FLASH
Shkruar nga Francesco Martino
Dekada pas planifikimit të tij, Korridori 8, një aks infrastrukturor i krijuar për të lidhur Detin e Zi me Adriatikun përmes Bullgarisë, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë, me qëllim nxitjen e zhvillimit ekonomik dhe bashkëpunimit rajonal, mbetet ende larg përfundimit. Shqipëria është vendi ku puna për Korridorin 8 është vonuar më shumë...
“Unë mendoj se projekti i Korridorit 8, nuk ka gjasa të përfundojë ndonjëherë. Besoj se rusët nuk do ta lejojnë... Kjo është një lojë për ndikim politik. Ndoshta lojtarët e mëdhenj do të lejojnë transportin e disa produkteve, sa të përmendet korridori këtu apo atje. Por në realitet, ai do të mbetet vetëm një ëndërr...”.
Deklarata nuk vlen nga një ekspert i logjistikës apo i politikës ndërkombëtare, por nga një punëtor i thjeshtë në portin e Burgasit, në fillim të dokumentarit “Korridori 8” të vitit 2008, një vit pas anëtarësimit të Bullgarisë në Bashkimin Evropian.
Dokumentari nga regjisori i njohur Boris Despodov, ndoqi përmes historive individuale, historinë e Korridorit 8, një infrastrukturë rrugore dhe hekurudhore e konceptuar që në gjysmën e parë të viteve 1990 për të lidhur në rrugë tokësore brigjet e Detit të Zi dhe Adriatikut përmes Bullgarisë, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë, dhe më pas për të arritur në qytetet portuale italiane të Barit dhe Brindisit.
Shumë nga citimet e përcjella në atë dokumentar, shpesh të mbushura me ironinë e mprehtë ballkanike, janë ende sot shumë të rëndësishme. Pavarësisht nëse Rusia ka ndikuar apo jo, Korridori 8, mbetet sot një mozaik copëzash që presin ende të lidhen.
Edhe pse janë bërë disa hapa përpara në nivel kombëtar, siç është hapja së fundmi e linjës hekurudhore Kumanovë-Beljanovcë në Maqedoninë e Veriut, panorama e përgjithshme e projektit mbetet kryesisht e paplotë, veçanërisht në seksionet që kalojnë kufijtë e vendeve të përfshira.
Vitet e fundit, secili shtet ka ndjekur strategjinë e vet, dhe ka përdorur lloje të ndryshme financimi. Për pasojë, transportimi i njerëzve dhe mallrave nga brigjet e Adriatikut në Detin e Zi, qoftë me rrugë tokësore apo hekurudhore, mbetet i pamundur ose shumë i ndërlikuar.
Koha e gjatë e udhëtimit dhe kufizimet infrastrukturore, e bëjnë Korridorin 8 një mundësi të papërshtatshme dhe pak të përdorur. Në nivel zyrtar, përfundimi i korridorit mbetet një përparësi për qeveritë e Sofjes, Shkupit dhe Tiranës, si një mjet për modernizim dhe si një bashkëpunim që mund të sjellë përfitime të dukshme për një rajon, i cili ka mbetur prapa zhvillimit ekonomik evropian.
Megjithatë, ngadalësia dhe pavendosmëria në zbatimin e tij, rrezikojnë të dobësojnë potencialin e këtij projekti. Një anëtare e plotë e BE-së që nga viti 2007, Bullgaria supozohej të ishte në krye të zbatimit të Korridorit 8. Dhe në fakt, pjesa më e madhe e rrugës së korridorit në territorin bullgar është e përfunduar, si në aspektin e infrastrukturës rrugore ashtu edhe hekurudhore.
Por për sa i përket funksionalitetit të përgjithshëm, Korridori 8 mbetet ende një ëndërr larg realizimit. Nga e gjithë rruga, 52 për qind e infrastrukturës rrugore dhe 55 për qind e asaj hekurudhore ndodhen në territorin bullgar. Në vitet që pasuan hyrjen në BE, boshti kryesor rrugor lindje-perëndim, autostrada “Trakija” që lidh Sofjen me Burgasin, u përfundua me mbështetjen e konsiderueshme financiare nga fondet evropiane.
“Sa i përket rrjetit hekurudhor, aktualisht po punohet për të përfunduar modernizimin e linjës Sofje-Burgas”- thotë Lyudmil Ivanov, ekspert në menaxhimin e transportit hekurudhor. Sipas tij, puna duhej të përfundonte në vitin 2023, por ajo u ngadalësua nga disa faktorë, sidomos nga vështirësia e përfundimit të tunelit më të gjatë në itinerar, i cili iu besua një konsorciumi kompanish turke.
Gjithsesi, është realiste të mendohet se deri në vitet 2029-2030 ky seksion do të përfundojë, duke lejuar trenat të udhëtojnë me një shpejtësi deri 160 km/orë dhe siguruar njëkohësisht standardet moderne të sigurisë. Por situata është shumë më pak rozë në segmentin nga Sofja deri në kufirin me Maqedoninë e Veriut.
Këtu vështirësitë teknike për shkak të terrenit të vështirë malor, janë të ndërthurura në mënyrë të pazgjidhshme me marrëdhëniet komplekse politike midis Sofjes dhe Shkupit. Sa i përket lidhjeve rrugore, në vitin 2022 Agjencia Bullgare e Infrastrukturës Rrugore nisi projektimin e një autostrade të re, e cila nga kufiri bullgaro-maqedonas, duhet të arrijë në qytetin e Dupnicës, ku do të lidhet me autostradën ekzistuese “Struma”, e cila arrin deri në kufirin grek.
