FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga 1 prilli 2025, afganët që prisnin një strehim në SHBA rrezikojnë të dëbohen nga vendet ku janë shpërndarë. Pjesa më e madhe e afganëve ndodhen në Pakistan, atje ku mesnatën e 31 marsit skadon edhe afati i strehimit të mijëra personave që ndihmuan, luftuan apo shërbyen për amerikanët, kur këto të fundit ndodhedhin në Afganistan.
Organizata të ndryshme i kanë drejtuar një thirrje Pakistanit që të rishikojë afatin e dëbimit, ndërkohë që procedurat për transferimin e afganëve drejt SHBA kanë mbetur pezull nga momenti që Donald Trump ka hyrë në Shtëpinë e Bardhë.
Mes dhjetëra urdhërave ekzekutivë të nënshkruar nga Donald Tramp në ditën e parë të Presidencës së tij është edhe ai për pezullimin e fluturimeve të avionëve që tërheqin në Shtetet e Bashkuara, afganët të morën arratinë nga vendi i tyre në Gusht 2021 për t’i shpëtuar përndjekjes si bashkëpuntorë të amerikanëve, nga regjimi i sapoinstaluar i talebanëve.
Pakistani aktualisht strehon më shumë se 2.5 milionë afganë, sipas vlerësimeve të qeverisë.
Midis tyre, rreth 1.3 milionë posedojnë një kartë Dëshmi të Regjistrimit (PoR), e prezantuar për herë të parë në 2006 dhe e lëshuar nga agjencia e Kombeve të Bashkuara për refugjatët, UNHCR, ndërsa 800,000 të tjerë kanë një AÇ, të lëshuar në 2017.
Këto dokumente janë njohur më parë si provë e qëndrimit të ligjshëm në Pakistan, por tashmë ato nuk njihen si të tilla.
Në një dokument me dy faqe të lëshuar në janar, zyra e kryeministrit Shehbaz Sharif përvijoi një plan "zhvendosjeje" me tre faza.
Faza e parë synon dëbimin e të gjithë afganëve që tani konsiderohen si të padokumentuar – përfshirë mbajtësit e AÇ. Faza e dytë fokusohet te mbajtësit e kartave PoR, të cilëve u është dhënë lehtësim për të qëndruar deri në qershor 2025. Faza përfundimtare do t'u drejtohet qytetarëve afganë që janë në pritje të zhvendosjes në vendet e treta.
Amnesty International i kërkoi gjithashtu Pakistanit të rishqyrtojë vendimin e tij.
"Këto urdhra ekzekutivë të errët bien ndesh me premtimet e vetë qeverisë dhe thirrjet e përsëritura nga organizatat e të drejtave të njeriut për të mbrojtur të drejtat e refugjatëve dhe azilkërkuesve afganë," tha Isabelle Lassee, zëvendësdrejtoresha rajonale për Azinë Jugore në Amnesty International, në një deklaratë të 26 marsit.
Historia e pilotit afgan
Herën e parë që fluturoi avionin e tij të mallrave përmes reve mbi vendlindjen e tij Kabul, Tauheed Khan u mbush me krenari. "Unë fluturova mbi shtëpinë time të fëmijërisë," i tha ai CNN, në një mëngjes të qetë pranvere në kryeqytetin pakistanez Islamabad. "Dhe isha aq krenar, kishte aq shumë gëzim sa mund ta shijoj ende, ende ta ndjej në zemrën time."
Gjatë luftës 20-vjeçare të udhëhequr nga SHBA-ja kundër talebanëve, pilotët e Forcave Ajrore afgane luajtën një rol kyç përkrah homologëve amerikanë, disa duke kryer sulme që shkaktuan viktima të rënda te islamistët e linjës së ashpër.
Ai koalicion përfundoi në gusht 2021, kur trupat e huaja u tërhoqën dhe Kabuli ra në duart e talebanëve.
Khan tani e gjen veten në Pakistanin fqinj me familjen e tij të re, nga frika se ata mund të vriteshin nëse kthehen në një Afganistan tani nën kontrollin e forcave kundër të cilave ai luftoi.
Duke përkeqësuar gjendjen e tyre, politikat anti-emigrante si në Uashington ashtu edhe në Islamabad do të thotë se koha po mbaron për të gjetur një alternativë të sigurtë.
Lufta, e cila filloi me pushtimin e SHBA në 2001 pas sulmeve të 11 shtatorit, shkatërroi popullsinë civile të Afganistanit, e cila ende po rimëkëmbet.
Përmbysja e talebanëve nga koalicioni i udhëhequr nga SHBA-ja çoi në ndryshime të thella, duke përfshirë një rikthim të demokracisë dhe përmirësime të rëndësishme për gratë afgane. Por lufta dhe paqëndrueshmëria u ndezën në të gjithë pjesët e kombit, veçanërisht në zonat rurale.
Dhjetëra mijëra u vranë. Humbjet civile u përshkallëzuan në 5,183 të vdekur në gjashtë muajt e parë të 2021, pasi SHBA filloi të tërhiqej nga Afganistani dhe të varej më tej nga ushtria afgane.
Ndërsa SHBA-ja më në fund u tërhoq, ushtria dhe qeveria afgane u shembën, duke lejuar luftëtarët talebanë të riktheheshin në pushtet. Afganët e lidhur me ish-qeverinë janë “më të rrezikuarit” nga administrata e re talebane, sipas një raporti të publikuar nga Human Rights Ëatch.
