FLASH
Shkruar nga Urban Jaksa 
Ndërsa Institutet e Konfucit po mbyllen në disa pjesë të Evropës Perëndimore, Kina ka gjetur një mjedis politik më mikpritës në Ballkan. Pekini po përdor diplomacinë arsimore për të krijuar një “derë të pasme” drejt Evropës, duke u përshtatur me mjediset politike fleksible të rajonit…
Në Serbi, një institut i tretë Konfuci u hap në vitin 2024. Në Bosnjë-Hercegovinë, programet e Sinologjisë të mbështetura nga Kina janë ndër të paktat që arrijnë vazhdimisht kuotat e regjistrimit.
Ndërkohë, në Mal të Zi, bashkëpunimi akademik është zgjeruar në inteligjencën artificiale dhe kriptografinë, duke shkaktuar alarm në Uashington. Këto zhvillime tregojnë një ndryshim strategjik: Kina po shfrytëzon rregulloret më pak të rrepta të rajonit për të testuar modele të reja të diplomacisë arsimore, të ndërtuara mbi bursa, diploma të dyfishta dhe bashkëpunim kërkimor të lidhur me teknologjinë.
Serbia
Raporti i fundit i Indeksit të Kinës për vitin 2024 e rendit Serbinë në vendin e 34-të nga 101 vende, renditja më e lartë në rajon sa i përket ekspozimit ndaj politikave kineze.
Pekini gëzon një marrëdhënie të ngushtë me presidentin Vuçiç dhe një vullnet të mirë te popullsia, duke e bërë Serbinë qendrën rajonale të angazhimit arsimor kinez. Serbia është partneri më i përparuar me tri Institute Konfuci.
Gjuha kineze është lëndë zgjedhore në mbi 60 shkolla publike dhe madje e detyrueshme në disa prej tyre. Bashkëpunimi shtrihet përtej gjuhës. Kompani si Dahua Technologies dhe Linglong kanë krijuar programe bursash për studentët serbë, duke lidhur investimet industriale me trajnimin akademik.
Për më tepër, Qendra Kulturore Kineze në Beograd, e ndërtuar në vendin e ish-ambasadës kineze të bombarduar nga NATO në vitin 1999, e ndërthur diplomacinë arsimore me politikat e kujtesës për të rritur legjitimitetin e ndikimit kinez në vend.
Bosnjë-Hercegovina
Nëse Kina tërhiqet nga Serbia për shkak të marrëdhënieve të forta politike, fragmentimi i brendshëm i Bosnjë-Hercegovinës krijon një hapësirë të hapur për të testuar diplomacinë e saj.
Kina e shfrytëzon peizazhin e ndarë politik për të siguruar interesat e saj me elitat në të dyja entitetet. Në Republika Srpska, Departamenti i Sinologjisë në Universitetin e Sarajevës Lindore është i vetmi që nuk ka mungesë studentësh.
Lidhjet arsimore përforcohen përmes bursave si “Muri i Madh” (Kinë/UNESCO) dhe marrëveshjeve për diploma të dyfishta me universitete kineze, si ai i Jilinit. Këto marrëveshje e thellojnë varësinë institucionale duke e lidhur avancimin akademik me institucionet partnere kineze.
Mali i Zi
Mali i Zi ofron një këndvështrim tjetër: bashkëpunim specifik sipas sektorëve. Megjithëse vend i vogël, edhe ai ka një Institut Konfuci, ku vetëm në vitin 2019 u regjistruan 5,000 studentë.
Kina ka dërguar mbi 100 studentë dhe 100 nëpunës civilë në programe shkëmbimi, duke zgjeruar ndikimin në administratën publike malazeze. Një partneritet që tërhoqi shumë vëmendje ishte ai i qershorit 2025, kur Universiteti i Malit të Zi nënshkroi një memorandum me Qendrën Kombëtare të Superkompjuterëve të Kinës në Jinan, një institucion i mbikëqyrur nga Ushtria Çlirimtare Popullore.
Marrëveshja mbulon kriptografinë dhe Inteligjencën Artificiale, duke shkaktuar paralajmërime nga Uashingtoni për rreziqet e rrjedhjes së të dhënave në një shtet anëtar të NATO-s.
Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut
Krahasuar me Serbinë, Bosnjë-Hercegovinën dhe Malin e Zi, prania arsimore e Kinës në Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut është dukshëm më modeste. Shqipëria ka një Institut Konfuci dhe disa kurse, por deri tani ndikimi kinez është frenuar nga aspiratat e saj të palëkundura për t’u bashkuar me BE-në dhe të qenit pjesë e NATO-s.
Prandaj, marrëdhëniet Shqipëri-Kinë varen më shumë nga bashkëpunimi me median shqiptare, diplomacia kulturore dhe turizmi, sesa nga depërtimi i thellë institucional në sistemin arsimor.
Në Maqedoninë e Veriut, gjuha kineze nuk është integruar në sistemin shkollor publik në shkallë të gjerë dhe dukshmëria arsimore e Kinës mbetet e kufizuar, duke reflektuar një qasje më të kujdesshme të Shkupit.
Ndërkohë, gjeografia e gjurmës arsimore të Kinës në Ballkan përmban një mungesë të dukshme: Kosovën. Kina nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe e konsideron atë pjesë të Serbisë. Prandaj, atje nuk ka Institute Konfuci apo programe zyrtare të gjuhës kineze.
Megjithatë, si pjesë e strategjisë së saj rajonale, gjuha kineze është lëndë me zgjedhje në mbi 60 shkolla publike në komunitetet me shumicë serbe dhe nga Kina ofrohen bursa për studime të mëtejshme.
Një model i ri organizimi
Në të gjithë Ballkanin, diplomacia arsimore kineze mbështetet në mjete heterogjene: bursa qeveritare, grante të Instituteve Konfuci, kurse afatshkurtra dhe trajnime korporative.
Ky ndryshim në qasje pasqyron mësimet që Kina nxori nga dështimet në Perëndim, ku Institutet Konfuci u mbyllën me akuza për censurë dhe përgjim. Pavarësisht se shumica e vendeve të rajonit nuk e shohin financimin kinez si alternativë, por si shtesë ndaj BE-së, investimet mbeten të mëdha.
Më shumë se gjysma e investimeve totale kineze në Evropë kanë qenë në Ballkanin Perëndimor. Rajoni funksionon si një urë - gjeografikisht në Evropë, por politikisht dhe institucionalisht më i hapur dhe fleksibël - ku marrëveshjet jo transparente përballen me më pak shqyrtim.
Për Kinën, Ballkani është një terren prove për një diplomaci më pak të centralizuar dhe më të rrjetëzuar, e cila bazohet jo vetëm te infrastruktura, por edhe në ndikimin gradual përmes shkëmbimeve dhe kurrikulave.
Pyetja kryesore për Brukselin dhe Uashingtonin është nëse alternativat e tyre mund të ofrohen përpara se ofertat arsimore të Pekinit të shndërrohen në një varësi strategjike afatgjatë./Pamfleti nga “The Diplomat”
Lini një Përgjigje