FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Donald Trump ka tre objektiva kryesore në Gjirin Persik: të çmontojë programin bërthamor iranian, të rihapë në mënyrë të përhershme Ngushticën e Hormuzit dhe të mos jetë Presidenti që do të fajësohet për “humbjen” e Tajvanit ndaj Kinës …
Një rihapje e pjesshme e Ngushticës së Hormuzit mund të jetë në horizont. Por a është më afër një zgjidhje e qëndrueshme rajonale?
Narrativa mbizotëruese është se Shtetet e Bashkuara kanë humbur kontrollin mbi situatën në Gjirin Persik. Dhe është sigurisht e vërtetë se Irani ka fituar një kartë të fuqishme, aftësinë për të kërcënuar transportin detar në Ngushticë, të cilën nuk e kishte më parë. Në këtë kuptim, balanca e fuqisë në marrëdhëniet e tij me SHBA-në është zhvendosur në favor të Iranit. Kjo zhvendosje, së bashku me bllokadën e ngjashme amerikane ndaj transportit detar të lidhur me Iranin, nënkupton katër skenarë të mundshëm: Kina ndërmjetëson një paqe të qëndrueshme; Irani zhytet në kaos; SHBA-ja largohet plotësisht; ose vazhdon një version i paqartë i status quo-së.
Lajmi i mirë për Presidentin amerikan Donald Trump është se ai ende e mban iniciativën dhe me shumë gjasa mund të zgjedhë skenarin që preferon. Por Trump përballet ende me një problem të madh, sepse ai ka tre objektiva kryesore: të çmontojë programin bërthamor iranian, të rihapë përgjithmonë Ngushticën dhe të mos bëhet presidenti që do të fajësohet për “humbjen” e Tajvanit ndaj Kinës. Lajmi i keq për Trump është se ai mund të arrijë, në rastin më të mirë, vetëm dy nga këto objektiva.
Pas samitit të tij të fundit me presidentin kinez Xi Jinping, Trump duket se shpreson që angazhimi i Kinës në Gjirin Persik të shkojë përtej rolit të saj aktual prapa skenave. Kina sigurisht që mund të ndihmojë në arritjen e një marrëveshjeje paqeje që do të trajtonte atë që ndoshta është çështja më e rëndësishme për SHBA-në, programin bërthamor Iranian, duke i dhënë njëkohësisht Iranit atë që dëshiron më shumë: investime masive në infrastrukturë (dhe fundin e bombardimeve).
Fatkeqësisht, pas samitit Trump-Xi, po bëhet gjithnjë e më e qartë se çmimi që Kina do të kërkojë për t’u përfshirë do të jetë i lartë. Ndonëse Kina importon më shumë se 11 milionë fuçi naftë në ditë dhe për këtë arsye dëshiron çmime më të ulëta të naftës së papërpunuar, ajo ka rezerva të mëdha dhe duket e bindur se mund të përballojë çmime rreth nivelit aktual. Kina gjithashtu siguronte rreth një të katërtën e importeve të saj të gazit natyror të lëngëzuar nga Katari, ku prodhimi mbetet rëndë i kufizuar për shkak të luftimeve të vazhdueshme dhe dëmtimeve të mëdha të infrastrukturës.
Por në përgjithësi, perspektiva që Kina të fitojë kontrollin mbi Tajvanin mbetet çështja më e rëndësishme. Udhëheqësit kinezë do të kërkojnë një seri lëshimesh nga SHBA-ja, ndërsa njëkohësisht do të përpiqen t’i bindin tajvanezët se do të ishin më mirë nën Kinën. Strategjia optimale kineze është të jetë e dobishme, por të mos e nxjerrë SHBA-në nga vështirësitë shumë shpejt. Dobësia globale amerikane ndihmon në projektimin e fuqisë rajonale kineze.
Në skenarin e dytë, Trump ndërmerr sulme të mëtejshme, qoftë të përzgjedhura (si ndaj rrugëve tokësore iraniane të eksportit), qoftë të gjera (siç ka kërcënuar tashmë disa herë). Askush nuk vë në dyshim aftësinë e ushtrisë amerikane për të vrarë shumë njerëz dhe për të shkatërruar ura, rrugë dhe ndërtesa. Por, ndërsa kjo strategji mund ta bëjë Iranin të paqeverisshëm, ajo nuk i jep fund rezistencës së armatosur.
