FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Porti i Durrësit, investimi që sfidon parimet e sundimit të ligjit
Një raport tronditës i publikuar nga Carnegie Europe zbardh prapaskenat e errëta të projektit gjigant në Portin e Durrësit, duke e vendosur Shqipërën në qendër të një skeme të investimeve të ashtuquajtura "kapital korroziv". Projekti i promovuar nga qeveria si rilindja e bregdetit shqiptar, ka rezultuar të jetë një transaksion i mbushur me mungesë transparence, favorizim të investitorëve të huaj dhe zhvendosje të kostove mbi taksapaguesit shqiptarë.
Plani prej 2 miliardë eurosh për transformimin e portit në një marinë luksoze me kulla, hotele dhe vend-ankorime për superjahtet, është mbështetur nga kompania e lidhur me Emiratet e Bashkuara Arabe, Eagle Hills, e njohur edhe për projekte kontroverse në Ballkan. Por raporti i Carnegie tregon se pas fasadës së zhvillimit fshihen rrezik financiar dhe cenim mjedisor.
Sipas dokumentit, gjysmëa e kapitalit fillestar prej 160 milionë eurosh është garantuar nga shteti shqiptar, ndërsa pjesa më e madhe e fondit do të vijë nga paratë e fituara nga shitja spekulative e pasurive të paluajtshme. Më shqetësuesja: projektit i janë dhënë privilegje të jashtëzakonshme, si përjashtim nga kontributet sociale dhe mungesë të procedurave të hapura të tenderimit. Kjo kontraditë e hapur me rregullat e ndihmës shtetërore të BE-së i ka kushtuar Shqipërës edhe heqjen e një granti prej 28 milionë eurosh nga Komisioni Evropian.
Raporti e krahason projektin me skemat e ngjashme në Beograd dhe Mal të Zi, ku parimet e sundimit të ligjit janë anashkaluar në favor të "modernizimit të shpejtë", në kurriz të institucioneve dhe natyrës. Ndërkohë, zhvendosja e portit tregtar drejt Porto Romanos po kthehet në një projekt paralele të mbuluar me fonde publike, ku rreziku mjedisor dhe kostot që tejkalojnë 600 milionë euro rëndojnë sërish mbi shtetin.
Ajo që nis si "rilindje bregdetare", në fakt është një transformim ku publiku humbet, e investitorët fitojnë nëpërmes ligjeve të personalizuara dhe procedurave të errëta. Raporti e quan Durrësin shembullin më të qartë të kapitalit korroziv, që gjen terren në vende me qeverisje të dobët dhe kontroll të paktë publik.
Në fund, qeveria shqiptare ka premtuar mijëra vende pune dhe prestigj në arenën turistike. Por për momentin, qytetarët përballen me një faturë të kripur financiare, një ndotje të zhvendosur dhe një mungesë alarmante të llogaridhënies. Ndërkohë, marina shkëlqen, por nën sipërfaqe gjenden problemet që e thellojnë krizën e besimit në institucionet publike.
PJESË NGA RAPORTI
Porto Romano: Kostoja Mjedisore e Kapitalit Korroziv
Ndërsa projekti i Jahteve dhe Marinës së Durrsit ekspozoi mekanizmat financiarë të kapitalit korroziv, Porto Romano zbuloi koston e tij mjedisore. Ajo që filloi si një rizhvillim i portit kryesor të Shqipërisë për turizëm luksoz ka krijuar një reaksion zinxhir të zhvendosjes ekologjike, errësirës institucionale dhe përgjegjësisë publike. Nën flamurin e modernizimit, ndotja nuk është pastruar, por është zhvendosur, dhe llogaridhënia është zëvendësuar nga diskrecioni.
Kur qeveria shqiptare e riklasifikoi Durrsin si një qendër turistike, ajo u zotua të zhvendoste anijet tregtare në veri të Porto Romanos - një zonë industriale tashmë e dëmtuar nga dekada të tëra të magazinimit të naftës dhe mbetjeve kimike. Ndërtimi i portit të ri të ngarkesave filloi menjëherë pas nënshkrimit të marrëveshjes së marinës, duke e shndërruar një rizhvillim privat në një transformim të dyfishtë të financuar kryesisht nga fondet publike. Dokumentet zyrtare e përshkruajnë Porto Romanon si një port të gjelbër të teknologjisë së fundit, megjithatë studimet e fizibilitetit janë të paplota, vlerësimet e ndikimit janë vonuar dhe planet e rehabilitimit janë të pakta.52 Dragimi dhe bonifikimi i tokës i nevojshëm për të ndërtuar ankorime të thella rrezikojnë të nxisin llumin toksik që përmban metale të rënda dhe hidrokarbure, duke kërcënuar ligatinat dhe akuiferët aty pranë që mbështesin peshkimin dhe bujqësinë lokale.
Kapitulli i Mbyllur, Ligjet e Anashkaluara, Rasti i Malit të Zi
Montenegro, një ndër vendet më të avancuara drejt anëtarësimit në BE, ndonëse ka mbyllur disa kapituj si ai për prokurimin publik, ka nënshkruar marrëveshje investimi që i anashkalojnë rregullat themelore të BE-së. Marrëveshja e vitit 2025 me Emiratet e Bashkuara Arabe lejonte dhënien e tokave shtetërore me qira deri në 99 vjet pa garë publike, duke përjashtuar projektet nga prokurimi dhe planifikimi urban. Ky përjashtim ligjor u bë përmes një akti të veçantë që mbizotëronte mbi ligjin ekzistues – një metodë gjithnjë e më e përdorur në rajon për të favorizuar investime të mëdha pa kontroll institucional.
Velika Plaža, Spektakël Investimi mbi Ligjet dhe Natyrën
Në qytetin bregdetar të Ulqinit, projekti miliarda-euroshe në Velika Plaža, një nga plazhet më të gjata në Adriatik, u promovua si shembull modernizimi. Por në realitet, marrëveshja mes qeverisë dhe investitorit Eagle Hills përjashtonte çdo detyrim për tender apo transparencë. Toka publike rrezikonte të kthehej në leverdi private, ndërsa komunitetet lokale – veçanërisht shqiptarët e Ulqinit – përjashtoheshin nga përfitimet reale. Rezistenca e shoqërisë civile, përfshirë organizatat mjedisore dhe vetë kryetarin e bashkisë, çoi në pezullimin e projektit, por jo ndalimin e plotë të negociatave që vijojnë ende nën hije.
Beogradi, ku Ligjet Bëhen për Investitorët
Projekti Belgrade Waterfront është një rast flagrant ku kapitali i huaj shfrytëzon boshllëqet e qeverisjes. Investitori nga Emiratet e Bashkuara Arabe mori përjashtime nga tenderat, taksat dhe planet urbanistike, ndërsa qeveria serbe ndryshoi ligjet për t’i përshtatur projektit. Ajo që u promovua si simbol i rilindjes urbane, në fakt u bë sinonim i kapjes së shtetit, abuzimit me pronën publike dhe mungesës së transparencës. Protestat qytetare kundër projektit u kthyen në lëvizje politike, duke treguar se përballë abuzimit, rezistenca e organizuar është e mundur. /Pamfleti
Lini një Përgjigje