekëve). (Në fakt ajo quhet “Piana dei Albanesi” – Pllaja e shqiptarëve)
Babai dhe vëllai i Skënderbeut janë varrosur në manastirin e Chilandarit në malin Athos! Çfarë është “Kulla e Shqiptarit”?
Arsyeja e rikthimit të angazhimit tonë për Gjergj Kastriotin ishte zbulimi në internet i një artikulli rreth “Kullës Shqiptare” në Malin Athos. Ky artikull bazohet në një studim të gjerë dhe të shkëlqyer nga Profesori Ndihmës i Universitetit Aristoteli të Selanikut, Paschalis Androudis. Ne e kontaktuam atë dhe ai me dëshirë ndau disa informacione me ne.
Në revistën “Byzantium” (2002) (f. 219-245), ekziston një studim i gjerë nga P. Androudis me titull: “Dëshmi historike dhe arkeologjike për “Kullën Shqiptare” në Malin Athos.”
Atje lexojmë se në manastirin serb të Hilandarit në Malin Athos, është varrosur Reposio ose Reposhi, “Duka i Ilirisë” i cili vdiq në Hilandari si murg i thjeshtë në vitin 1430. Ky është ndoshta vëllai i Gjergj Kastriotit, i cili deri vonë besohej se ishte bërë murg në Sinai. Reposhi me sa duket është vëllai që u shpëtoi osmanëve.
Megjithatë, siç shkruan P. Androudis, një i afërm tjetër i Reposhit u bë gjithashtu murg dhe u varros në Hilandari. Ky ndoshta ishte Gjon Kastrioti, babai i Gjergjit, i cili në vitet e fundit të jetës së tij u bë murg në Athos!
The father and son are buried in an arcosolium, a type of arched tomb. The “Albanian Tower” is also associated with the words Ioannis Kastriotis. It is a half-ruined tower in the wooded area south of the Hilandar Monastery, above the abandoned skete of the Holy Trinity. The tower was probably built in the 12th century (according to another version in 1270 on the site of the old monastery of Agios Georgios) and was a defensive fortress against pirate raids. It has buttresses (legs) on each side, which betrays a Byzantine style. Its surviving height reaches 6 meters.
According to a document from 1421-1422, Gjon Kastrioti bought the tower from the Monastery of Hilandar for 60 Venetian florins. At the same time, he also bought 4 adelfatas, for himself and three of his sons. An “adelfata” was the right to reside on a piece of land belonging to a monastery on Mount Athos, which was accompanied by the right to use the surrounding crops. Reposhi lived for several years in the “Albanian Tower”. Here, of course, an issue of dates arises.
In 1423, John Kastrioti was forced to send their 4 sons to Adrianople. When did Reposhi live on Mount Athos? He died in 1430. Did he flee the then Ottoman capital and go to Mount Athos? In 1468, since there was no inheritance right for the Tower when all the brothers' beneficiaries died, the "Albanian Tower" or the Tower of Saint George, was returned to the Hilandar Monastery.
Later, a community of monks settled there for several years, receiving, at least until 1528, generous subsidies from the rulers of Wallachia. A copper engraving from 1757 depicts the Hilandar monastery with the “Albanian Tower”, where the monks seem to have lived. It is not known when the tower was abandoned. The Holy Trinity Scythia was abandoned at the beginning of the 20th century. Then, or much earlier, the “Albanian Tower” was probably also abandoned… This name was first used in 1512. Until then, it was called the Tower of St. George.
Epilogue
As mentioned, Gjergj Kastrioti was buried in the church of St. Nicholas in Lezha. In 1474, Mehmet II conquered the city. He ordered that Skanderbeg’s tomb be opened, but that his skeleton not be damaged or desecrated. However, the Turks, attributing magical or miraculous properties to his bones, broke them into pieces and took them away, as good luck charms. However, his helmet was saved, which is kept in a museum in Vienna. This fact raises a question: does the arcosolium of the Hilandar Monastery hide any secret, which some Albanian historians have also identified?
do tu vi dita dhe ktyre grekeve maskarej qe shtremberojne historine nga fillimi ne fund. si kta maskarenj e bejne himaren greke, bocaret e suliotet greke ?!!!