FLASH
Shkruar nga Nick Squires
"The Telegraph": Polluted river threatens Europe's new holiday spot...
In the heart of the Albanian mountains, a once-virgin stream is being transformed into a construction site.
A segment of a river in the mountainous areas of Albania, once clean and untouched, today resembles a construction site.
The area, which should have been a haven for rare species such as otters, Egyptian eagles and the Balkan lynx (critically endangered), has become an ugly landscape covered in plastic, Styrofoam and concrete blocks.
Beds of white gravel have been torn up by heavy machinery. Giant blue pipes stand staggered by the side of the road, ready to be installed. Engineers are in the process of diverting millions of liters of water from the mountains to the Adriatic coast, where a construction boom is transforming a place that until recently was considered “Europe’s best-kept holiday secret.”
" They are taking this water and taking it to the coast for tourist developments and luxury resorts ," said Kaltrina Hyka from the environmental organization "EcoAlbania".
" You see that there is very little water left now. We have been in court for a year and a half on this case. The process continues, but in the meantime the works do not stop ," he said.
Shushica is a tributary of the largest river, Vjosa, one of the last wild rivers in Europe, flowing unimpeded by dams or other barriers, with turbid waters that also carry sediment.
In 2023, after a 10-year war, and with much enthusiasm, the 272-kilometer-long Vjosa was declared the First Wild River National Park in Europe, with the promise that it would be protected forever.
The Albanian government received praise for this vision, and Prime Minister Edi Rama called it "a historic moment."
But two years later, the situation on the ground shows a deep gap between promises and reality.
Vjosa, far from being an untouched aquatic paradise, is today under serious threat.
Much of the damage being caused to the river, which originates in the Pindus Mountains in Greece and flows into the Adriatic, is directly linked to the tourist boom that Albania has experienced in recent years.
“ Large-scale, uncontrolled tourist development threatens the integrity of the park ,” a report by a coalition of environmental organizations warned in July.
A decade ago, when Albania was still seen as a "last frontier" for Mediterranean tourism, the number of visitors was around 3 million.
In 2023, the country welcomed around 10 million tourists. Last year, with just 2.4 million inhabitants, Albania welcomed nearly 12 million visitors.
Ndër të famshmit që kanë vizituar Shqipërinë përfshihen këngëtarja Dua Lipa, Ivanka Trump dhe Enrique Iglesias. Dua Lipa, e lindur në Londër nga prindër shqiptarë, ka tashmë shtetësinë shqiptare.
Kryeministri Rama, i rizgjedhur për mandatin e katërt në maj, ëndërron që deri në vitin 2030 vendi të presë deri në 30 milionë turistë.
Ministrja e Mjedisit, Mirela Kumbaro, i tha "The Telegraph" se projekti për devijimin e ujit ka nisur që në vitin 2019, katër vjet para shpalljes së parkut kombëtar, dhe se “studime të pavarura” kanë konkluduar se nuk do të dëmtojnë biodiversitetin apo integritetin ekologjik të parkut.
Por devijimi i ujit nuk është kërcënimi i vetëm.
Nga lumi nxirret zhavorr për ndërtim, përfshirë ndërtimin e një aeroporti të ri madhor në grykëderdhjen e Vjosës, në një zonë ligatinore që është shtëpi për zogj të egër dhe çakej të artë.
Fluturimet testuese janë kryer tashmë, dhe aeroporti që do të presë edhe fluturime transatlantike pritet të hapet verën e ardhshme.
Ai është pjesë e një strategjie për zhvillimin e Shqipërisë së Jugut, që përfshin edhe projektin e Jared Kushner për ndërtimin e një mega-resorti prej 1.2 miliardë paundësh me 10,000 dhoma në një vijë bregdetare të paprekur.
Në segmente të tjera të lumit nxirret bitum për ndërtim rrugësh, dhe mbeturinat hidhen në grumbuj të mëdhenj buzë lumit.
Gjithashtu, ndotja nga rrjedhjet e naftës është bërë e zakonshme, qindra puse nafte në kodrat përreth nxjerrin naftë dhe e transportojnë në tuba të çarë drejt bunkereve të vjetër.
Në vend që të trajtojnë ujërat e ndotura me naftë, kompanitë thjesht i derdhin në përrenj, nga ku përfundojnë në Vjosë.
Në bregun e një përroi, biologu Leonard Sonten shkel me shkop një masë të trashë me naftë të zezë që po depërton ngadalë në ujë.
“Shiko këtë, jemi në zemër të parkut kombëtar. Nëse kjo do ndodhte në Yellowstone apo Serengeti, do të shpërthente skandali. Ky park po trajtohet si një kosh plehrash. E pabesueshme”, thotë menaxheri i projektit nga "EuroNatur", një organizatë gjermane për ruajtjen e natyrës.
