FLASH
Shkruar nga PamfletiLufta në Lindjen e Mesme rrezikon të shkaktojë një betejë globale për gazin, çmimi i të cilit në Evropë është rritur ndjeshëm ditët e fundit.
Beteja globale për gazin ka nisur tashmë dhe Europa ndodhet në vijën e parë. Që nga e mërkura, 4 mars, të paktën katër anije transportuese të gazit të lëngshëm natyror (GNL) këto anije të mëdha me depo të ftohura që transportojnë gaz në distanca të gjata, kanë ndryshuar papritur itinerar.
Sipas të dhënave të kompanisë së analizës detare Kpler, këto anije që ishin nisur nga Afrika dhe Shtetet e Bashkuara drejt Francës, Belgjikës dhe Spanjës, kanë devijuar kursin dhe janë drejtuar për në Azi.
Tregtia e gazit është tronditur rëndë nga lufta në Lindjen e Mesme, e cila të shtunën, më 7 mars, hyn në javën e saj të dytë. Aktualisht asnjë ngarkesë nuk kalon përmes ngushticës së Hormuzit, një korridor detar nga ku zakonisht kalon çdo ditë rreth 20% e tregtisë globale të GNL-së.
Në Katar, uzina më e madhe e gazit të lëngshëm në botë është ndalur që nga e hëna, pasi u godit nga një sulm me dron nga Irani.
Edhe nëse konflikti përfundon menjëherë, rikthimi në një cikël normal furnizimesh do të kërkojë “javë, madje edhe muaj”, paralajmëroi ministri i energjisë i Katarit në një intervistë për Financial Times të premten.
Saad Al-Kaabi paralajmëroi gjithashtu Europën: edhe pse kontinenti nuk është klienti kryesor i rajonit, ai duhet të përgatitet për pasoja serioze, pasi blerësit aziatikë pritet të ofrojnë çmime më të larta për çdo sasi gazi të disponueshme në treg.
Situata nën kontroll
Ky paralajmërim pritet të merret seriozisht në Europë, katër vjet pas goditjes energjetike të shkaktuar nga lufta në Ukrainë dhe vendimi i Moskës për të ndërprerë furnizimet me gaz rus.
Megjithatë, situata aktuale është e ndryshme. Europa importon më pak se 10% të GNL-së së saj nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, shumë më pak se Azia, e cila në vitin 2025 thithi gati 90% të eksporteve të Katarit, sipas Kpler.
Në Bruksel, zyrtarët europianë për momentin përpiqen të qetësojnë situatën. Ata theksojnë se nuk ka rrezik të menjëhershëm për mungesë gazi dhe se situata mbetet nën kontroll.
Megjithatë, pas një dimri të ashpër, rezervat e gazit në Europë janë mbushur vetëm 29%, shumë më pak se në të njëjtën periudhë të viteve 2025 dhe 2024.
Rreziku kryesor lidhet më shumë me çmimin sesa me furnizimin. Që nga fillimi i luftës, kontrata e së ardhmes për gazin në tregun holandez Title Transfer Facility (TTF) – tregu referencë për Europën është rritur me rreth 60%, duke kaluar nga 30 euro në mbi 50 euro për megavat-orë (MWh).
Analistët më pak alarmistë vërejnë se kjo mbetet ende larg rekordit të vitit 2022, kur çmimi arriti rreth 340 euro për MWh.
Megjithatë, sipas Laurent David, delegat i përgjithshëm i Shoqatës Ndërkombëtare të Importuesve të GNL-së, tensionet mund të rriten nëse konflikti zgjatet.
“Tensioni do të rritet ndërsa konflikti vazhdon. Ky është një treg më pak likuid se nafta dhe burimet e mëdha të prodhimit janë të pakta”, tha ai.
Ndërsa Europa duhet të nisë së shpejti mbushjen e rezervave të saj, konkurrenca me Azinë në tregun “spot” ku gazi blihet dhe shitet çdo ditë, pritet të intensifikohet. Në këtë treg, si çdo mall tjetër, furnizimet shkojnë te blerësi që ofron çmimin më të lartë.
Që nga viti 2022, Europa është përpjekur të diversifikojë burimet e furnizimit për të zvogëluar varësinë nga gazi rus. Shtetet e Bashkuara janë shndërruar në një furnizues kryesor, veçanërisht përmes GNL-së, pesha e së cilës në importet europiane është rritur ndjeshëm.
Ky burim është konsideruar më i besueshëm dhe më fleksibël sesa gazi që transportohet përmes gazsjellësve. Megjithatë, Laurent David pranon se “kjo ide mund të bëhet më e vështirë për t’u mbrojtur tani”.
