FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Mbyllet takimi në Gjenevë, Witkoff dhe Kushner të zhgënjyer nga bisedimet; raundi i ri në Vjenë...
Raundi i fundit i negociatave mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në Gjenevë u mbyll për ditën me atë që ministri i Jashtëm i Omanit, Badr bin Hamad al-Busaidi, e cilësoi si “progres të rëndësishëm”. Omani po ndërmjetëson procesin diplomatik mes palëve.
Sipas deklaratës së tij, delegacionet do të kthehen në kryeqytetet respektive për konsultime dhe bisedimet do të vazhdojnë së shpejti. Javën e ardhshme pritet të zhvillohen diskutime teknike në Vjenë, me pjesëmarrjen e ekspertëve dhe Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA). Al-Busaidi falënderoi negociatorët, IAEA-n dhe qeverinë zvicerane për mbështetjen logjistike.
Megjithatë, sipas portalit amerikan Axios, të dërguarit e Shtëpisë së Bardhë, Jared Kushner dhe Steve Ëitkoff, kanë shprehur zhgënjim për propozimet e paraqitura nga pala iraniane gjatë sesionit të mëngjesit në raundin e tretë të negociatave. Gazetari Barak Ravid raportoi se sesioni i mbrëmjes vijoi në një klimë më të rezervuar.
“Nyja” e negociatave: pasurimi i uraniumit
Sipas Al Jazeera, pika kryesore e mosmarrëveshjes mbetet nëse Irani do të lejohet të ruajë programin e pasurimit të uraniumit. Për zyrtarët iranianë, kjo përbën një “të drejtë kombëtare të fituar me sakrifica”. Për vendet perëndimore, aftësia për pasurim paraqet rrezik potencial për sigurinë globale.
Pasurimi i uraniumit është një proces teknik kompleks që konsiston në rritjen e përqindjes së izotopit U-235, i vetmi që mund të përdoret për reaksion bërthamor. Procesi realizohet përmes centrifugave që rrotullohen me shpejtësi shumë të lartë, duke ndarë izotopet dhe duke rritur gradualisht përqendrimin e U-235.
Kjo teknologji ka përdorim të dyfishtë:
-Në nivele të ulëta pasurimi, uraniumi përdoret si karburant për centrale bërthamore për prodhimin e energjisë.
-Nëse pasurohet deri në rreth 90%, ai mund të përdoret për prodhimin e armëve bërthamore.
Kjo vijë e hollë mes përdorimit civil dhe atij ushtarak e bën fazën teknike të negociatave në Vjenë vendimtare. Komuniteti ndërkombëtar kërkon mekanizma verifikimi që lejojnë prodhimin energjetik, por garantojnë që programi nuk devijon drejt armatimit.
Kërkesat amerikane: “pasurim zero” dhe çmontim i centraleve
Sipas Wall Street Journal, delegacioni amerikan ka kërkuar që Irani të çmontojë tre qendrat kryesore bërthamore: Fordow, Natanz dhe Isfahan, si dhe të dorëzojë të gjithë uraniumin e pasuruar që zotëron. Uashingtoni insiston në një parim “zero pasurim”, ndryshe nga marrëveshja e vitit 2015 (JCPOA), e cila parashikonte kufizime të përkohshme.
Po sipas burimeve të gazetës, SHBA kërkon që çdo marrëveshje e re të mos ketë afat skadimi dhe që kufizimet të jenë të përhershme. Si kompromis i mundshëm, Uashingtoni mund të lejojë funksionimin e një reaktori kërkimor në Teheran për qëllime mjekësore, me nivele shumë të ulëta pasurimi.
Në planin ekonomik, oferta amerikane parashikon lehtësim minimal dhe fillestar të sanksioneve, ndërsa çdo hap tjetër do të kushtëzohej nga verifikime të gjata mbi zbatimin e detyrimeve nga ana e Iranit.
Lëvizje diplomatike dhe sinjale ekonomike nga Teherani
Sipas Financial Times, Irani po shqyrton ofrimin e stimujve financiarë dhe marrëveshjeve tregtare për të bindur administratën Trump të shmangë një përplasje ushtarake. Neë York Times raportoi se udhëheqësi suprem, ajatollah Ali Khamenei, ka lejuar hyrjen e kompanive amerikane në Iran, duke ndryshuar kursin e mëparshëm që ndalonte aktivitetin e tyre. Ky sinjal interpretohet si përpjekje për të krijuar hapësirë kompromisi dhe për të ulur tensionet.
Ndërkohë, zhvillimet diplomatike shoqërohen me lëvizje të dukshme ushtarake. Portali izraelit i24NEËS raportoi se gjashtë avionë cisternë amerikanë janë nisur drejt aeroportit Ben Gurion, në kuadër të përforcimit të pranisë ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme, pas dislokimit të avionëve luftarakë F-22 dhe F-35.
Sipas Politico, zyrtarë të Pentagonit dhe anëtarë të Kongresit kanë paralajmëruar se një konflikt i zgjatur me Iranin mund të dëmtojë rezervat ushtarake amerikane dhe të rrisë cenueshmërinë strategjike të SHBA-së. Raporti citon shqetësime për mungesë interceptorësh të mbrojtjes ajrore, përfshirë sistemet Patriot dhe THAAD, pas përdorimit të konsiderueshëm në operacione të fundit.
Nga ana tjetër, Mohammad Mokhber, këshilltar i liderit suprem iranian, deklaroi se aeroplanmbajtëset amerikane janë brenda rrezes së raketave iraniane dhe se prania e tyre në rajon rrit rrezikun dhe koston për Uashingtonin.
Një moment vendimtar
Negociatat zhvillohen në një klimë presioni të brendshëm në SHBA, ku administrata Trump përballet me kritika për të mos arritur një marrëveshje që perceptohet si e dobët, ndërsa në sfond mbetet opsioni ushtarak në rast dështimi.
Raundi i ardhshëm teknik në Vjenë pritet të përcaktojë nëse palët mund të afrojnë qëndrimet mbi çështjen thelbësore të pasurimit të uraniumit dhe garancive të përhershme. Deri atëherë, diplomacia dhe demonstrimi i forcës do të vazhdojnë paralelisht, duke e mbajtur procesin në një ekuilibër të brishtë mes marrëveshjes dhe përshkallëzimit. /Pamfleti
Si shume e ka rritur pordhen Trapi. Ne fillim ta filloje nga krushqina e dhendurret.