FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nelle capitali europee esistono opinioni divergenti su come riformare il Servizio europeo per l'azione esterna (SEAE) e quale ruolo dovrebbe avere. Tuttavia, la Francia si sta ponendo all'avanguardia nell'aprire questo dibattito...
I due Paesi più potenti dell'Unione Europea vogliono riformare il braccio diplomatico del blocco, ma non sono d'accordo su come farlo. Secondo tre funzionari interpellati da Politico, la Francia preme per un ruolo più incisivo dell'Alto rappresentante dell'UE per gli affari esteri e la politica di sicurezza, attualmente Kaja Kallas. La posizione della Germania, invece, è molto meno chiara, ma alcuni funzionari tedeschi hanno avanzato l'idea opposta: indebolire i suoi poteri e trasferirli alla Commissione europea.
Il dibattito tra Parigi, Berlino e Bruxelles riflette le sfide, i dilemmi e le incertezze che il Servizio europeo per l'azione esterna (SEAE), creato nel 2011, si trova ad affrontare. Tra i governi e gli alti funzionari dell'UE vige la convinzione che qualcosa debba cambiare. Ciò che resta poco chiaro è cosa esattamente debba cambiare.
Proseguendo la serie di Politico su una delle maggiori sfide che l'Unione Europea si trova ad affrontare oggi, ovvero l'adattamento del SEAE all'era della frammentazione globale, questo articolo esamina come i governi che detengono la chiave della riforma manchino ancora di una visione condivisa sulla direzione che l'istituzione dovrebbe intraprendere. Mentre la rivalità istituzionale tra il SEAE e la Commissione europea continua a Bruxelles, e in seguito alla partenza di diversi funzionari chiave, le capitali europee faticano a elaborare una strategia a lungo termine.
" La prima cosa da fare è chiarire chi è responsabile di cosa ", ha dichiarato a Politico Josep Borrell, predecessore immediato di Kaja Kallas come Alto rappresentante per gli affari esteri, aggiungendo che "per essere più incisiva sulla scena internazionale, l'Unione europea deve avere chiarezza sui ruoli delle sue istituzioni, perché se non si sa chi è responsabile di cosa, non ci si può aspettare che l'UE agisca con decisione".
Su un punto quasi tutti concordano: la necessità di riforme è urgente. Gli Stati Uniti e la Cina utilizzano sempre più ogni strumento a loro disposizione per proteggere i propri interessi, dalla politica commerciale e industriale alla tecnologia. Nel frattempo, il modo in cui l'Unione Europea elabora e attua le politiche rimane frammentato.
Sebbene il Servizio europeo per l'azione esterna (SEAE) si occupi della politica estera e di sicurezza, molti degli strumenti politici e delle risorse finanziarie di cui l'UE ha bisogno per esercitare la propria influenza a livello internazionale sono controllati dalla Commissione europea.
Sebbene le principali modifiche continuino a essere discusse principalmente in conversazioni informali al di fuori delle riunioni ufficiali, per la Francia, in particolare, è giunto il momento che questo dibattito si svolga apertamente.
Franca e ka përcaktuar tashmë qasjen që preferon. Sipas tre zyrtarëve dhe një dokumenti francez të siguruar nga Politico, Parisi dëshiron të zgjerojë kompetencat e drejtuesit të Shërbimit Evropian për Veprim të Jashtëm (EEAS).
Në këtë drejtim ndihmon edhe fakti që Kaja Kallas, ish-kryeministre e Estonisë, i përket familjes politike centriste Renew Europe, e njëjta familje politike ku bën pjesë edhe presidenti francez Emmanuel Macron. Franca e mbështeti fuqishëm emërimin e saj në këtë detyrë në vitin 2024.
Mbështetja franceze është ndërtuar gradualisht. Kur ministri i Jashtëm Jean-Noël Barrot iu drejtua konferencës vjetore të ambasadorëve të EEAS në muajin mars, ai shprehu publikisht mbështetjen për Kallas. Sipas një zyrtari të BE-së dhe një zyrtari francez, ai e përsëriti këtë qëndrim edhe gjatë takimit me të në Paris më 12 qershor.
"Franca është në favor të forcimit të EEAS dhe qëndrimi i ministrit nuk ka ndryshuar që kur ai kundërshtoi dobësimin e këtij institucioni në konferencën e ambasadorëve," tha një tjetër zyrtar francez.
