FLASH
Shkruar nga Pamfleti 
Asimetria e drejtësisë ndërkombëtare ka lënë pa ndëshkim makinerinë shtetërore serbe, duke u përqendruar ekskluzivisht te lëvizja çlirimtare e Kosovës. Ky çekuilibër rrezikon të barazojë moralisht agresorin me viktimën dhe të tjetërsojë përgjithmonë të vërtetën historike të luftës...
Më shumë se dy dekada pas heshtjes së armëve në Kosovë, peizazhi i drejtësisë ndërkombëtare ka prodhuar një realitet sa paradoksal, aq edhe shqetësues. Ndërsa kujtesa kolektive mban ende plagët e një fushate gjenocidale, mekanizmat juridikë që duhej të vendosnin drejtësinë kanë marrë një drejtim që shumë vëzhgues e konsiderojnë si një devijim historik.
Shteti serb, makineria e të cilit projektoi dhe ekzekutoi krime sistematike kundër civilëve shqiptarë, nuk është gjykuar kurrë penalisht si entitet shtetëror. Në anën tjetër të këtij ekuacioni të pabarabartë, ish-udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) sot ndiqen penalisht para një gjykate të posaçme, e cila ka një mandat të paprecedentë: shqyrtimin ekskluziv të krimeve të dyshuara nga vetëm njëra palë e konfliktit.
Ky çekuilibër nuk është thjesht një debat teknik ligjor. Ai përbën një krizë politike, provuese dhe mbi të gjitha historike, ku Dhomat e Specializuara të Kosovës (DSHK) po perceptohen gjithnjë e më shumë si simbol i një drejtësie asimetrike.
Për të kuptuar peshën e kësaj asimetrie, duhet rikthyer vëmendja te natyra e krimeve që shënuan vitet 1998-1999. Faktet mbi brutalitetin e forcave ushtarake, policore dhe paraushtarake serbe në Kosovë janë të mirë-dokumentuara nga organizatat ndërkombëtare dhe arkivat e luftës.
Vrasjet masive, dëbimi i dhunshëm i gati 1 milion njerëzve, shkatërrimi i qëllimshëm i pasurisë dhe dhuna seksuale si mjet lufte, nuk ishin akte të izoluara apo spontane. Ato ishin produkt i një politike shtetërore të koordinuar mirë.
Fshehja e trupave në varre masive brenda territorit të Serbisë – ku shumë prej tyre vazhdojnë të mbeten të pazbuluar edhe sot – është dëshmia më e qartë e një përpjekjeje institucionale për të fshirë gjurmët e krimit.
Megjithatë, përkundër këtyre provave dërrmuese, Serbia si shtet i shpëtoi gjykimit penal. Ky dështim nuk erdhi nga mungesa e fakteve, por nga kufizimet strukturore të vetë të drejtës penale ndërkombëtare, e cila historikisht ka ngurruar të adresojë kriminalitetin shtetëror, duke u mjaftuar me ndjekjen e individëve.
Gjykata e Hagës (ICTY) u krijua me këtë frymë, dhe konsideratat e fuqive të mëdha për “stabilitet rajonal” dhe dëmshpërblimet diplomatike e ngushtuan edhe më tej rrethin e përgjegjësisë serbe.
Kur ICTY mbylli dyert, la pas një shije të hidhur të një llogaridhënieje të papërfunduar. Ndonëse figura si Slobodan Millosheviç u ulën në bankën e të akuzuarve, vdekja e tij para dhënies së verdiktit dhe mbyllja e parakohshme e proceseve të tjera la një vakum të madh.
Shumë autorë të krimeve të nivelit të mesëm dhe të ulët u transferuan në juridiksionin serb, ku proceset u zvarritën, u dobësuan dhe në shumë raste u braktisën fare nga një sistem drejtësie që kurrë nuk tregoi vullnet të vërtetë për t’u ballafaquar me të kaluarën.
Në këtë mjedis, ku arkivat shtetërore të Beogradit mbetën të mbyllura, lindi subjekti i ri juridik: Dhomat e Specializuara të Kosovës. Ky mekanizëm unik është i paprecedentë në historinë e drejtësisë pas konflikteve.
Ndryshe nga gjykatat hibride që trajtojnë të gjitha krimet e kryera në një territor, DSHK ka një fokus specifik vetëm mbi UÇK-në. Themelet e kësaj gjykate u hodhën mbi një raport politik të Dick Marty-t, i cili tronditi opinionin publik me akuzat për trafikim organesh në të ashtuquajturën “Shtëpi e Verdhë”.
Megjithatë, vitet e hetimeve ndërkombëtare që pasuan dështuan të gjenin qoftë edhe një provë të vetme mjeko-ligjore që do të vërtetonte këtë pretendim makabër. Nuk u gjet asnjë vend krimi, asnjë identifikim viktimash dhe asnjë besueshmëri logjistike për një operacion të tillë në një zonë të thellë malore pa infrastrukturë bazë.
