FLASH
Shkruar nga Steve Hewitt
Kur bëhet fjalë për eliminimin e personave politikisht të rëndësishëm, shtetet shpesh janë në pozicionin më të favorshëm për ta bërë këtë, siç dëshmon një histori e gjatë e vrasjeve shtetërore. Por a ka prova që kjo është efektive?
Dikur, terroristët kishin thuajse monopolin mbi vrasjen e figurave të rëndësishme. Mes viteve 1894-1901, individë që vepronin në emër të anarkizmit vranë presidentin e Francës, kryeministrin e Spanjës, perandoreshën e Austrisë, mbretin e Italisë dhe, më spektakolarja, presidentin e Shteteve të Bashkuara.
Pas vrasjes së presidentit William McKinley në Buffalo, New York, në vitin 1901, qeveria amerikane organizoi atë që në fakt ishte përpjekja e parë ndërkombëtare për të luftuar terrorizmin. Edhe vende të tjera përmirësuan sigurinë e figurave politike.
Nga viti 1902 në SHBA, Shërbimi Sekret filloi të ruante presidentët në mënyrë të përhershme. Gjithsesi, mbrojtja e figurave të rëndësishme, nuk i bëri të pamundura atentatet nga aktorët jo-shtetërorë.
Për shembull, në tetor 1934, një atentator i vetëm vrau mbretin Aleksandër I të Jugosllavisë dhe ministrin e Jashtëm francez Louis Barthou në Marsejë, Francë. Dhe Lee Harvey Oswald arriti të vriste presidentin John F. Kennedy në Dallas, Teksas, në nëntor 1963.
Forcimi i masave të sigurisë për liderët, e bëri shumë më të vështirë për aktorët jo-shtetërorë realizimin e sulmeve. Ironikisht, ata që ishin më të aftë për të kryer vrasje të figurave politike ishin vetë shtetet. Ato kishin burimet, shtrirjen dhe ekspertizën për të ndjekur armiqtë e tyre.
Vrasje të hapura dhe të fshehta
Dy lloje të ndryshme të vrasjeve shtetërore u shfaqën në shekullin XX dhe vazhdojnë edhe sot. Njëra përfshin vrasjen e hapur të një lideri ose figure të rëndësishme nga agjencitë shtetërore, ku përgjegjësia është e qartë dhe madje ndonjëherë e dëshiruar si mënyrë për të “dërguar një mesazh”.
Dhe tjetra përfshin mjegullimin e kufijve mes aktorëve shtetërorë dhe jo-shtetërorë. Ndonjëherë kjo bëhet për të fshehur përgjegjësinë. Një nga vrasjet më me pasoja të shekullit XX hyn në kategorinë e dytë: vrasja e arkidukës Franz Ferdinand dhe bashkëshortes së tij në Sarajevë në qershor 1914, që shkaktoi Luftën e Parë Botërore.
Edhe pse Gavrilo Princip (një nga gjashtë atentatorët nacionalistë boshnjakë) lëshoi goditjet fatale, ai dhe grupi i tij kishin ndihmë të konsiderueshme nga agjencitë shtetërore serbe.
Gjatë shekullit XX por edhe tani në shekullin XXI, dy vende janë shquar si mjeshtra të vrasjeve ndaj armiqve politikë duke përdorur të dyja qasjet: Rusia (dhe Bashkimi Sovjetik) dhe Izraeli.
Sëpata akulli dhe helme
Një plan kompleks i shërbimit sekret sovjetik NKVD, çoi në vrasjen e kundërshtarit të madh të Stalinit, Leon Trocki, në Mexico City në gusht 1940, me një goditje me sëpatë akulli në kokë.
Që nga fundi i Luftës së Ftohtë, dhe veçanërisht gjatë sundimit të ish-agjentit të KGB-së Vladimir Putin, vrasjet ndaj kundërshtarëve politikë rusë janë kryer vazhdimisht nga inteligjenca ruse ose nga operativë që veprojnë në emër të saj.
Një listë e gjatë armiqsh të shtetit rus në vende të ndryshme janë vrarë, përfshirë Zelimkhan Yandarbiyev, ish-president i Çeçenisë, i cili gjeti vdekjen në Katar në vitin 2004 nga një bombë në makinën e tij. Një gjykatë në Katar dënoi dy shtetas rusë, duke e lidhur sulmin me shtetin rus.
Shteti tjetër që ka përdorur në mënyrë të vazhdueshme vrasjet politike është Izraeli. Për dekada, ai ka vrarë mbi 100 kundërshtarë, si figura të nivelit të ulët ashtu edhe liderë politikë.
