FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Jo vetëm nafta dhe gazi, në konfliktin në Lindjen e Mesme rrezikohet edhe burimi ujor. Pasojat e sulmeve ndaj impianteve të desalinimit dhe tre skenarët e mundshëm sipas ekspertëve
Ndërsa vëmendja globale mbetet e përqendruar te ngushtica e Hormuzit, një rrjet po aq thelbësor ka hyrë në shënjestër të konfliktit në Lindjen e Mesme: ai i ujit. Disa sulme kanë goditur impiante të desalinimit në Iran, Bahrein, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Kuvajt, dhe megjithëse deri tani ndikimi nuk ka qenë destabilizues, ato kanë treguar se burimi ujor mund të shndërrohet në një objektiv strategjik, njësoj si nafta, madje edhe më shumë. Sepse nëse nafta është thelbësore, uji është i pazëvendësueshëm.
“Pasojat e një sulmi ndaj ujit janë potencialisht të mëdha dhe do të preknin të gjithë sektorët e funksionimit të një shteti në të njëjtën kohë”, paralajmëron Filippo Menga, profesor i Gjeografisë në Universitetin e Bergamos dhe drejtor i revistës Political Geography.
Në Kuvajt, rreth 90% e ujit të pijshëm prodhohet përmes desalinimit; në Katar dhe Oman mbi 85%; në Arabinë Saudite gjysma e nevojave; ndërsa në Emiratet e Bashkuara Arabe 42%. Jo rastësisht, këto vende quhen nga studiuesit “mbretëritë e ujit të kripur” ose “regjimet hidraulike”: ekonomi, mbijetesa e të cilave varet nga aftësia për të kthyer ujin e detit në ujë të pijshëm.
Sot numërohen më shumë se 400 struktura përgjatë brigjeve të Gjirit Persik që shndërrojnë ujin e detit në ujë të pijshëm, duke garantuar jetesën e dhjetëra milionë njerëzve. Do të mjaftonin vetëm pak ditë pa desalinim që metropole si Dubai apo Abu Dhabi të bëheshin të pabanueshme, të zbrazura dhe të paralizuara. Ky është fronti më pak i dukshëm, por potencialisht më shpërthyes që mund të hapet në një konflikt, veçanërisht në Lindjen e Mesme (por jo vetëm), me shndërrimin e ujit në një armë të re.
Varësia e një vendi nga burimet ujore kthehet kështu në një pikë të dobët. Sipas Mengës, skenari për këtë rajon, një nga më të thatët në botë, është i qartë: t’u hiqet uji metropoleve si Dubai, Doha apo Kuvajt City do të thotë t’i detyrosh ato të evakuohen brenda pesë ose gjashtë ditësh, jo javësh, por ditësh.
Dobësia lidhet edhe me një faktor tjetër. Impiantet e desalinimit, ashtu si edhe struktura më të mëdha si digat, janë objektiva të lehta për t’u sulmuar dhe të vështira për t’u mbrojtur, sepse janë të shumta dhe të shpërndara në territor, si dhe më të ekspozuara, pasi deri tani janë konsideruar infrastruktura civile dhe jo objektiva ushtarake.
“Mbrotja e qindra impianteve të shpërndara përgjatë mijëra kilometrave vijë bregdetare është thjesht e pamundur,” thekson Menga, duke shtuar “këto infrastruktura nuk janë projektuar për t’i rezistuar sulmeve”.
Qysh gjatë Luftës së Parë të Gjirit në fillim të viteve ’90, derdhja e qëllimshme e sasive të mëdha të naftës në det nga trupat irakiane të udhëhequra nga Saddam Hussein nuk ishte rastësi, por synonte të bënte të pamundur marrjen e ujit nga Arabia Saudite dhe Kuvajti për impiantet e tyre të desalinimit, duke i detyruar këto vende të mbështeteshin në importe emergjente për vite me radhë. Përdorimi i ujit si armë përfaqëson kështu një skenar të ri, të mbushur me pasiguri.
Tre skenarët në rast sulmi ndaj ujit
Edhe pse është e vështirë të parashikohet evolucioni i konfliktit, sipas Mengës mund të shfaqen tre skenarë, nga më pak ekstremi te më shkatërruesi.
Skenari i parë është ai “demonstrativ”, ku ndodhin sulme të kufizuara dhe simbolike që tregojnë cenueshmërinë pa ndërprerë realisht furnizimin me ujë. Në këtë rast, pasojat do të ishin kryesisht psikologjike dhe ekonomike: frikë e përhapur, rritje e kostove të sigurisë dhe zhvendosje e burimeve ujore nga sektorë të tjerë, me pasoja për aktivitetin prodhues.
Skenari i dytë është ndërmjetës, por tashmë destabilizues. Mjafton shkatërrimi i një impianti të madh dhe ndalimi i tij për disa javë për të shkaktuar një krizë zinxhirore, me importe emergjente uji, evakuime të përkohshme në qytetet e mëdha, presion mbi qeveritë dhe lëvizje të popullsisë. Në kontekste shumë të urbanizuara dhe të rrethuara nga shkretëtira, qyteti është gjithçk, dhe pa ujë, ai pushon së ekzistuari.
Skenari i tretë është më ekstremi dhe ai që deri tani historia e ka shmangur. Në këtë rast, uji do të bëhej një objektiv sistematik, njësoj si bazat ushtarake dhe infrastruktura energjetike. Impiantet, ujësjellësit, digat dhe sistemet e trajtimit do të goditeshin në mënyrë të qëllimshme.
“Është skenari që i afrohet kolapsit humanitar,” thekson Menga, duke e përkufizuar si një “biocid”, pra shkatërrim i kushteve minimale për jetën. Ndërsa goditja e infrastrukturës energjetike ndikon në ekonomi, goditja e asaj ujore do të kishte pasoja shumë më shkatërruese.
Uji si detonator politik
Kriza e ujit nuk është vetëm një dobësi në kohë konflikti, por edhe një përshpejtues i paqëndrueshmërisë politike. Irani është një shembull domethënës. Midis viteve 1970 dhe 2017, disponueshmëria e ujit për frymë ka rënë me 58%, ndërsa mbi 90% e burimeve të ujit të ëmbël është përdorur nga bujqësia.
Sipas Mengës, vendi ka kaluar një krizë politike që lidhet edhe me këtë situatë. “Irani po përjetonte një krizë të brendshme që nuk është plotësisht e shkëputur nga ajo që po ndodh sot. Vendi ndodhej tashmë në një fazë dobësie për shkak të ujit. Vjeshtën e kaluar flitej për evakuimin e kryeqytetit, pikërisht sepse burimet ujore nuk ishin më të mjaftueshme. Kur shteti nuk arrin të sigurojë ujë, ai tashmë ka dështuar në sytë e popullsisë.”
Në kontekste autoritare, ku shumë liri janë të kufizuara, qasja në ujë mbetet një nga premtimet themelore të shtetit. Kur ky premtim dështon, legjitimiteti i pushtetit vihet në pikëpyetje. Këtu lufta për ujin merr përmasa më të gjera.
Në këtë kuadër, vende si Italia duken më të favorizuara. Disponueshmëria e burimeve natyrore ujore, ujëra nëntokësore, lumenj dhe liqene, e bën përdorimin e desalinimit margjinal. Megjithatë, mësimi që vjen nga Gjiri është i qartë: uji, i konsideruar shpesh si i mirëqenë, mund të shndërrohet shpejt në burimin më strategjik dhe ndoshta më të rrezikshëm nga të gjithë. /Përshtatur nga Moneta/
Lini një Përgjigje