FLASH
Shkruar nga James KirchickKërcënimet e Presidentit Trump për të marrë Groenlandën nga Danimarka rrezikojnë të minojnë themelet e NATO-s dhe besueshmërinë e Shteteve të Bashkuara si aleat. Ndërsa SHBA-ja tashmë gëzon akses të gjerë ushtarak në ishull, presioni ndaj një aleati shembullor si Danimarka dërgon një mesazh alarmues për të gjithë partnerët amerikanë. Pyetja që mbetet është e thjeshtë: çfarë vlere ka miqësia me Amerikën nëse edhe aleatët më besnikë trajtohen me kërcënime?
Qëllimi fillestar i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO), sipas sekretarit të saj të parë të përgjithshëm, Lord Hastings Ismay, ishte “t’i mbante rusët jashtë, amerikanët brenda dhe gjermanët poshtë”. Më shumë se 75 vjet pas krijimit të aleancës, mbajtja e Rusisë jashtë vazhdon të jetë objektivi i saj kryesor. Por falë kërcënimeve gjithnjë e më agresive të Presidentit Trump për të marrë Groenlandën nga Danimarka një vend anëtar i NATO-s ideja e mbajtjes së Amerikës brenda aleancës mund të duket së shpejti po aq e pabesueshme sa rikthimi i hegjemomisë ushtarake gjermane në Europë.
Fushata e zotit Trump për të pushtuar Groenlandën nisi gjatë periudhës së tranzicionit pas zgjedhjeve të vitit 2024, kur ai refuzoi të përjashtonte përdorimin e forcës ushtarake, përpara se të deklaronte më vonë se Shtetet e Bashkuara do ta merrnin ishullin “një mënyrë apo një tjetër”.
Në shkurt të këtij viti, Zëvendëspresidenti JD Vance tha se ishte “e mundur” që SHBA-ja të përvetësonte ishullin vetëqeverisës dhe akuzoi Danimarkën se “nuk është një aleate e mirë” për shkak të mbrojtjes së pamjaftueshme të tij.
Muajin pasues, gjatë një vizite në një bazë ushtarake amerikane në Groenlandë, së bashku me bashkëshorten e tij, zoti Vance pati guximin të sulmonte Danimarkën në territorin e saj, duke u ankuar se vendi nuk po bënte mjaftueshëm “për të mbrojtur trupat tona dhe, sipas mendimit tim, për të mbajtur të sigurt popullin e Groenlandës” nga Rusia dhe Kina. Dy herë vitin e kaluar, qeveria daneze thirri diplomatë amerikanë për shkak të raportimeve se SHBA-ja po spiunonte dhe po zhvillonte një fushatë të fshehtë ndikimi në territorin e saj.
Muajin e kaluar, zoti Trump e përshkallëzoi ofensivën duke emëruar guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguar të posaçëm për të “udhëhequr ofensivën” për marrjen e Groenlandës. I trimëruar nga kapja e tij pothuajse pa të meta e diktatorit venezuelian Nicolás Maduro fundjavën e kaluar, zoti Trump po flet gjithnjë e më hapur për synimet e tij grabitqare, duke deklaruar: “Na duhet Groenlanda nga pikëpamja e sigurisë kombëtare”. Stephen Miller, këshilltari i tij këmbëngulës, shkoi edhe më tej, duke pyetur: “Me çfarë të drejte Danimarka pretendon kontroll mbi Groenlandën?” përpara se të pohonte se “qartazi Groenlanda duhet të jetë pjesë e Shteteve të Bashkuara”. Duke u përpjekur të qetësojë aleatët europianë të shqetësuar, Sekretari i Shtetit Marco Rubio ka thënë se zoti Trump shpreson thjesht ta blejë ishullin nga Danimarka.
Çdo përpjekje për të marrë Groenlandën, qoftë me forcë apo më e mundshmja përmes shtrëngimit ekonomik, do ta minonte përfundimisht aleancën më të rëndësishme ushtarake në botë. Të martën, udhëheqësit e Britanisë, Francës, Gjermanisë, Polonisë, Italisë dhe Spanjës iu bashkuan Danimarkës në një deklaratë të përbashkët që theksonte rëndësinë e “sovranitetit, integritetit territorial dhe paprekshmërisë së kufijve”, të njëjtat parime që NATO-ja përdor për të mbrojtur Ukrainën nga agresioni rus.
Përpjekja surreale e zotit Trump për të pushtuar Groenlandën është pjesë e një armiqësie më të gjerë ndaj Europës. Në sytë e zotit Trump dhe ndjekësve të tij, kontinenti i vjetër është një karikaturë e së djathtës ekstreme: një përzierje kombesh pa rrënjë, në rënie të pakthyeshme, që duan kufij të hapur, urrejnë lirinë e fjalës dhe janë tepër dorështrënguar për të paguar mbrojtjen e tyre. Që nga fushata e tij e vitit 2016, kur ai fliste vazhdimisht për braktisjen e NATO-s, e deri te lufta tregtare që nisi kundër Bashkimit Europian pas rikthimit të tij në pushtet vitin e kaluar, zoti Trump dhe bashkëpunëtorët e tij të lartë e trajtojnë Europën si një fëmijë kokëfortë, jo si një familje aleatësh demokratikë të lidhur ngushtë me SHBA-në përmes vlerave liberale, interesave strategjike dhe trashëgimisë kulturore.
