FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Bisogna avere un sogno e seguirlo...
I media austriaci continuano a prestare attenzione a Fate Velaj, l'ambasciatore albanese a Vienna. Il prestigioso quotidiano austriaco Salzburger Nachrichten gli ha dedicato un'intera pagina, costruendo una "storia" della sua vita, che inizia dal suo lavoro di lavapiatti nel settembre 1991 e prosegue con un viaggio costellato di sudore e lacrime, di nascita e perdita, tra desideri e sogni. www.velaj.com
Grazie alla sua perseveranza e passione, Fate Velaj è riuscito a diventare un artista di fama internazionale come pittore e fotografo, ma anche uno scrittore di talento, con uno stile unico e originale. Ha rappresentato l'Austria in molti paesi del mondo ed è stato sostenuto dal governo austriaco nell'ambito di numerose iniziative europee.
Per la sua attività di costruttore di ponti tra popoli e culture, Fate Velaj è stato insignito di alte onorificenze e titoli, tra cui: "Onorificenza della Repubblica d'Austria", "Croce d'Oro d'Austria", il titolo di "Professore" conferitogli dal Presidente austriaco, nonché il premio "Cittadino Europeo" conferitogli dal Presidente del Parlamento Europeo. Ha inoltre ricevuto importanti riconoscimenti negli Stati Uniti e in Italia.
Ora è ambasciatore del nostro Paese a Vienna e ha conquistato il cuore non solo delle istituzioni austriache, ma anche degli ambienti culturali e diplomatici. Fate Velaj è diventato un importante promotore di un movimento culturale-diplomatico tra le rappresentanze straniere a Vienna, costruendo ponti di cooperazione attraverso l'arte, il dialogo e la diplomazia culturale.
Di seguito l'articolo scritto da Stefan Weigl:
Da lavapiatti a diploma di alto livello
Fate Velaj è arrivato in Austria nel 1991 come immigrato. Oggi è ambasciatore del suo paese d'origine, l'Albania, a Vienna, e allo stesso tempo pittore, fotografo e scrittore.
Molti diplomatici hanno la reputazione di essere un po' rigidi e di dare troppa importanza alle convenzioni. Il destino di Velaj è ben diverso, e non sorprende: non ha frequentato un'accademia diplomatica né ha studiato giurisprudenza. Al contrario, conosce a menadito il Paese in cui è accreditato come ambasciatore dalla metà del 2024. Velaj arrivò per la prima volta in Austria nel 1991, all'età di 28 anni, con solo circa 50 euro (all'epoca 100 marchi tedeschi) in tasca. Dopo tre settimane nel centro di prima accoglienza per immigrati di Traiskirchen, finì nella regione del Mostviertel, nella Bassa Austria, precisamente nel dormitorio di Kreuztanne:
"Fino ad allora avevo sempre sognato di vivere in una metropoli, preferibilmente a Roma, ma mi hanno mandato nel piccolo villaggio di St. Anton an der Jeßnitz. Nemmeno lì, ma in una pensione in cima a una montagna", racconta Velaj.
Dëshira e tij për një jetë në liri në Perëndim nuk ishte aspak e çuditshme. Shqipëria, ku për shkak të paranojës së diktatorit stalinist Enver Hoxha që sundoi me dorë të hekurt nga viti 1946 deri më 1985, ishte plotësisht e izoluar nga bota e jashtme.
“Ishim një vend i mbyllur me dry”, kujton Velaj, i rritur në qytetin e Vlorës. Dritarja e vetme drejt botës kishte qenë televizioni italian.
Fate Velaj erdhi në Austri për punë por me njohuri minimale të gjermanishtes:
“Dija vetëm fjalët ‘Halt!’, ‘Achtung!’ dhe ‘Stehenbleiben!’ të cilat dëgjoheshin pothuajse në çdo film në Shqipëri ku ushtarët e Wehrmacht-it gjerman kërkonin partizanët.”
Nga ana kulturore, azilkërkuesi i ri, i cili vinte nga një familje jo keq ekonomikisht, ishte i njohur me muzikën e Beethovenit dhe Mozartit, si edhe me letërsinë e Stefan Zweigut.
“Dhe e njihja nga televizioni Koncertin e Vitit të Ri.”
Megjithatë, pavarësisht se kishte përfunduar shkollën industriale, ai nuk pati mundësi të studionte në universitet dhe iu desh të punonte në sektorin elektro-teknik:
“Për çdo familje shteti lejonte vetëm një vend studimi. Atë e shfrytëzoi motra ime më e madhe.”
Shok kulturor: një kryqëzim ku për 30 minuta nuk kalon asnjë makinë
Mbërritja e tij në fshatin e vogël në rajonin Mariazellerland ishte një shok kulturor, të cilin Velaj e përshkruan me saktësi, por gjithsesi me mirësi, në romanin e tij autobiografik „Kreuztanne“. Një skenë kyçe aty të kujton madje edhe veprën e Beckett-it “Duke pritur Godonë”.
Të nesërmen e mbrritjes, ai pa se pranë bujtinës në maj të malit, ishte një kryqëzim, ku ishin të shënuara e drejtimet për tre vendbanime – Frankenfels, St. Anton dhe Puchenstuben ku secili në distancë prej pesë kilometrash. Ai deshi të priste pak, për të marrë një ndjesi për zonën përreth:
“Prita atje me shpresën të shihja nëse nga një drejtim vijnë më shumë makina, që do të thoshte se atje ka një vendbanim më të dendur, ku mund të pyes për punë. Por pas 30 minutash vura re se asnjë makinë e vetme nuk kishte kaluar nëpër kryqëzim.”