HRË dhe Kombet e Bashkuara kanë dokumentuar “vrasje jashtëgjyqësore, zhdukje me forcë, arrestime dhe ndalime arbitrare, dhe tortura dhe keqtrajtime të tjera” të afganëve që ishin në forcat e sigurisë.
"Pilotët rrezikojnë gjithçka"
Për shkak të dukshmërisë së tyre të lartë në komunitetin lokal, shumë pilotë kishin frikë nga sulmet hakmarrëse pas pushtimit të talebanëve. Khan tha për CNN se në kohën e tij në forcat ajrore, "tetë deri në 10" nga kolegët e tij u vranë në "shpërthime dhe të shtëna të synuara" nga talebanët.
Shaën Vandiver, themeluesi i #AfghanEvac, një koalicion udhëheqës amerikan i grupeve të zhvendosjes dhe veteranëve, i tha CNN se "këta pilotë rrezikuan gjithçka për Amerikën. Jetët e tyre tani janë në linjë për shkak të dështimit tonë për të zbatuar premtimet tona".
Shoku i Khan, 37-vjeçari Khapalëaka është po aq i tmerruar. Si inxhinier i trajnuar i aviacionit, ai punoi si pjesë e programit të inteligjencës, vëzhgimit dhe zbulimit të FASH. Puna e tij përfshinte pastrimin e zonave civile përpara se ato të shënjestroheshin nga sulmet me dron të SHBA-së.
Ai tha se detyrën e kishin ngarkuar nga eprorët e tij, diçka për të cilën kishte protestuar shpesh. “Së shpejti u bëra një objektiv i fraksionit lokal taleban”, tha Khapalëaka, të cilit iu desh të ndryshonte shtëpinë çdo “tre deri në katër muaj” për arsye sigurie, edhe para se Kabuli të binte.
Tani duke shitur dru buzë rrugës për të ushqyer familjen e tij, Khapalëaka – i cili, ashtu si Khan, fliste me pseudonim – tha se ishte i shqetësuar që talebanët mund ta arrinin atë edhe në Pakistan. “Unë e di që ata kanë kontakte këtu, se mund të më synojnë këtu nëse duan… Unë thjesht dua të largohem nga këtu, që vajzat e mia të kenë një shans të arsimohen.”
Talibanët afganë mohuan se ish-pilotët ishin në rrezik nëse ktheheshin.
"Ne nuk kemi asnjë problem me ta," tha zëdhënësi Zabiullah Mujahid për CNN. "Pilotët që duan të kthehen në Afganistan nevojiten sepse janë një pasuri për vendin dhe personel i rëndësishëm ushtarak. Disa nga kolegët e tyre janë tashmë në punë, duke i shërbyer kombit dhe ata gjithashtu do të trajtohen me dinjitet."
Ambasada e SHBA në Islamabad nuk iu përgjigj një kërkese për të komentuar.
Në kaosin që pasoi pas tërheqjes së SHBA-së, Khan shkoi në Pakistan në mars 2022. Ai mbërriti legalisht dhe në këmbë, duke ndjekur këshillën e një piloti amerikan që kishte qenë një nga trajnerët e tij.
Ne nuk kemi mundësi në Pakistan, çfarë mund të bëjmë, ju lutemi për dashurinë e Zotit na largoni nga këtu. Ne nuk kemi jetë këtu; po mbytemi nga frika
Khan i tha CNN se ai kishte ndjekur hapat e Programit të Pranimit të Refugjatëve në SHBA (USRAP) dhe, pas dy vitesh pritje, më në fund shkoi në ambasadën amerikane për një intervistë në prill të vitit të kaluar, me synimin për t'u zhvendosur në SHBA.
Që atëherë, tha Khan, ka pasur "heshtje".
Në dy muajt e fundit, politika e Shtëpisë së Bardhë ka lëvizur në një drejtim më pak të parashikueshëm, më shumë anti-migrantë nën Presidentin Donald Trump, duke vënë në dyshim perspektivat për afganët si Khan.
Dhjetëra mijëra afganë janë lënë tashmë në harresë për shkak të urdhrave të tjerë ekzekutivë të administratës Trump që pezullojnë programin e pranimit të refugjatëve në SHBA dhe pezullimin e financimit të ndihmës së huaj për fluturimet e mbajtësve të Vizave Speciale Emigruese afgane (SIV). Sipas #AfghanEvac, të paktën 2,000 afganë që ishin miratuar më parë për t'u zhvendosur në SHBA janë aktualisht në harresë.
Afati i fundit për afganët në Pakistan është 31 mars. Sipas agjencisë së OKB-së për refugjatët, më shumë se 3 milionë refugjatë afganë, duke përfshirë refugjatë të regjistruar dhe më shumë se 800,000 njerëz pa dokumente, jetojnë në Pakistan.
Islamabadi ka goditur refugjatët afganë që nga tetori i vitit 2023. Ai kishte treguar butësi ndaj afganëve që prisnin zgjidhjen diku tjetër, por kjo ndryshoi pas një njoftimi këtë shkurt se do të riatdhesonte "shtetasit afganë të lidhur për rivendosjen e vendit të tretë", deri më 31 mars. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje