FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Iranit nuk iu desh të bëhej më i fortë se kundërshtarët e tij. Iu desh të gjente se ku ata janë më të cenueshëm.
Gati tre muaj pas nisjes së luftës, Irani nuk ka fituar në terren. Nuk ka arritur të përmbysë epërsinë ajrore të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit. Nuk ka mundur të mbrojë infrastrukturën e tij ushtarake dhe as qytetarët e vet. Nuk ka neutralizuar goditjen që pësoi nga sulmet e synuara në fillim të konfliktit. Megjithatë, Teherani ka arritur diçka që në Uashington dhe Tel Aviv fillimisht konsiderohej e pamundur: të mbijetojë politikisht, të rezistojë strategjikisht dhe të shndërrojë një luftë që nisi me synimin për nënshtrim të shpejtë në një konflikt me kufizime, kosto dhe negociata të detyruara.
Kjo është pika kyçe. Iranit nuk iu desh të bëhej më i fortë se kundërshtarët e tij. Iu desh të gjente se ku ata janë më të cenueshëm. Dhe këtë e gjeti në Ngushticën e Hormuzit, në instalimet energjetike të Gjirit dhe në varësinë e ekonomisë globale nga një korridor detar që mund të shndërrohet, brenda pak orësh, në një pikë globale mbytjeje ekonomike.
Strategjia e Teheranit u mbështet në atë që analistët e quajnë “presion trekëndësh”. Jo përballje të drejtpërdrejtë me kundërshtarin më të fuqishëm, por goditje ndaj palëve të treta më të cenueshme, të cilat kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për fuqinë kryesore. Në këtë rast, këto palë të treta ishin shtetet e Gjirit Katari, Arabia Saudite, Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Vende të ekspozuara ushtarakisht, jetike për energjinë dhe politikisht të lidhura me arkitekturën amerikane të sigurisë në rajon.
Si e humbi Irani luftën në nivel ushtarak, por arriti të godasë rëndë sektorin kritik të tregut global të energjisë
Ekuacioni që ndryshoi luftën
Pika e kthesës erdhi kur Izraeli goditi fushën iraniane të gazit natyror South Pars dhe Teherani u përgjigj me sulm ndaj Ras Laffan-it në Katar, një nga qendrat më të rëndësishme të gazit natyror të lëngshëm në botë, si edhe me dronë kundër rafinerive në Arabinë Saudite dhe Kuvajt. Që nga ai moment, lufta mori një logjikë tjetër. Mesazhi i Iranit ishte i qartë: çdo goditje ndaj energjisë iraniane do të ketë përgjigje ndaj energjisë së Gjirit dhe, për pasojë, ndaj energjisë së një pjese të madhe të botës.
Ky “eksportim” i krizës po rezulton më i fuqishëm se çdo kërcënim retorik. Sepse nuk i drejtohej vetëm Izraelit. I drejtohej tregjeve, konsumatorëve amerikanë, importuesve europianë të energjisë, ekonomive aziatike, kompanive të sigurimeve, kompanive detare, prodhuesve të LNG-së dhe liderëve të Gjirit që nuk duan t’i shohin vendet e tyre të shndërrohen në fusha beteje dytësore.
Uashingtoni u gjend dhe vazhdon të gjendet përballë një dileme që nuk mund të zgjidhet vetëm me aeroplanmbajtëse, raketa dhe bombardues stealth. Mund ta godasë Iranin. Mund të shkatërrojë infrastrukturë. Mund të rrisë presionin. Por nuk mund të garantojë se kostoja do të mbetet brenda kufijve iranianë. Dhe pikërisht ky është avantazhi iranian.
Teherani e zhvendosi peshën nga përballja ushtarake te cenueshmëria ekonomike. Nuk kërcënoi thjesht SHBA-në. Kërcënoi mjedisin brenda të cilit SHBA ushtron fuqinë e saj: rrjedhat energjetike, stabilitetin e aleatëve, çmimin e karburantit, sigurinë e lundrimit detar dhe aftësinë e Shtëpisë së Bardhë për t’u paraqitur si forcë kontrolli dhe jo si fuqi që shkakton pasoja të pakontrollueshme.
Ngushtica e Hormuzit si “sigurim jete” për regjimin iranian
Mbyllja ose kontrolli i pjesshëm i Ngushticës së Hormuzit nuk është thjesht një mjet ushtarak. Është polica e sigurimit të regjimit iranian. Përmes saj kalon rreth një e pesta e naftës globale. Aty kalon një pjesë kritike e LNG-së që furnizon tregjet europiane dhe aziatike. Aty kalon edhe vetë ndjesia se ekonomia globale, sado teknologjikisht e avancuar të jetë, mbetet peng i disa korridoreve të ngushta detare.
Për Teheranin, kjo pikë tashmë është më shumë se gjeografi. Është levë negociuese. Nëse Irani arrin të dalë nga lufta me një rol – qoftë edhe joformal – në mënyrën se si do të rihapet plotësisht lundrimi detar, atëherë do të ketë shndërruar një konflikt që nisi si kërcënim për mbijetesën e tij në një instrument fuqizimi.
Ky është paradoksi i madh. Irani mund të ketë pësuar dëme serioze. Mund të ketë humbur figura kyçe, infrastrukturë dhe kapacitete. Mund të jetë nën presion të madh ekonomik. Por nëse bota ka nevojë për miratimin iranian për të rikthyer normalitetin në Ngushticën e Hormuzit, atëherë Teherani nuk do të trajtohet vetëm si objektiv. Do të trajtohet edhe si bashkëbisedues i domosdoshëm.
Kjo nuk do të thotë fitore në kuptimin klasik. Por nënkupton diçka më komplekse: mbijetesë përmes levës së presionit. Dhe në Lindjen e Mesme, shumë herë kjo mjafton.
Kufiri i fuqisë amerikane
Kjo situatë nxjerr në pah një problem më të thellë për Uashingtonin. Shtetet e Bashkuara mbeten fuqia ushtarake më e madhe në botë. Por fuqia e tyre nuk funksionon “in vitro”. Ajo funksionon brenda një rrjeti aleancash, tregjesh, infrastrukturash, rrugësh detare, ekuilibrash politikë dhe presionesh të brendshme. Sa më kompleks të jetë ky rrjet, aq më shumë pika presioni ka në dispozicion një kundërshtar që nuk mund të fitojë përballë drejtpërdrejt.
Irani e kuptoi këtë realitet më mirë sesa prisnin kundërshtarët e tij. Në vend që të përgjigjej vetëm në nivelin ku ishte më i dobët, pra në fushën konvencionale ushtarake, ai e zhvendosi përplasjen në nivelin ku epërsia amerikane është më pak vendimtare: në ndërvarësinë rajonale.
Kështu shpjegohet edhe presioni për negociata. Nuk është tregues i dobësisë amerikane në kuptimin e thjeshtëzuar të fjalës. Është tregues se Uashingtoni e kupton se vazhdimi i konfliktit mund të prodhojë kosto disproporcionale në raport me përfitimin ushtarak. Çdo goditje shtesë mund të sjellë një sulm të ri në Gjirin Persik. Çdo sulm i ri mund të rrisë çmimet e energjisë. Çdo rritje çmimesh mund të ndikojë në skenën politike amerikane. Dhe çdo kosto politike kufizon lirinë e veprimit të presidentit.
Pas 90 ditësh, Irani është shndërruar në pikën ku strategjia takohet me ekonominë dhe ekonomia me politikën e brendshme.
Vështirësia e ditës pasardhëse
Edhe nëse arrihet një marrëveshje, problemi nuk përfundon. Sepse pyetja nuk është vetëm si do të rihapet Ngushtica e Hormuzit. Pyetja është me çfarë kushtesh do të rihapet. Kush do të garantojë lundrimin. Kush do të mbikëqyrë sigurinë. Kush do të kompensohet. Kush do të ketë të drejtë kontrolli. Dhe mbi të gjitha, çfarë do ta pengojë Iranin që të përdorë sërish të njëjtin instrument në një krizë të ardhshme.
Përgjigjja nuk është e thjeshtë. Përkundrazi. Nëse Perëndimi përpiqet të rikthejë gjendjen para luftës sikur të mos ketë ndodhur asgjë, do të nënvlerësojë kartën e re iraniane. Nëse, nga ana tjetër, i njeh praktikisht Teheranit një rol, do të forcojë një regjim që përdori shantazhin si strategji. Dhe nëse përpiqet t’ia heqë me forcë këtë kartë, rrezikon të shkaktojë pikërisht krizën që kërkon të zgjidhë.
Ky është edhe ngërçi drejt të cilit duket se po shkojmë, pavarësisht nëse bombardimet rifillojnë apo jo. Iranit nuk i duhet të kontrollojë plotësisht Ngushticën e Hormuzit. I mjafton të provojë se mund ta destabilizojë atë. Nuk i duhet të ndërpresë përgjithmonë rrjedhën e energjisë. I mjafton ta bëjë botën të llogarisë mundësinë. Nuk i duhet të mposhtë Amerikën. I mjafton të rrisë koston e çdo zgjedhjeje amerikane.
Mësimi për kundërshtarët e tjerë të Perëndimit
Ekziston edhe një dimension më i gjerë. Taktika iraniane do të studiohet – nëse nuk po studiohet tashmë – edhe nga kundërshtarë të tjerë të SHBA-së. Jo domosdoshmërisht si model për t’u kopjuar, por si shembull. Kushdo që nuk mund të godasë drejtpërdrejt fuqinë amerikane, mund të kërkojë hallkat e treta që e mbështesin atë: aleatët, rrugët detare, infrastrukturat, rrjetet energjetike, kabllot, bazat dhe zinxhirët e furnizimit.
Ky është mesazhi i vërtetë i luftës. Epoka kur epërsia në raketa, aviacion dhe flota mjaftonte për të përcaktuar rezultatin e një krize ka kaluar. Sot fuqia matet edhe nga qëndrueshmëria e rrjeteve që e mbështesin atë. Dhe këto rrjete janë të cenueshme pikërisht sepse janë globale.
Teherani e kuptoi këtë. E shndërroi Gjirin në fushë presioni, Ngushticën e Hormuzit në armë negociuese dhe sigurinë energjetike në shantazh politik. Nuk e përmbysi fuqinë amerikane. Por e detyroi të përballet me koston e saj. Dhe kjo, për një regjim që shumëkush besonte se do të thyhej shpejt, është tashmë një sukses i rëndësishëm strategjik.
Dmth lrani (për mirë a keq) i ka ca mendje brilante. Amerika (për keq a mirë) ka Trampin.
Eshte turp te mendosh vetem per nje sekonde qe Irani e humbi luften me USA. Pse cfare prisnit qe te fitonte Irani me USA gomere artikull shkrues.