FLASH
Shkruar nga Domenico Agasso
Një vështrim psiko-social mbi udhëheqjen e Donald Trump dhe ndikimin e modelit të tij te masa, ku imazhi arkaik i autoritetit zëvendëson dialogun demokratik dhe të dhënat historike...
Hiperaktivitet i përhershëm, mendim shumë afatshkurtër, paranojë, “sindromë e plotfuqishmërisë”, paqëndrueshmëri, ndërtimi i një realiteti të thjeshtuar që zëvendëson të dhënat, njohuritë dhe historinë. “Dhe pastaj është një gjest që, më shumë se fjalët, tregon shumë për ushtrimin e pushtetit nga Donald Trump: gishti tregues, i cili nuk argumenton por akuzon, nuk shpjegon por imponon”. Luigi Zoja, psikoanalist dhe sociolog, skicon në një intervistë për “La Stampa” profilin e presidentit të Shteteve të Bashkuara.
Profesor, Trump është sot njeriu më i fuqishëm në botë. A duhet të alarmohemi nga sjellja e tij e paparashikueshme dhe kontradiktore?
Në parim, si psikoanalist nuk mund të bëj diagnoza klinike për njerëz që nuk i njoh personalisht. Do të ishte e pasaktë dhe madje është dënuar në gjykatat amerikane. Më kujtohet, për shembull, fushata kundër Barry Goldwater, një kandidat presidencial në vitet 1960.
Një reklamë elektorale e demokratëve e përshkroi atë si një të çmendur gati për luftë bërthamore, duke treguar një re në formë kërpudhe. Ky mesazh u dënua sepse nuk mund të bësh diagnoza klinike nga distanca. E njëjta gjë vlen edhe për Trumpin.
Nuk mund të flasësh për të në aspektin klinik. Por si qytetar, po, mund të bëj vlerësime të bazuara në logjikën e shëndoshë.
Dhe çfarë shihni ju si qytetar?
Një bullizëm ekstrem ndaj cilitdo, një hiperaktivitet i vazhdueshëm dhe mungesë reflektimi. Trump dominohet nga ajo që në Shtetet e Bashkuara e quajnë “mendim afatshkurtër”. Ky është modeli i tij i sjelljes.
Nuk është një kategori klinike, por një kategori socio-politike. Për këtë është shkruar shumë, madje edhe në New York Times. Mendoj se të gjithë mund të biem dakord për këtë.
A ka ndonjë paralele me udhëheqës të tjerë?
Po, me Vladimir Putinin. Edhe ai ka një sjellje të diskutueshme, por një koherencë më të gjatë. Unë e kam quajtur “Putinland”, një lloj Disneylandi historik, ku e kaluara e Rusisë rindërtohet në një mënyrë dydimensionale, mitologjike. Trump po ndërton diçka të ngjashme, një “Trumpland”. Parulla “Ta bëjmë Amerikën sërish të madhe” supozon një Amerikë “të madhe” të së kaluarës. Por në çfarë kohe? Ku dokumentohet kjo madhështi e humbur? Nuk ekziston. Nuk është një projekt historik, është një slogan elektoral me një element simbolik të përsëritur.
Cilin?
Tregimin me gisht. Në konferencat për shtyp, Trump tregon me gisht, akuzon dhe e personalizon konfliktin. Tregimi me gisht nuk është një term klinik, por një term i fuqishëm njerëzor dhe komunikues. Nuk shpreh një koncept, por shpreh një imazh. Është një thjeshtëzim ekstrem: “Ti je problemi!”.
E kemi parë mijëra herë gjatë historisë: nga posterat e “Xhaxha Semit”, tek ato të regjimeve totalitare e deri te propaganda fashiste. Nuk është një patologji, është një gjest arkaik i ushtrimit të autoritetit. Në rastin e Trumpit, bie në sy sepse ai gisht nuk mbështetet kurrë në një objektiv të qëndrueshëm.
Ai mund ta drejtojë atë nga gazetari, pastaj nga Irani, nga Maduro, nga Evropa. Është një dramatizim i vazhdueshëm, i cili zëvendëson argumentin.
Dhe çfarë efekti prodhon?