Megjithatë, nuk ka ende një datë e mundshme për fillimin e punimeve. Situata është më e ndërlikuar sa i përket lidhjeve hekurudhore. Linja hekurudhore nga kryeqyteti Sofje deri në qytetin Radomir është tashmë e elektrifikuar, por ka nevojë për modernizim të madh për të arritur standardet moderne të transportit të pasagjerëve dhe mallrave.
Seksioni nga Radomiri deri në kufirin maqedonas, 72 kilometra sipas një projekti të vitit 2011, duhet të mbulohet nga një rrugë e re, e cila përfshin gërmimin e tuneleve dhe viadukteve masive. Në atë kohë, për shkak të vështirësive teknike, kostoja e punës vlerësohej në rreth 450 milionë euro, shifër që tani është e destinuar të rritet ndjeshëm.
Por më shumë sesa malet, duket se pengesat më të mëdha për t’u kapërcyer, janë marrëdhëniet e vështira politike midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut. Në vitin 2017, me nënshkrimin e traktatit të fqinjësisë së mirë midis kryeministrave të atëhershëm Boyko Borisov dhe Zoran Zaev, atmosfera ishte optimiste.
Pakti përcaktonte vitin 2027 si afatin e fundit për përfundimin e linjës hekurudhore Sofje-Shkupit. Dy vjet më vonë, ishte kryeministri bullgar dhe ministri i atëhershëm i Transportit, Rosen Zhelyazkov, që deklaroi se nga viti 2025, do të duhej vetëm një orë me tren për të shkuar nga njëri kryeqytet tek tjetri.
Por shumë shpejt u bë e qartë se premtimet e Zhelyazkov, nuk do të realizoheshin në kohë. Në vitin 2021, Bullgaria, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria nënshkruan një memorandum të ri trepalësh mbi Korridorin 8.
“Memorandumi identifikoi me saktësi rrugët dhe infrastrukturën që duhej përfunduar, dhe 2030-a u caktua si afati i fundit. Mjerisht, sot ky afat duket shumë i vështirë për t’u arritur, për shkak të vendimeve politike”- u shpreh Hristo Aleksiev, Ministri i atëhershëm i Transportit, që e nënshkroi dokumentin në emër të Sofjes.
Viti 2025, nisi me sinjale të përziera. Në janar, Sofja propozoi që Shkupi të nënshkruante një marrëveshje mbi projektimin dhe ndërtimin e një tuneli hekurudhor që do të lidhë dy rrjetet në pikën kufitare Gyueshevo-Deve Bair. Por në mars, qeveria bullgare i braktisi planet për modernizimin e seksioneve Sofje-Pernik dhe Pernik-Radomir, për shkak të kufizimeve financiare.
Progresi i fundit i prekshëm përgjatë trajektores së korridorit, u regjistrua në Maqedoninë e Veriut, me përurimin e seksionit të modernizuar hekurudhor prej 30 kilometrash Kumanovë - Beljanovcë në rrugën që të çon në kufirin me Bullgarinë, nga kryeministri maqedonas Hristijan Mickoski më 28 janar 2025.
Ndërkohë Shqipëria, është aktualisht vendi ku puna në Korridorin 8 është vonuar më shumë. I gjithë zbatimi i projektit, sipas gazetarit shqiptar Gjon Rakipi “‘është një paralajmërim për shanse të humbura dhe mosfunksionim sistematik të organeve shtetërore”.
Ndër punimet e përfunduara mund të përmendim korridorin SH2 nga Durrësi në Tirane dhe autostradën A3 midis Tiranës dhe Elbasanit, të përfunduar në vitin 2013. Rruga nga Elbasani në kufirin me Maqedoninë e Veriut “mbetet e bllokuar nga vonesat dhe punimet e pjesshme”, ndërsa një infrastrukturë kyçe, Unaza e Jashtme e Tiranës, është ende larg përfundimit.
Sistemi hekurudhor shqiptar, thekson Rakipi, “është në një gjendje edhe më të keqe, një relike e vjetruar e shekullit XX-të, me përdorim minimal tregtar dhe pa lidhje funksionale ndërkufitare”. Përveç mungesës së fondeve, në rrënjë të problemit është qeverisja.
Në Shqipëri, shumë projekte infrastrukturore janë të dëmtuara nga keqmenaxhimi dhe akuzat për korrupsion. Për shembull autostrada Tiranë-Elbasan, e cila ishte e famshme për tejkalimin e buxhetit fillestar në masën 80 për qind, dhe pagoi një gjobë prej 44 milionë eurosh pas arbitrazhit ndërkombëtar.
Korridori 8, lindi kryesisht si një mjet për zhvillimin ekonomik dhe bashkëpunimin rajonal. Por me pushtimin rus të Ukrainës dhe transformimin e Detit të Zi në një zonë konflikti, konsideratat gjeopolitike dhe strategjike, mund të peshojnë gjithnjë e më shumë në zhvillimin e tij të ardhshëm.
Eksperti bullgar Lyudmil Ivanov është pesimist mbi projektin: ”Është e vështirë të parashikohet përfundimi i linjës hekurudhore përgjatë Korridorit 8 para viteve 2035-2040. Po flasim për 10-15 vjet, që në aspektin gjeopolitik është një përjetësi. Administratës së re amerikane të Donald Trump, iu deshën vetëm disa javë për të vënë në pikëpyetje shumë qëndrime dhe aleanca që deri dje merreshin si të mirëqena”./Pamfleti nga “Balcani Caucaso”
Lini një Përgjigje