Duhet thënë se kritikat e administratës ndaj Europës nuk janë pa bazë. Dekada emigrimi të pakontrolluar nga bota jo-perëndimore kanë thyer kohezionin kulturor dhe kanë forcuar partitë e ekstremit të djathtë. Kufizimet e shprehjes së lirë, të justifikuara si masa kundër “gjuhës së urrejtjes”, minojnë pretendimet europiane për demokraci dhe liri. Dhe megjithëse kërcënimet e zotit Trump për t’u larguar nga NATO nëse anëtarët nuk rrisnin shpenzimet e mbrojtjes ishin të pahijshme, ato padyshim ndihmuan në arritjen e rezultatit të dëshiruar.
Asnjë nga këto shqetësime të vlefshme për dobësitë europiane nuk justifikon trajtimin armiqësor të një aleati të NATO-s. Ndërsa zoti Trump këmbëngul se SHBA-ja “ka nevojë” për Groenlandën për arsye sigurie, Uashingtoni tashmë gëzon akses ushtarak të gjerë dhe pothuajse ekskluziv në ishull përmes marrëveshjes së mbrojtjes SHBA–Danimarkë të vitit 1951, dhe qeveria aktuale daneze ka shprehur qartë gatishmërinë për të rritur bashkëpunimin në fushën e sigurisë.
Brenda javës së parë të mandatit të dytë të zotit Trump, kryeministrja daneze Mette Frederiksen njoftoi një plan prej 2 miliardë dollarësh për të “përmirësuar kapacitetet e mbikëqyrjes dhe ruajtjen e sovranitetit” në Atlantikun e Veriut dhe rajonet Arktike. (“Edhe një qen për slitë,” u ankua së fundmi zoti Trump.) “E kam shumë të vështirë të besoj se SHBA-ja nuk mund të merrte pothuajse gjithçka që dëshiron” përmes negociatave me Danimarkën, tha së fundmi për The New York Times Mikkel Runge Olesen, studiues në Institutin Danez për Studime Ndërkombëtare në Kopenhagë, “nëse thjesht do të kërkonte me mirësjellje”.
Skenarët apokaliptikë për fundin e NATO-s zakonisht përfytyrojnë dështimin e aleancës për t’iu kundërvënë një sulmi rus. Vetëm tani po merret seriozisht një mundësi dikur e paimagjinueshme: një sulm nga një anëtar i NATO-s kundër një tjetri.
Zoti Vance ka të drejtë kur thotë se Danimarka nuk është “një aleate e mirë”. Ajo është një aleate e shkëlqyer. Në raport me madhësinë e ekonomisë së saj, Danimarka është donatorja më bujare për mbrojtjen ushtarake të Ukrainës. Në luftën e Afganistanit, të nisur në mbështetje të SHBA-së pas sulmeve të 11 shtatorit, Danimarka pësoi më shumë humbje për frymë se çdo aleat tjetër i NATO-s, përveç vetë SHBA-së. Ajo ishte një nga pak vendet e NATO-s dhe i vetmi vend nordik që iu bashkua SHBA-së në pushtimin fillestar të Irakut.
Danimarka nuk shquhet vetëm ushtarakisht. Ajo ka marrë edhe qëndrime që përputhen me ato që administrata Trump ka vënë në qendër të politikës së saj ndaj Europës. Në një fjalim të ashpër në Konferencën e Sigurisë së Mynihut vitin e kaluar, zoti Vance deklaroi se “kërcënimi për të cilin shqetësohem më shumë përballë Europës nuk është Rusia”, por “kërcënimi nga brenda: tërheqja e Europës nga disa prej vlerave të saj më themelore”, duke përmendur qëndrimet e buta ndaj emigracionit dhe rregullimin e fjalës së lirë.
Më shumë se çdo vend tjetër europian, Danimarka ka treguar largpamësi dhe guxim në të dyja këto fusha. Në vitin 2006, pasi një gazetë daneze publikoi karikatura që paraqisnin Profetin Muhamed, një turmë e zemëruar dogji ambasadën daneze në Damask dhe u kryen sulme të dhunshme kundër përfaqësive diplomatike daneze në Bejrut, Teheran dhe Islamabad. Pavarësisht presionit të madh ndërkombëtar për t’iu nënshtruar fundamentalistëve myslimanë, kryeministri Anders Fogh Rasmussen mbrojti lirinë e shtypit, duke deklaruar se “qeveria daneze dhe kombi danez nuk mund të mbahen përgjegjës për atë që botohet nga media e pavarur”.
