FLASH
Shkruar nga Nafisa Latic
E drejta ndërkombëtare mbetet mburoja kryesore për sovranitetin e brishtë të Kosovës. Megjithatë, paparashikueshmëria e politikës amerikane po krijon pasiguri të reja në Ballkan. Mandati i fortë i Albin Kurtit, përballet tashmë me një raport gjithnjë e më transaksional me Uashingtonin. Në këtë mjedis të paqëndrueshëm, forcimi i shtetit ligjor dhe integrimi evropian mbeten rrugët e vetme për mbijetesë...
E drejta ndërkombëtare nuk është një koncept abstrakt për Ballkanin Perëndimor. Ajo është një mburojë. Për vende si Kosova, të papërfunduara, ende të kontestuara dhe të brishta, ajo bën dallimin mes sovranitetit dhe ekspozimit.
Kufijtë, institucionet dhe mbijetesa politike e saj varen jo nga fuqia, por nga rregullat. Dy javë më parë isha në Kosovë. Është një nga shtetet më të reja dhe më të vogla në botë, e cila doli nga lufta me Serbinë pas fushatës bombarduese të NATO-s të udhëhequr nga SHBA në vitin 1999, që ndali dhunën dhe detyroi tërheqjen e Beogradit.
Pas kësaj erdhi Rezoluta e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e cila e vendosi Kosovën nën administrim ndërkombëtar dhe hapi rrugën për shpalljen e pavarësisë. Gjatë udhëtimit nga aeroporti i Prishtinës drejt Prizrenit, pranë një prej ish-bazave të NATO-s dhe KFOR-it ku do të moderonim një ngjarje, një shofer taksie e përmblodhi realitetin politik të Kosovës në një fjali:
“Ne ende varemi shumë nga SHBA, dhe Trump është i paparashikueshëm. Jemi të shqetësuar. Mendoj se duhet t’i japim kryeministrit tonë, Albin Kurtit, një mandat më të fortë dhe të shpresojmë se do të punojë më shumë me BE-në“.
Pak pas vizitës sime, më 28 dhjetor u mbajtën zgjedhjet e parakohshme, të cilat konfirmuan dominimin e Kurtit dhe riformësuan peizazhin politik të Kosovës. Kurti, ish-lider i protestave studentore që u burgos gjatë epokës së Milošević-it, është në pushtet që nga viti 2021.
Pavarësisht kritikave të hapura nga Uashingtoni, votuesit kosovarë i dhanë Kurtit një mandat edhe më të fortë në zgjedhje, duke e rikthyer në detyrë me mbështetje të paprecedentë dhe duke sinjalizuar një gatishmëri në rritje për t’iu kundërvënë presionit amerikan.
Administrata Trump kritikoi hapur refuzimin e Kurtit për të pranuar propozimet e tyre për uljen e tensioneve me Serbinë, përfshirë kundërshtimin ndaj krijimit të një asociacioni me shumicë serbe dhe rezistencën ndaj marrëveshjeve të shpejta që, sipas Kurtit, minojnë sovranitetin e Kosovës.
Varësia e Kosovës nga SHBA nuk është rastësore. Kosova është, në shumë mënyra, produkt i së drejtës ndërkombëtare. Ndërhyrja e NATO-s krijoi kornizën ligjore për të ardhmen e saj politike.
Më shumë se një dekadë më vonë, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) vendosi se shpallja e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 nuk e shkelte të drejtën ndërkombëtare. Këto procese nuk e zgjidhën statusin e Kosovës, por i dhanë diçka thelbësore: legjitimitet ligjor.
Për shtetet e vogla, legjitimiteti është mbijetesë. Kjo është arsyeja pse momenti aktual global është kaq shqetësues. Pushtimi i Ukrainës nga Rusia, e ka destabilizuar tashmë krahun lindor të Evropës dhe ka ringjallur tensione të pazgjidhura në Ballkanin Perëndimor.
Kur shtetet e fuqishme anashkalojnë OKB-në, margjinalizojnë Këshillin e Sigurimit ose rishkruajnë rregullat që qeverisin përdorimin e forcës, pasojat ndihen së pari në rajone si ky. Erozioni i së drejtës ndërkombëtare nuk krijon boshllëk.
Ai krijon cenueshmëri. Venezuela e thekson më tej këtë shqetësim. Pavarësisht akuzave serioze dhe të dokumentuara ndaj Nicolas Maduro-s, e drejta ndërkombëtare nuk lejon ndërhyrje ushtarake ose ndryshim regjimi thjesht sepse një qeveri është autoritare ose e dënuar gjerësisht.
Sipas Kartës së OKB-së, përdorimi i forcës është i ligjshëm vetëm në rastet e vetëmbrojtjes ose me autorizim të Këshillit të Sigurimit. Kur fuqitë e mëdha sinjalizojnë se këto kufizime mund të shpërfillen ose rishkruhen, dëmi shtrihet shumë përtej Venezuelës.
Për kosovarët, të cilët ende jetojnë me frikën e retorikës nacionaliste nga qeveria e Beogradit, e mbështetur nga aleati kryesor, Rusia, e cila ende nuk e njeh ekzistencën e tyre, kjo nuk është teorike. Pavarësia e tyre mbetet e paplotë ndërkombëtarisht.
Kufijtë e tyre janë ende të kontestuar. Siguria e tyre mbështetet më pak tek forca dhe më shumë tek njohja ligjore dhe garancitë multilaterale. Nëse ndërhyrja bëhet çështje e diskrecionit politik dhe jo e justifikimit ligjor, atëherë vetë sovraniteti bëhet i kushtëzuar.
Kjo është pasojë e paparashikueshmërisë së politikës amerikane. SHBA-ja mbetet aleati më i rëndësishëm i Kosovës, por vitet e fundit kanë treguar sa shpejt mund të ndryshojnë prioritetet dhe toni me ndërrimin e administratave.
Mbështetja që dikur dukej e pakushtëzuar mund të bëhet transaksionale. Pas Venezuelës, pyetja është e pashmangshme: sa i besueshëm mund të mbetet Uashingtoni si mbrojtës i sovranitetit dhe paqes për shtetet e vogla që jetojnë tashmë nën kërcënim?
Kosova duhet të vazhdojë të forcojë institucionet e saj, sundimin e ligjit dhe llogaridhënien demokratike brenda vendit. Por jashtë, mbrojtja më e mirë mbetet një sistem ligjor ndërkombëtar funksional, i përforcuar përmes integrimit më të thellë me Evropën.
E njëjta gjë vlen për rajonin e Ballkanit në tërësi. Nëse e drejta ndërkombëtare nuk zbatohet më në mënyrë të qëndrueshme, shtetet e vogla nuk mund të mbështeten vetëm tek vullneti i mirë ose aleancat.
Në një botë ku fuqia po zëvendëson gjithnjë e më shumë ligjin, pyetja që qëndron para Ballkanit Perëndimor është urgjente: kush i mbron ata, ekzistenca e të cilëve varet nga respektimi i rregullave?/ Përshtati "Pamfleti" Nga “Daily Sabah”
Lini një Përgjigje