Pa masa të menjëhershme
Në rast të një rritjeje të fortë të çmimeve, hapësira për reagim është e kufizuar. Në pjesën tjetër të botës, uzinat e gazit të lëngshëm tashmë punojnë me kapacitet maksimal.
“Në vitin 2022 Europa shpenzoi gati 4 trilionë euro në subvencione për energjinë. Këtë nuk mund ta bëjmë sërish. Këtë krizë do të duhet ta përballojmë pa airbag”, tha Thierry Bros, profesor në Sciences Po Paris.
Sipas tij, goditja mund të jetë veçanërisht e rëndë për industrinë europiane, e cila sapo ka filluar të rimëkëmbet nga kriza e fundit e çmimeve të energjisë.
“Disa industri do të mendojnë: e përballova atë periudhë dhe qëndrova në Europë. Por kjo mund të jetë goditja e fundit. Nëse çmimi i gazit kalon sërish 100 euro për megavat-orë, disa fabrika mund të mbyllen dhe të zhvendosen në SHBA”, tha ai.
Në sektorë si industria kimike, prodhimi i qelqit dhe agroindustria, rritja e çmimit të gazit “ka tashmë një ndikim” në Europë, paralajmëroi të mërkurën Unioni i Industrive që përdorin shumë energji.
Ndërkohë, kompanitë nuk kanë shumë mundësi të kalojnë te nafta, pasi lufta ka rritur edhe çmimin e saj. Të premten, nafta Brent kaloi 90 dollarë për fuçi, niveli më i lartë që nga prilli 2024.
Nga ana tjetër, disa kompani energjetike mund të rikthehen te termocentralet me qymyr, karburanti më ndotës.
Në Itali, e cila importon rreth një të tretën e GNL-së nga Katari, ministri i Mjedisit dhe Sigurisë Energjetike Gilberto Pichetto deklaroi në televizion të mërkurën se vendi mund të riaktivizojë disa centrale të mbyllura nëse kriza përkeqësohet.
Franca, ndërkohë, thekson se mbështetet te parku i saj bërthamor, i cili sipas Ministrisë së Financave “prodhon me kapacitet të plotë” dhe mund të luajë “rol amortizues”.
Kjo përbën një ndryshim të rëndësishëm nga viti 2022, kur probleme me korrozionin në disa tubacione detyruan ndalimin e një sërë reaktorësh.
Këto tensione vijnë pikërisht në momentin kur Bashkimi Europian po përgatitet të ndalojë plotësisht blerjet e hidrokarbureve ruse deri në fund të vitit 2027. Importet e GNL-së ruse me kontrata afatshkurtra do të ndalohen që në prill.
A mund ta ndryshojë kjo krizë kalendarin europian?
Drejtori i përgjithshëm i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), Fatih Birol, deklaroi në Bruksel se “të konsiderosh Rusinë si një alternativë për furnizim me gaz për shkak të luftës në Lindjen e Mesme do të ishte ekonomikisht dhe, sipas mendimit tim, politikisht e gabuar”.
Pas një takimi me presidenten e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, Birol i bëri thirrje Europës të investojë më shumë në energjinë e rinovueshme dhe atë bërthamore për të rritur sovranitetin energjetik dhe për të ulur varësinë nga lëndët djegëse fosile.
Megjithëse për momentin nuk parashikohen masa të menjëhershme në nivel europian për të frenuar rritjen e çmimeve, frika për një tjetër valë të fortë shtrenjtimi ka rihapur debatin mbi mënyrën se si përcaktohen çmimet e energjisë.
Franca dhe Italia kërkojnë të ndryshohet rregulli sipas të cilit çmimi i energjisë elektrike përcaktohet nga centrali i fundit që hyn në rrjet, zakonisht një central me gaz.
Në të kundërt, shtatë shtete anëtare të BE-së, përfshirë Danimarkën, Holandën dhe Portugalinë, i kërkuan Komisionit Europian në një letër të enjten që ky mekanizëm të mos ndryshohet. Sipas tyre, prioriteti duhet të jetë reduktimi i varësisë nga “gazi i importuar dhe i shtrenjtë”./ Përshtatur nga Le Monde
Amerika hap lufte dhe harxhon miliona dollare shpenzime por nga Ana tjeter fiton edhe me shume nga shitja e armeve qe harxhoen shtete si Izraeli apo vendet e tjera keto raketa qe duhet ti zvendesojne sepse I kane harxhuar nga keto luftra Po vendet qe humbasin miliarda lek ne tere boten nga rritja e karburanteve qe ndikojne kudo nga efekti zinxhir nga trasporti , buqesia , ushqimet e me radhe nuk ja u zvendeson njeri prandaj ne kete rast shumica e botes humbet miliarda lek nga kjo lufte me pak fjale populli ne tere boten per shkak te nje gabimi apo eksperimenti si Trump