Filmi i Steven Spielberg “Munich” tregon historinë e një skuadre të Mossad-it që kërkon të eliminojë përgjegjësit e sulmit ndaj ekipit izraelit në Olimpiadën e Mynihut 1972. Ndër figurat më të njohura të vrara nga Izraeli ishte Sheikh Ahmed Yassin, themeluesi i Hamasit, i vrarë me raketë në vitin 2004.
Në vitin 1997, Mossad tentoi të helmonte Khaled Mashal, atëherë udhëheqës politik i Hamasit, por operacioni dështoi dhe Izraeli u detyrua të dorëzonte antidotin për ta shpëtuar.
Ai i shpëtoi për pak vdekjes edhe në shtator 2025, kur Izraeli kreu një sulm ajror ndaj udhëheqësve të Hamasit në Katar.
Në Bejrut në vitin 2024, ndoshta i inkurajuar nga operacionet e mëparshme dhe rritja e vendeve që përdorin vrasje, Izraeli vrau udhëheqësin e Hezbollahut Sheikh Hasan Nasrallah.
Këtë vit, ai vrau edhe udhëheqësin suprem të Iranit, Ali Khamenei. Ndërkohë dhe më pas, janë vrarë udhëheqës të Hamasit në Gaza, shpesh vetëm pak ditë pas zëvendësimit të paraardhësit të vrarë.
Megjithëse Izraeli dhe Rusia janë ndër më aktivët në vrasjen e armiqve, edhe vende të tjera kanë marrë pjesë në operacione të ngjashme. Koreja e Veriut ka shënjestruar disa politikanë të Koresë së Jugut, përfshirë (pa sukses) presidentin në vitet 1968 dhe 1983.
Shtetet e Bashkuara kanë gjithashtu një histori të gjatë përfshirjeje në atentate. CIA ka tentuar të vrasë liderin kuban Fidel Castro dhjetëra herë në vitet 1960 përmes skemave të ndryshme, përfshirë puro të helmuara.
Një operativ i CIA-s u dërgua për të vrarë politikanin kongolez Patrice Lumumba në vitin 1961, por ai u ekzekutua nga ushtria kongoleze përpara se plani të zbatohej. Kur këto operacione u bënë publike në fillim të viteve 1970, presidenti Gerald Ford nxori Urdhrin Ekzekutiv 11905 në vitin 1976, i cili ndalonte vrasjet politike nga agjencitë amerikane.
Ky ndalim u pasua edhe nga Jimmy Carter dhe Ronald Reagan.
Vrasje të synuara
Pavarësisht këtyre urdhrave, kufizimet mbi vrasjet shtetërore mbeten të debatueshme. Një makinë-bombë në Beirut në mars 1985, synonte një klerik të lartë shiit të lidhur me Hezbollah, por vrau 80 persona në vend të tij.
Në librin “Veil” (Velloja), gazetari i famshëm amerikan Bob Woodward pretendon se sulmi ishte i sponsorizuar nga CIA. Pak më shumë se një vit më vonë, Forcat Ajrore të SHBA-së bombarduan Libinë në përgjigje të një sulmi ndaj ushtarëve amerikanë në Berlinin Perëndimor.
Një nga objektivat ishte rezidenca e liderit libian Muammar Gaddafi. Shtëpia e Bardhë e pranoi se ai mund të vritej në sulm dhe madje përgatiti një deklaratë për atë rast. Çdo kufizim përfundimtar mbi vrasjet amerikane u dobësua pas sulmeve të 11 shtatorit 2001.
Që nga ajo kohë, “vrasjet e synuara” janë bërë praktikë e rregullt amerikane, përfshirë sulmet me dronë dhe operacione që përfunduan me vrasjen e Osama bin Ladenit në vitin 2011.
Duke pasur parasysh përhapjen e vrasjeve shtetërore, përfshirë edhe ato ndaj figurave politikisht të rëndësishme, supozimi do të ishte se metoda të tilla janë strategjikisht efektive. Megjithatë, një përfundim i tillë është i vështirë të provohet.
Në fakt, duke parë shkallën e vrasjeve nga izraelitët dhe realitetin që vendi ende ndodhet në luftë në disa fronte në vitin 2026, është e vështirë të thuhet nëse këto vrasje kanë sjellë ndonjë ndryshim. Në vend që të eliminohet një kërcënim, ndoshta vrasja e armikut thjesht krijon më shumë armiq./Pamfleti nga “Al Majalla”
Lini një Përgjigje