FLASH
Shkruar nga Arian Hoxha
Të hyjnë shumë euro në vend nuk do të thotë automatikisht se ekonomia është bërë më e fortë. Është njësoj si të shohësh rezervuarin e makinës plot dhe të mendosh se motori është bërë më i fuqishëm. Janë dy gjëra të ndryshme.
Kryeministri Edi Rama ka një cilësi që askush nuk mund t'ia mohojë: flet gjithmonë me shumë bindje. Kur e dëgjon, të krijohet përshtypja se gjithçka është e qartë dhe nuk ka vend për diskutim.
Këtë javë, gjatë prezantimit të programit "Dyfisho sipërmarrjen tënde", ai u kthye përsëri te tema e preferuar e muajve të fundit: leku i fortë. Sipas tij, fakti që euro ka rënë vazhdimisht kundrejt lekut është prova më e mirë se ekonomia shqiptare po ecën shumë mirë. Për ata që flasin për ndikimin e parave të pista, ai tha se janë njerëz "pa një ditë pune dhe pa shkollim", që jetojnë duke përhapur lajme të këqija. Si shembull suksesi solli edhe Aeroportin e Tiranës, i cili sot ka më shumë pasagjerë se ai i Beogradit.
Tingëllon bindëse. Por a është historia kaq e thjeshtë?
Le të fillojmë nga ajo që është fakt. Po, leku është forcuar shumë. Sot një euro blihet me më pak se 94 lekë, ndërsa vetëm pak muaj më parë ishte rreth 96 lekë. Para dhjetë vitesh, pak njerëz do ta kishin besuar këtë.
Edhe arsyeja kryesore dihet. Në Shqipëri po hyjnë shumë euro. Turizmi ka shpërthyer, emigrantët vazhdojnë të dërgojnë para dhe të huajt po blejnë gjithnjë e më shumë apartamente. Pra, nuk është se kjo po ndodh rastësisht.
Por këtu fillon ngatërrimi.
Të hyjnë shumë euro në vend nuk do të thotë automatikisht se ekonomia është bërë më e fortë. Është njësoj si të shohësh rezervuarin e makinës plot dhe të mendosh se motori është bërë më i fuqishëm. Janë dy gjëra të ndryshme.
Madje një lek shumë i fortë mund të krijojë edhe probleme. Pushimet në Shqipëri bëhen më të shtrenjta për turistët. Produktet shqiptare bëhen më të kushtueshme për eksport. Bizneset që shesin jashtë vendit e kanë më të vështirë të konkurrojnë me fqinjët.
Pikërisht për këtë arsye, disa ekonomistë mendojnë se kursi aktual nuk do të zgjasë përgjithmonë dhe se një euro rreth 105-110 lekë do të ishte më e shëndetshme për ekonominë në afat të gjatë.
Pastaj vjen debati për paratë e pista.
Kryeministri thotë se, nëse ato do të kishin ndikim kaq të madh, do ta kishin thënë institucionet ndërkombëtare dhe jo komentuesit në televizion apo Facebook. Në këtë pikë ka të drejtë. Nuk mund të akuzosh pa prova.
Por edhe të pretendosh se problemi nuk ekziston fare nuk është bindës.
Organizmat ndërkombëtarë kanë paralajmëruar prej vitesh se sektori i pasurive të paluajtshme në Shqipëri mbetet një zonë ku duhet treguar kujdes për burimin e parave. Kjo nuk do të thotë se leku po mbahet në këmbë nga paratë e pista. Do të thotë vetëm se nuk mund ta mbyllësh diskutimin me një fjali.
E vërteta ndoshta është shumë më pak dramatike dhe shumë më interesante.
Një pjesë e euros vjen nga turistët. Një pjesë nga emigrantët. Një pjesë nga investimet në prona. Dhe ndoshta një pjesë shumë më e vogël edhe nga burime që nuk janë plotësisht të qarta. Ekonomitë reale zakonisht nuk funksionojnë me vetëm një shpjegim.