Nga një grup pusesh të afërta, katrani ka rrjedhur drejt përroit. Era e naftës në bregun e Vjosës është mbërthyese, si të hysh në një servis makinash.
Mes kallamishteve gjenden një derë frigoriferi, disa tuba portokalli dhe paketa cigaresh të hedhura. Disa metra më tutje, një fermë e vogël ku kullosin lopë dhe dele të pista.
Një flamur shqiptar i zbehur nga dielli, shqiponja me dy koka në sfond të kuq, valëvitet mbi një shtyllë druri.
“Kompanitë mbledhin ujërat me naftë dhe i derdhin në përrenj. Ne e monitorojmë këtë prej 8 vitesh – ndodh vazhdimisht, dhe pikërisht në zemër të parkut kombëtar,” thotë Olsi Nika, drejtori ekzekutiv i "EcoAlbania".
Organizata e tij luftoi për më shumë se një dekadë për shpalljen e parkut kombëtar dhe ia doli të ndalojë dhjetëra projekte për ndërtimin e digave. Qeveria ka premtuar se nuk do të ndërtojë kurrë diga.
Por ndërkohë që autoritetet mbyllin sytë ndaj aktiviteteve që dëmtojnë rëndë ekosistemin e Vjosës, beteja ka nisur sërish.
“Shqipëria nuk është më thesari i fshehur i Europës. Po ndërtohet gjithandej, po shkatërrohet mjedisi. Mendohet vetëm për sot, jo për nesër”, thotë Esmeralda Topi nga organizata fakt-verifikuese "Faktoje".
“Ata thonë se po e mbrojnë lumin, por shiko – mbrojtja ekziston vetëm në letër. Në terren është krejt ndryshe”, shtoi ajo.
Shqipëria reklamohet si një kënd i gjelbër i pazbuluar i Europës, me gjire të zbrazëta, plazhe të gjata, male të egra dhe lumenj të kristaltë. Por retorika nuk përputhet me realitetin.
Në një kthesë të lumit pranë Tepelenës, ndodhet një pamje edhe më tronditëse sesa derdhjet e naftës: një vendgrumbullim gjigant plehrash ndodhet vetëm pak metra larg nga ujërat e gjelbra të Vjosës. Korbat çukasin mbeturinat, plastika fluturon me erën. Nuk ka ndarje të mbeturinave, as riciklim, as sistem menaxhimi.
“Ose e djegin herë pas here për ta hequr, ose presin përmbytjet e dimrit që ta çojnë plehrat në lumë. Si në Afrikë është”, thotë Nika, fitues i një çmimi prestigjioz për betejën e tij për Vjosën. “Kjo është vetëm një nga shumë venddepozitime përgjatë lumit”, shtoi Nika.
Absurdja është se autoritetet po ndërtojnë një qendër të re për Parkun Kombëtar pikërisht pranë këtij vendgrumbullimi. Aktivistët shpresojnë se turpi i kësaj afërsie do t’i detyrojë autoritetet të veprojnë, por aktualisht nuk ka asnjë plan për pastrim apo rehabilitim të zonës.
Qeveria thotë se të gjitha këto aktivitete të dëmshme, devijimi i ujit, nxjerrja e zhavorrit, ndotja nga nafta, do të ndërpriten gradualisht në 10-15 vitet e ardhshme.
Ministrja Kumbaro thotë se shumë nga këto probleme e kanë origjinën në periudhën komuniste dhe vitet e tranzicionit demokratik.
“Aktivitetet janë të vjetra, por ndikimi i tyre mjedisor mbetet”, tha ajo, duke theksuar se qeveria po punon për përmirësimin e menaxhimit të mbeturinave dhe trajtimit të ujërave të ndotura përgjatë Vjosës.
Përmbushja e standardeve të një parku kombëtar është “një proces kompleks dhe afatgjatë”, që kërkon “kohë, ndërtim kapacitetesh, investime në infrastrukturë dhe bashkëpunim me komunitetet lokale”.
Por për ambientalistët, a ishte shpallja e parkut më 2023 thjesht një fitore bosh?
“Po dhe jo. Ia dolëm të ndalojmë ndërtimin e digave dhe projekteve hidroenergjetike – një sukses i madh. Por mbetet shumë punë për të bërë”, thotë Olsi Nika.
“ We have a treasure, a wild, free-flowing river, one of the last in Europe, and it is being treated like a garbage dump. We need to put pressure on the Albanian government to clean up this mess. We have hope, but it will not be an easy battle ,” he said. /Adapted from “ The Telegraph ”
Lini një Përgjigje