FLASH
Shkruar nga Aleksandar Pavloviç
Perché l'avversario politico non dovrebbe essere dichiarato "nemico etnico" e come le proteste in Serbia e Albania riflettano lo stesso conflitto tra autoritarismo e cittadini...
Ai miei amici albanesi
Fin dal primo giorno di proteste in Albania, scatenate dalla prevista vendita dell'isola di Sazan e della spiaggia di Zvërnec, nonché dalla costruzione di un resort di lusso nell'area protetta della laguna di Narta da parte di un consorzio guidato dal genero di Trump, Jared Kushner, sono comparsi striscioni che chiamavano in modo dispregiativo Edi Rama "Ramović".
La logica implicita dietro questa delegittimazione del primo ministro albanese – che difende strenuamente il progetto come un importante investimento e un'opportunità per lo sviluppo dell'Albania – è chiara: Rama sta agendo in modo così contrario agli interessi dello Stato e della nazione albanese, come se fosse (come se fosse) serbo, non albanese.
Questa definizione ci mostra che l'ostilità e l'intolleranza serbo-albanese hanno raggiunto proporzioni tali che l'etnonimo "serbo", persino in una situazione che non ha assolutamente nulla a che fare con la Serbia o i serbi, può essere utilizzato nel discorso pubblico per veicolare non solo un messaggio negativo, ma il messaggio più offensivo possibile.
Oggi, chiamare un albanese "serbo" rappresenta il più grave insulto e lo priva di qualsiasi qualità albanese, patriottica e morale.
La figura del nemico
Abbiamo riscontrato la stessa logica etno-nazionalista per anni in Serbia negli applausi dei tifosi agli eventi sportivi e, dall'anno scorso, anche nelle proteste contro Vučić e il suo regime, nello slogan: pushi k...c Aco "šiptare" (succhia k...n, Aco "shiptar").
I due messaggi sono quindi identici sotto ogni aspetto, tranne che per l'etnonimo dispregiativo: il più grave insulto a un albanese e la più forte accusa di tradimento nazionale è chiamarlo serbo; mentre per un serbo, chiamarlo albanese, o peggio ancora, "Shiptar", è altrettanto offensivo.
Alcuni critici, soprattutto tra gli albanesi, si sono affrettati a delegittimare l'intera protesta studentesca e civica in Serbia, considerandola intrinsecamente etno-nazionalista a causa di questi slogan. Veton Surroi, ad esempio, ha scritto la scorsa estate che il movimento si era irrimediabilmente orientato verso il nazionalismo.
La Serbia si stava addirittura preparando a una nuova guerra. Allo stesso modo, Michael Martens
Sulla Frankfurter Allgemeine Zeitung si sostiene che gli studenti stiano adottando una retorica nazionalista, citando slogan e simboli esibiti durante le manifestazioni, mentre Hani Erceg conclude che i cori di "Aco the shiptar" dimostrano "un disprezzo razzista per gli albanesi del Kosovo".
Këto kritika, ndonëse jo pa bazë, kërkojnë një kontekstualizim më të kujdesshëm. Shumica e raportimeve dhe pamjeve tregojnë se bëhet fjalë për incidente të izoluara nga grupe të vogla, shpesh huliganë ose tifozë, jo për bërthamën e studentëve, dhe se ato nuk përfaqësojnë parimet e lëvizjes apo shumicën e pjesëmarrësve.
Thënë thjesht, masa prej qindra mijëra njerëzish nuk i brohoret këto slogane në unison, as studentët organizatorë të protestës. Siç theksoi edhe Gresa Hasa në fillim të protestave në Tiranë, “disa simbole apo flamuj nacionalistë që shihen herë pas here nuk janë përfaqësues
të protestës në tërësi. Janë raste të izoluara që nuk pasqyrojnë parimet e lëvizjes”.
Organizatorët studentë kanë bërë vazhdimisht thirrje që pjesëmarrësit të vijnë pa simbole partiake apo ideologjike. Kontrolli i turmave me dhjetëra apo qindra mijëra vetë është praktikisht i pamundur, por gjatë protestave nuk ka pasur viktima.
Incidentet që mund t’u atribuohen protestuesve - pa llogaritur provokatorë të maskuar me origjinë të paqartë, për të cilët ka dyshime të arsyeshme se janë infiltruar nga regjimi për të diskredituar protestën - kanë qenë shumë më të pakta dhe më të lehta se në protesta të mëparshme, festa tifozësh apo mitingje për Kosovën; nuk ka pasur thyerje dyqanesh apo plaçkitje.
Pas tubimeve, organizatorët dhe pjesëmarrësit pastrojnë rrugët dhe e lënë qytetin në të njëjtën gjendje siç e gjetën. Si dikush që ka shkruar dhe redaktuar disa libra mbi paraqitjen negative të shqiptarëve në kulturën serbe dhe që e ka kritikuar nacionalizmin serb për dekada, jam plotësisht i vetëdijshëm se sa negative dhe të rrezikshme janë këto dukuri.
Ndjenjat anti-shqiptare dhe anti-serbe po bëhen pjesë e folklorit të rrugës, fyerje të gatshme, rezerva simbolike që mund të aktivizohen në situata të ndryshme. Figura e armikut të lig serb/shqiptar formësohet dhe është gati për përdorim si një armë e mbushur pa siguresë.
Thelbi i protestave
Por - dhe kjo është thelbësore - ne nuk duhet t’i identifikojmë britmat më të këqija etno-nacionaliste të huliganëve me thelbin e protestave aktuale, dhe as t’i barazojmë ato me opinionin e shumicës.
Përndryshe rrezikojmë të humbasim pyllin për shkak të disa pemëve dhe të mbetemi përgjithmonë të bllokuar në grindjet etno-nacionaliste që liderët autoritarë i shfrytëzojnë, ndërsa për pushtet dhe interesa ekonomike shkatërrojnë burimet e pakta natyrore dhe ekonomike që kanë mbetur në pronësi publike.
Nëse duam të dimë se çfarë mendojnë vërtet studentët, prova më e besueshme vjen nga një sondazh sistematik i kryer nga Instituti për Filozofi dhe Teori Shoqërore (IFDT) dhe Fakulteti i Shkencave Politike (FPN), me rreth 1.000 studentë pjesëmarrës aktivë në plenumet e disa fakulteteve të Beogradit nga janari deri në maj 2025.
I risultati sono chiari: la stragrande maggioranza abbraccia i valori liberali; alla domanda "Quanto è importante per te vivere in un Paese governato democraticamente?" è stato assegnato un punteggio medio di 8,9 su 10. Le principali priorità menzionate sono la giustizia sociale, lo stato di diritto e la democrazia.
Gli uccelli salvarono Roma
"La patria si difende con un fiore..."
e con un uccello in volo"
Ljubivoje Ršumović
È proprio in questa dimensione della lotta per la giustizia sociale e ambientale che va individuata la profonda analogia tra le proteste in corso in Serbia e in Albania. È dovere degli intellettuali della regione non solo sostenere queste proteste, ma anche sottolinearne l'interconnessione e lanciare un appello alla solidarietà regionale.
Le proteste macedoni contro Gruevski nella Macedonia del Nord hanno dimostrato che, con perseveranza e un'opposizione unita, è possibile rovesciare un governo autoritario. Questo messaggio è stato ribadito in Montenegro, dove i cittadini hanno destituito il regime di Djukanović.
Questi esempi incoraggiano anche i cittadini serbi. Allo stesso modo, le attuali proteste in Albania sono alimentate dall'energia della rivolta popolare in Serbia. Il governo serbo ha promesso a Kushner uno spazio per un hotel di lusso nel centro di Belgrado, in un'area a cui era stato revocato in modo discutibile lo status di patrimonio culturale.
Ma cittadini ed esperti si opposero; furono avviati procedimenti penali contro alcuni funzionari e il progetto fu abbandonato. Non è forse questo un messaggio più importante per i cittadini albanesi rispetto agli slogan offensivi?
Infine, un messaggio di incoraggiamento ai cittadini albanesi che proteggono Zvërnec e la laguna di Narta, una riserva naturale che ospita centinaia di specie, tra cui fenicotteri, pellicani e tartarughe marine.
Solo pochi giorni fa, il partito di Vučić ha affisso un enorme striscione sull'edificio "Albanija" nel centro di Belgrado, impedendo alle rondini alpine, specie protetta, di raggiungere i loro nidi. La rapida reazione dell'opinione pubblica ne ha imposto la rimozione.
"L'Albania" è stata difesa, così come i suoi uccelli. E forse questo è il messaggio essenziale che le proteste serbe inviano ai loro vicini: ci siamo opposti a progetti dannosi, abbiamo difeso il patrimonio e la natura che non appartengono a nessuna nazione - né ai serbi né agli albanesi - ma a tutti noi, e alla terra stessa.
In questa battaglia, l'Albania ha il nostro sostegno, la nostra simpatia e la nostra solidarietà. / Opuscolo del "BIEPAG"
O pamfleti! Kjo fraze e autorit shkja: "një zonë nga e cila statusi i trashëgimisë kulturore u hoq në mënyrë të dyshimtë" do te duhej te ishte e mjaftueshme për ju qe te mos botoni shkrimet e çetnikve te fjetur ne dukje paqësor. Sepse, ju e dini, qe ate objekt qe tani shitjet e quajnë trashëgimi kulturore, nuk e bombardojnë NATOper qejf. E bombardojnë çerdhen e gjenocidialve shkije qe u nisen te shfarosjen popullin shqiptar. Turp per ju, o Pamfleti!
Bukur e me shpirt e keni shkruar ate pankarte, 's'na mori Vicic ... Problemi se e keqja jo vetem e Shqiptareve por e gjithe botes eshte se te gjitha kalate jane marre nga brenda. Une perdor gjithnje filozofine e popullit tim ne komente, jo si ca "akademike" me fjale greko-latine te duken folozofe qe nuk i pjerdh populli. Populli e do troc, troc e po e mori troc te shker...