Trump prezanton një autoritet të padiskutueshëm, që nuk argumenton dhe nuk shpjegon. Kjo është ajo që më shqetëson: jo vetë gjesti, por ajo që ai nënkupton- një pushtet që nuk ndien nevojën të justifikojë veten.
Por kjo narrativë duket se funksionon...
Funksionon sepse është shumë e thjeshtë dhe sipërfaqësore. Është si reklamat për ofertat speciale: “Po ju shes një Amerikë që do të kthehet të jetë vendi kryesor prodhues në botë”. Por kjo është e pamundur. Jo sepse Amerika ka ecur keq, por sepse bota ka ndryshuar. Kina dhe India ishin të papërfillshme ekonomikisht në vitin 1945.
Pas Luftës së Dytë Botërore, Shtetet e Bashkuara përbënin gjysmën e ekonomisë globale, ndërsa sot vetëm një të katërtën ose më pak. Kjo nuk ka ndodhur për shkak të rënies së tyre, por sepse janë rritur vendet e tjera.
A hyn këtu në lojë edhe psikologjia kolektive?
Sigurisht. Përtej një pragu të caktuar, interneti nuk e rrit më informimin, por përkundrazi, shton konfuzionin. Ne konsultohemi me mediat sociale dhe jo me të dhënat zyrtare. Kjo krijon një gatishmëri të madhe për të besuar narrativa të pavërteta. Dhe propaganda e Trumpit bazohet pikërisht mbi këtë: mbi një “jo-realitet” të përbashkët.
Në punën tuaj, ju e keni studiuar gjerësisht paranojën. A ka diçka të ngjashme në këtë rast?
Po, mekanizmi është i ngjashëm. Siç e tha dikur Carl Jung, paranoja nuk është gjë tjetër veçse ekzagjerimi i funksioneve normale njerëzore: dyshimit, kritikës dhe vigjilencës. Ne të gjithë dyshojmë pak. Problemi është kur dyshimi bëhet total.
Diktatorët e mëdhenj të shekullit XX - Hitleri, Stalini - jetonin brenda rretheve gjithnjë e më të kufizuara njerëzish që u thoshin gjithmonë “Po”. Kjo përforcoi pikëpamjen e tyre të shtrembëruar për botën. Është një mekanizëm vetë-përjetësues.
Po sot?
Shohim diçka të ngjashme: një udhëheqës që jeton në një flluskë, i rrethuar nga vetëkënaqësia. Edhe në Mar-a-Lago, madje edhe midis udhëheqësve evropianë, shpesh shohim një heshtje përballë Trumpit. Kjo është e rrezikshme, sepse zhduket mendimi ndryshe dhe, bashkë me të, edhe ballafaqimi me realitetin. Kjo i lë hapësirë “sindromës së plotfuqishmërisë”.
A mund ta shpjegoni?
Po flasim për megalomaninë në kuptimin njerëzor dhe jo atë klinik. Është ideja e të qenit në gjendje të gjykosh gjithçka dhe të gjithë, pa pasur informacionin bazë. Nëse një i afërm i ngushtë do të sillej kështu, do të shqetësoheshim. Trump gjykon botën, por ndonjëherë ai madje ngatërron të dhënat bazë gjeografike (si për shembull, Grenlandën me Islandën). Ky nuk është një detaj i vogël; është gjithashtu një shenjë e paqëndrueshmërisë së tij.
Si do ta përkufizonit?
Ka sjellje të paparashikueshme, shqetësim të vazhdueshëm dhe tërheqje të herëpashershme. Në politikën amerikane qarkullon një batutë e famshme: “Ai është lloji i djalit nga i cili nuk do të blija as edhe një makinë të përdorur”.
Sepse nuk e di se çfarë po të shet. Trump nuk e ka shpjeguar kurrë se çfarë ishte në të vërtetë ajo Amerikë “e madhe” e së kaluarës. Ai është i pabesueshëm si politikan, por edhe më shumë si qenie njerëzore. Dhe për ta kuptuar këtë nuk keni nevojë për një psikoanalist; mjafton arsyeja dhe logjika e thjeshtë./ Përshtati "Pamfleti" nga “La Stampa”
Lini një Përgjigje