Duhet kujtuar se kërcënimi kryesor ndaj Ngushticës së Hormuzit vjen nga dronët me kosto të ulët dhe të lehtë për t’u operuar. Nëse Irani fragmentohet në fraksione ndërluftuese, a do ta zvogëlonte kjo apo do ta rriste kërcënimin ndaj Ngushticës? Nëse një formë e kërcënimit nga dronët mbetet, a do të jenë të gatshme cisternat e naftës (si edhe ekuipazhet dhe kompanitë e sigurimit) të kalojnë përmes Ngushticës? Niveli real i dhunës që nevojitet për të kufizuar trafikun e cisternave është i vogël, rezultati varet nga besueshmëria e kërcënimit. Në këtë skenar, Ngushtica nuk hapet në mënyrë të qëndrueshme, konflikti ka shumë gjasa të shkaktojë dëme të konsiderueshme për fqinjët e Iranit në Gjir dhe paqëndrueshmëria kronike rajonale i përkeqëson kushtet pothuajse për të gjithë.
Në skenarin e tretë, të cilin Trump e ka paralajmëruar gjithashtu, SHBA-ja lan duart nga situata, duke u thënë vendeve të Gjirit, Bashkimit Evropian ose dikujt tjetër të marrë përgjegjësinë. Kjo mund ta rihapte Ngushticën, por ka të ngjarë sipas kushteve të negociuara nga Irani dhe Kina. Për SHBA-në, ky skenar nënkupton zero progres në programin bërthamor iranian, duke e bërë luftën më keq se të pakuptimtë: Irani fiton kontroll efektiv mbi Ngushticën dhe SHBA-ja largohet pa fituar asgjë. Do të ishte shumë e vështirë që Shtëpia e Bardhë ta paraqiste këtë histori si një fitore.
Kjo na çon te skenari më i mundshëm në afat të shkurtër: një armëpushim i pasigurt që prishet periodikisht. Kur SHBA-ja është më pak konfrontuese, anijet mund të lëvizin përmes Ngushticës. Por nëse SHBA-ja godet përsëri, Irani mund të bllokojë trafikun në mënyrë proporcionale.
Periudhat e hapjes reciproke dhe uljes së tensioneve mund të lehtësojnë presionin mbi çmimet globale të naftës, gazit natyror, plastikës dhe plehrave kimike, duke krijuar potencialisht hapësirë për masa të kufizuara të ndërtimit të besimit dhe, me kalimin e kohës, për rifillimin e negociatave mbi çështjen bërthamore. Por kjo është një rrugë e ngushtë mbi një humnerë të brishtë, e cila mund të shembet në çdo moment përpara se të arrihet një marrëveshje përfundimtare. Dhe ndërsa administrata Trump mund të argumentojë se çështjet bërthamore tani ndodhen në një “rrugë të veçantë”, SHBA-ja nuk do të kishte bërë asnjë përparim në këtë drejtim.
Në gjithë këtë situatë, Rusia do të jetë fituesja e madhe dhe penguesja e mundshme. Me çmimet e naftës në rritje dhe me sanksionet amerikane ndaj industrisë ruse të naftës të pezulluara në praktikë, presidenti Vladimir Putin ka valutën e fortë që i nevojitet për të financuar luftën e tij në Ukrainë. Putini dëshiron që amerikanët të mbeten të përfshirë në konflikt, të turpërohen vazhdimisht dhe të ndihen të detyruar të lejojnë eksportet maksimale të naftës ruse. Në të gjithë skenarët e imagjinueshëm, duhet të pritet që Rusia t’i furnizojë forcat iraniane me dronë dhe raketa, një model biznesi shumë fitimprurës për Kremlinin.
Pavarësisht nëse Trump i drejtohet një Xi Jinping-u transaksional, rrezikon një shpërbërje më të gjerë rajonale ose pranon një ekuilibër të paqëndrueshëm, epoka e kontrollit të nënkuptuar dhe të pakontestuar amerikan mbi Gjirin Persik ka përfunduar. Ajo që po shfaqet në vend të saj ka të ngjarë të jetë një ekuilibër rajonal më kompleks dhe më i fragmentuar, në të cilin Ngushtica e Hormuzit mbetet e hapur vetëm me kushte, me pasoja të rëndësishme për stabilitetin ekonomik global. /Përshtati Pamfleti nga Project Syndicate/
Lini një Përgjigje