Megjithatë, Velaj, i cili e quan veten një “refugjat nga kureshtja” gjen shpejt punë. Puna e tij e parë ishte si larës enësh në kuzhinën e Kartauses në Gaming. Pas disa punëve të tjera të rastësishme, si luleshitës etj, vjen shpejt edhe punësimi i parë i ligjshëm, si punëtor prodhimi në një firmë në Kienberg bei Gaming:
“Atje prodhoja bombola gazi prej çeliku.”
“Refugjati nga kureshtja” nis të pikturojë në kohën e lirë
Për të mbushur boshllëkun e mërzisë, Velaj nis të pikturojë në kohën e lirë në bujtinë, dhe edhe këtu ka sukses të shpejtë:
“Një mysafir që ndodhej rastësisht aty ma bleu një nga akuarelet e mia të para për 1000 shilinga. Kjo ishte pothuajse aq sa fitoja për një javë punë si luleshitës.”
Megjithatë, shqiptari i etur për të mësuar (“gjithmonë kam dashur të di si janë austriakët”) mbetet për gjashtë vjet e gjysmë punëtor turnesh në fabrikën e metalit, sjell gruan e tij të ardhshme nga Shqipëria dhe organizon ekspozitat e para të pikturave të tij. Por familja Velaj përballet edhe me një tragjedi të rëndë:
“Më 17 prill 1993, vajza jonë lindi e pajetë në spitalin e Scheibbs-it.”
Me ndihmën e shumë miqve të rinj, çifti e përballon këtë goditje të fatit dhe në vitin 1998 guxon një fillim të ri: Fate Velaj jep dorëheqjen nga fabrika e metalit (“me këtë hoqa dorë nga një dëmshpërblim prej 60.000 shilinga ”), ia kthen shefit banesën ku paguante vetëm shpenzimet operative (drita e shkallës dhe kanalizime) dhe shkon me gruan dhe dy fëmijët e vegjël të asaj kohe në Vjenë, për t’iu përkushtuar plotësisht artit.
Gjatë studimeve u takua me mentorin e tij Hermann Nitsch
Velaj edhe këtë etapë të karrierës e trajton në mënyrë profesionale dhe, paralelisht me pikturën, studion menaxhim arti dhe kulture në universitetin e arteve të aplikuara në Vjenë. Përmes artit dhe ekspozitave të shumta, bie në kontakt me Hermann Nitsch:
“Ai ishte mentori im.”
Pas kësaj pason një karrierë e shpejtë dhe e suksesshme në fushën e pikturës abstrakte në vaj, me ekspozita në Vjenë, në shumë qytete italiane, por edhe në USA, Athinë, Bukuresht, dhe Birmingham. Velaj krijon emër jo vetëm si piktor, por edhe si fotograf dhe autor.
Ky rrjetëzues karizmatik mban gjithashtu kontakte të shpeshta me politikën: ai krijon vazhdimisht formate të reja ekspozitash dhe diskutimesh politike – si për shembull „Midis Danubit dhe Nilit“, „Good Morning Balkan“ apo „Arti e përmirëson kohën“. Këto iniciativa bëjnë që ai t’i ekspozojë pikturat e tij edhe në Kajro, si dhe në parlamentet e Vjenës, Brukselit dhe Strasburgut.
Në një moment edhe Shqipëria bëhet e vetëdijshme për “djalin e humbur”. Velaj miqësohet me kryetarin e atëhershëm të Bashkisë së Tiranës dhe kryeministrin e tanishëm, Edi Rama, dhe bëhet këshilltari i tij. Nga viti 2017 deri në vitin 2021, Velaj është deputet në Parlamentin e Tiranës pa qenë anëtar partie. Në qershor të vitit 2024, ai akreditohet nga Presidenti Federal Alexander Van der Bellen si ambasador i Shqipërisë në Austri.
“Duhet të kesh një ëndërr dhe ta ndjekësh”
Por lind pyetja: a do të ishte e mundur një karrierë e tillë edhe në vitin 2026, 35 vjet pas mbërritjes së tij atëherë në rrethin e Scheibbs-it, dhe në kushtet e sotme me ligje dukshëm më të rrepta për migracionin? Apo thjesht ka pasur shumë fat? 62-vjeçari përgjigjet në mënyrë diplomatike: me gjasë nuk kanë qenë vetëm rastësi të lumtura ato që ia kanë mundësuar këtë rrugëtim.
“Duhet edhe të punosh shumë, të kesh një qëllim, një ide, një ëndërr dhe ta ndjekësh atë”, thotë ai, duke iu referuar një këshille të të atit përpara se të nisej për Austri:
“Përpiqu të mësosh nga kultura e njerëzve të vendit ku ndodhesh.”
Velaj rivela anche parte della sua filosofia di vita quando afferma:
"Volevo diventare qualcuno che lascia qualcosa agli altri".
Alla fine, tuttavia, emerge anche una critica gentile all'attuale rigorosa politica migratoria, quando sottolinea che essa è giunta "in un periodo in cui l'Austria era ancora guidata da grandi europei come Franz Vranitzky e Alois Mock"./ Preparato da: Pamphlet
Lini një Përgjigje