Pavarësisht kësaj, akuzat e Marty-t shërbyen si motori politik për krijimin e gjykatës, duke u mbështetur në mënyrë problematike edhe në të dhëna të inteligjencës serbe (BIA). Fakti që një shërbim inteligjence i një pale në konflikt - dhe pasardhës i strukturave që kryen krimet - ka shërbyer si burim informacioni, e dëmton rëndë paanshmërinë e procesit.
Ajo që e bën edhe më shqetësuese procedurën aktuale është natyra e provave që po paraqiten. Në një gjykatë ndërkombëtare të këtij kalibri, ku pritej të trajtoheshin krimet më të rënda të luftës, jemi shpesh dëshmitarë të dëshmive që prekin nivele gati absurde, si vjedhja e bagëtive apo pretendime anekdotike që nuk pasqyrojnë asnjë politikë të organizuar kriminale.
Kjo qëndron në kontrast të thellë me peshën e dëshmitarëve të mbrojtjes. Figura të larta ndërkombëtare si gjenerali Wesley Clark, Christopher Hill dhe James Rubin, të cilët ishin arkitektët e lirisë së Kosovës dhe vëzhgues të drejtpërdrejtë të luftës, kanë dëshmuar vazhdimisht se UÇK-ja nuk bija një organizatë kriminale, por një lëvizje rezistence që lindi si përgjigje ndaj shtypjes sistematike.
Sipas tyre, ishte dhuna e egër e shtetit serb ajo që detyroi botën të ndërhynte, dhe jo anasjelltas. Pranimi i kësaj gjykate nga ana e institucioneve të Kosovës nuk erdhi si vullnet i lirë, por si një imponim diplomatik.
Si një shtet i ri që kërkonte legjitimitet, Kosova u vendos përballë një ultimatumi: ose ta krijonte këtë gjykatë vetë, ose ajo do të krijohej nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së, ku ndikimi i vendeve jomiqësore do të ishte edhe më i madh. Nga ana tjetër, Serbia nuk u përball kurrë me një presion të tillë.
Ky trajtim i pabarabartë po prodhon pasoja që shkojnë përtej sallës së gjyqit. Dënimi i mundshëm i udhëheqësve të lartë të UÇK-së rrezikon ta riformulojë luftën e Kosovës si një konflikt të “ekuivalencës morale”. Nëse lidershipi i palës së viktimës damkoset si kriminel, ndërkohë që shteti agresor mbetet i paadresuar, atëherë qartësia morale e ndërhyrjes së NATO-s vihet në pikëpyetje.
Edhe më gjerësisht, ky proces po shërben si një mjet për “ri-inxhinierimin narrativ” të Ballkanit. Strategjia e hershme e Beogradit për ta paraqitur luftën si një “luftë civile” të thjeshtë, ku të gjithë ishin njësoj fajtorë, po gjen strehë në procedurat e DSHK-së. Duke u fokusuar ekskluzivisht te UÇK-ja, gjykata - me dashje apo pa dashje - po ndihmon në relativizimin e gjenocidit dhe tjetërsimin e historisë. Mesazhi që dërgohet është i rrezikshëm: vetëmbrojtja mund të jetë e ligjshme në letër, por në praktikë ajo do të ndëshkohet me të njëjtën ashpërsi si agresioni.
Në fund të ditës, barazimi i viktimës me agresorin vret vetë thelbin e drejtësisë.
Një dënim i mundshëm i rëndë për figurat kryesore të UÇK-së do t’i vendoste ata simbolikisht në të njëjtin plan me kriminelët si Ratko Mladiç, arkitektin e Srebrenicës. Një ekuivalencë e tillë është një fyerje për viktimat e spastrimit etnik dhe një shtrembërim i dhunshëm i realitetit historik.
Drejtësia ndërkombëtare, e cila duhej të ishte një mbrojtëse e të pambrojturve, po rrezikon të shndërrohet në një instrument politik që shpërblen mohimin serb dhe penalizon rezistencën për liri. Rasti i Kosovës do të mbetet si një shembull paralajmërues për rendin ndërkombëtar.
Kur ligji zbatohet në mënyrë selektive dhe asimetrike, ai nuk prodhon pajtim, por vetëm skepticizëm, hidhërim dhe një histori të përmbysur që mund të ushqejë konflikte të reja në të ardhmen. Drejtësia pa ekuilibër nuk është drejtësi, por një mjet i ri i fuqisë që sakrifikon të vërtetën në altarin e kompromiseve politike./Përshtati Pamfleti nga “Lansing Institute”
Lini një Përgjigje