Siç argumentoi vitin e kaluar David Leonhardt në The New York Times, kombinimi danez i emigracionit të kufizuar dhe masave të forta të integrimit i mbështetur nga një konsensus i gjerë elektoral — ka frenuar rritjen e ekstremit të djathtë dhe mund të shërbejë si model për shpëtimin e socialdemokracisë perëndimore. (Që është diçka krejt tjetër nga socializmi: Instituti Fraser dhe Instituti Cato e rendisin Danimarkën të dytën në botë në Indeksin e Lirisë Njerëzore, një fakt që duhet të jetë tjetër pikë në favor të saj për administratën Trump.)
Në një fjalim vitin e kaluar, zonja Frederiksen bëri thirrje për një “riarmatizim shpirtëror” dhe kërkoi që Kisha e Danimarkës, e financuar nga shteti, të luajë një rol më të madh në shoqëri.
Duke debatuar me Ronald Reagan për Traktatet e Kanalit të Panamasë në vitin 1978, intelektuali konservator William F. Buckley Jr. pyeti nëse amerikanët mund ta kuptonin “pavlerën e ushtrimeve krenare, më të përshtatshme për palluan sesa për luanin, për të pohuar maskulinitetin tonë kombëtar”. Buckley, i cili e shihte kontrollin e vazhdueshëm amerikan mbi kanalin si një shembull flagrant të këtij shovinizmi kombëtar, pyeti nëse amerikanët “besojnë vërtet në sovranitetin e vendeve të vogla, burimet natyrore të të cilave, kur dhe kur është e nevojshme, kemi të drejtë t’i përdorim, por jo t’i abuzojmë”. Të thëna për një tjetër aleat që edhe ai është antagonizuar pa nevojë nga zoti Trump, fjalët profetike të Buckley për Panamanë janë në kundërshtim të plotë me botëkuptimin që po promovohet sot nga Zyra Ovale.
Që prej vitit 1801, Danimarka dhe Shtetet e Bashkuara gëzojnë një nga marrëdhëniet diplomatike më të gjata të pandërprera në botë. Edhe pse mund të duket si një episod i vogël në skenën e madhe të marrëdhënieve ndërkombëtare, bullizmi amerikan ndaj këtij “vend të vogël”, por aleat besnik dhe të admirueshëm, dërgon një mesazh shqetësues për botën.
Nëse një vend me një lidhje kaq të qëndrueshme me Shtetet e Bashkuara si Danimarka trajtohet në këtë mënyrë, atëherë cili është kuptimi i të qenit mik i Amerikës?/ Përshtatur nga New York Times
*James Kirchick është shkrimtar dhe autor i librit “Fundi i Evropës: Diktatorë, Demagogë dhe Epoka e Errët që po Vjen”.
Dashi me këmborë në NATO është SHBA, delet vijnë nga mbas. Kur Ujku(Rusi- Kinë) sulmon kopenë(Groelandën) 'Delet' i thonë Dashit me këmborë: përballu ti me ujqit, sa të fshihemi ne delet në pyll. Një përplasje e SHBA në Groelandë me 'Ujqit' është shpallja e luftës së tretë botërore. Pyetja 1 milion dollarëshe është: po në rast se SHBA shikon punën e saj dhe ruan kufijtë e saj të brëndshëm dhe të jashtëm (Doktrina Monro -Donro) NATO-ja Europiane e konsideron Rusi - Kinë si një rrezik potencial? Dhe a e përballon ajo e vetme mësymjen Ruse apo kineze apo të një aleance të të dyve?
Nga Je? Ngha fshati i gruas, ose me mire nga fshatrat e grave sllave. Ky eshte i shitur te Izraelitet qe u derguan ne vitet kur u pushtua Gaza e ndoshta mbi 50% e Izraelit jane te ardhur nga USSRper ta populluar. Zevendesi eshte me grua Indiane e Universitetet e Teknologjia Amerikane eshte zaptuar qe nga NASA e deri Senati nga Chineze, Indiane, Hispanike qe sot bejne kakerdhi. Perendimi ashtu si i krijoi kolonite me harbuteri e surrogato ashtu po e peson prej tyre. Askush nuk ta fal gjakun e te pareve e poshterimin e trojeve. Ne historine e njrezimit vetem familjet fisnike i kane dale zot vendit e trojeve sepse, kane pasur aresye per cfare te luftojne e mbrojne. Vetem ne Shqiptaret e ndyre i thurrim lavde, i perulemi Turqise Ottomane dhe e quajme aleate ate qe na shkaterroi nga catia ne themel. Jemi "miq' me Italine fashiste Romake qe eshte me surrat me te erret se ne nga harbuteria e kohes se Romes. Pelqejme Francen kolonialiste degjenerato kurve qe e dredh here nga sllavet e here nga dreqi e di. Vazhdojme tregeti e blejme plehra nga serbet sllave nomade dhe nuk na ndahet goja nga emri Beograd si te Tiranes e te Prishtines. Rrofte Roma, rrofte Bizanti, rrofte Italia e Gjermani, rrofte Jugosllavia, rrofte URSS, rrofte USA e Europa e tani na eshte bere fytyra surrat bythe. Me mire merruni me fruta e perime te mbushe populli barkun se me politikat e medha se jemi si ai miu Jerry qe rri ne vrimen e tije de lel per nje krothe buke e cope djathi.
Hajde na merrni ne jemi gati.