Po aeroporti?
Edhe këtu shifrat janë reale. Aeroporti i Tiranës ka kaluar atë të Beogradit për numrin e pasagjerëve. Është një arritje e madhe dhe askush nuk mund ta mohojë. Shqipëria është kthyer në një destinacion shumë të kërkuar dhe kjo është pa dyshim një histori suksesi.
Por numri i pasagjerëve nuk mat cilësinë e shërbimit.
Është si të thuash se një supermarket është më i miri në qytet vetëm sepse ka radhë të gjata te kasa. Radhët tregojnë se vijnë shumë klientë. Nuk tregojnë sa shpejt dhe sa mirë u shërbehen atyre.
Një aeroport nuk funksionon vetëm me pista dhe terminale. Puna e vërtetë fillon sapo avioni prek tokën. Dikush duhet ta tërheqë avionin deri në pozicionin e parkimit. Dikush duhet të shkarkojë valixhet. Dikush duhet t'i çojë ato deri te rripi i bagazheve. Dikush duhet të transportojë pasagjerët me autobus kur avioni nuk ndalon pranë terminalit.
Për këtë duhen traktorë aeroportualë për të lëvizur avionët, karroca dhe rimorkio për transportin e bagazheve ("luggage wagons"), automjete për ngarkim dhe shkarkim, pajisje të tjera tokësore dhe, mbi të gjitha, njerëz të trajnuar për t'i përdorur ato. Nëse numri i pasagjerëve rritet me ritme rekord, por këto investime nuk ecin me të njëjtin ritëm, atëherë vonesat në dorëzimin e bagazheve, pritjet në pistë ose autobusët e mbushur plot nuk janë ndonjë mister ekonomik. Janë thjesht pasojë e kapaciteteve që nuk kanë ndjekur ritmin e rritjes.
Po, shumë njerëz po vijnë në Shqipëri. Kjo është fantastike.
Por rekordi i pasagjerëve nuk është automatikisht rekord i cilësisë së shërbimit. Janë dy tregues krejt të ndryshëm. Njëri tregon sa njerëz zgjedhin të vijnë në Shqipëri. Tjetri tregon sa mirë u shërbehet atyre pasi zbresin nga avioni.
Në fund, problemi nuk është leku.
Problemi është se po përzihen disa gjëra krejt të ndryshme.
Një turist që paguan hotelin, një emigrant që ndihmon familjen, një i huaj që blen një apartament në bregdet dhe një kompani që ndërton një fabrikë sjellin të gjithë euro në Shqipëri.
Por ndikimi i tyre në ekonomi nuk është i njëjtë.
Një fabrikë krijon vende pune, prodhim dhe eksporte. Një apartament i shitur krijon fitim për shitësin, por jo domosdoshmërisht industri apo produktivitet.
Në statistika të gjitha duken si euro.
Në ekonomi nuk janë aspak e njëjta gjë.
Shqipëria ka ndryshuar shumë. Kjo është e padiskutueshme. Turizmi është rritur, aeroporti është transformuar dhe vendi është bërë shumë më i njohur në botë.
Këto janë suksese të vërteta.
Por është po aq e vërtetë se ekonomia vazhdon të mbështetet shumë te turizmi, remitancat dhe ndërtimi, ndërsa prodhimi dhe eksportet nuk kanë ecur me të njëjtin ritëm.
Prandaj, një lek i fortë nuk është as mrekulli, as katastrofë.
Është thjesht një tregues.
Dhe si çdo tregues, tregon vetëm një pjesë të historisë.
Pjesën tjetër, si zakonisht, politikanët e tregojnë sipas qejfit të tyre. Ekonomistët e analizojnë. Ndërsa shqiptarët... vazhdojnë të bëjnë llogaritë në supermarket dhe të pyesin veten pse euro po bie, por çmimet kanë harruar të bëjnë të njëjtën gjë.
Lini një Përgjigje