Megjithatë, mbetet ende e paqartë se çfarë do të thotë kjo konkretisht në praktikë dhe nëse kryeqytetet e tjera të rëndësishme, veçanërisht Berlini, do ta mbështesin përfundimisht këtë propozim.
Kur u krijua EEAS, Franca , e vetmja anëtare e Bashkimit Evropian që, pas largimit të Mbretërisë së Bashkuar, gëzon një vend të përhershëm në Këshillin e Sigurimit të OKB-së dhe zotëron armë bërthamore, investoi shumë në ndërtimin e këtij institucioni. Ajo dërgoi Pierre Vimont, ish-ambasador në Uashington dhe diplomat me përvojë në çështjet evropiane, për të shërbyer si sekretar i përgjithshëm i EEAS. (Ky diplomat shërbeu edhe si frymëzim për një personazh të njohur në një film vizatimor dhe një film artistik.)
Në shenjë se Parisi vazhdon ta konsiderojë EEAS një institucion strategjik, Franca njoftoi javën e kaluar se David Cvach, një tjetër diplomat me peshë në Ministrinë e Jashtme franceze, do të emërohet zëvendëssekretar i përgjithshëm përgjegjës për mbrojtjen. Cvach aktualisht është ambasador i Francës në NATO dhe më parë ka drejtuar çështjet evropiane në Ministrinë e Jashtme franceze, si edhe ka qenë këshilltar i presidentit francez.
Ky emërim i lejon Parisit të ruajë një pozicion kyç brenda EEAS, ndërsa njëkohësisht synon të forcojë bashkëpunimin ndërmjet NATO-s dhe Bashkimit Evropian.
Megjithatë, autoritetet franceze janë të ndara lidhur me ritmin e reformave. Qeveria e Macron dëshiron të konsolidojë institucionet evropiane përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027, të cilat, sipas sondazheve, mund të sjellin në pushtet euroskeptikët Jordan Bardella ose Marine Le Pen. Dokumenti francez parashikon që procesi i reformës të përfundojë përpara këtyre zgjedhjeve.
Nga ana tjetër, Parisi është i kujdesshëm që të mos destabilizojë krahun diplomatik të Bashkimit Evropian në një periudhë të pasigurt ndërkombëtare, ku vazhdojnë lufta në Ukrainë dhe tensionet në ngushticën e Hormuzit, tha një zyrtar francez i njohur me diskutimet konfidenciale.
Sinjale kontradiktore nga Gjermania
Ajo që kërkon Gjermania është shumë më pak e qartë, kryesisht për shkak të natyrës së qeverisë së saj, një koalicion mes demokristianëve të qendrës së djathtë të kancelarit Friedrich Merz dhe socialdemokratëve të qendrës së majtë.
"Nuk ekziston një vizion i vetëm i Berlinit për politikën e jashtme", tha për Politico eurodeputetja e të Gjelbërve, Hannah Neumann, anëtare e Komisionit për Punët e Jashtme në Parlamentin Evropian.
"Edhe unë marr sinjale të ndryshme nga Berlini, në varësi të kujt i drejtohem," shtoi ajo. Partia e saj ndodhet aktualisht në opozitë në Gjermani.
Ajo që duket e sigurt është se Gjermania dëshiron ndryshime strukturore për ta bërë më efektive politikën e jashtme të Bashkimit Evropian. Sipas dy diplomatëve të BE-së nga vende të tjera, të cilët kanë zhvilluar bisedime me homologët gjermanë, Berlini po shqyrton mundësinë e rritjes së kompetencave të Komisionit Evropian. Kjo tregon një dallim të qartë, megjithëse jo të theksuar, nga qasja franceze.
Diplomatët kërkuan të mbeten anonimë për të folur lirshëm mbi diskutimet konfidenciale. Një zëdhënës i qeverisë gjermane në Bruksel refuzoi të komentojë.
"Përgjegjësitë për politikën e jashtme dhe të sigurisë në Bruksel duhet të përcaktohen qartë dhe të bashkërendohen", deklaroi ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul në muajin maj, gjatë Konferencës Adenauer, duke shtuar se "Shërbimi Evropian për Veprim të Jashtëm duhet të integrohet ngushtë me Komisionin Evropian për ta arritur këtë objektiv," shtoi ai.
Në të njëjtin fjalim, Wadephul kërkoi gjithashtu që vendimet për politikën e jashtme të merren më shpejt, përmes votimit me shumicë të cilësuar dhe jo me unanimitet. Ai pranoi se më pak se gjysma e 27 shteteve anëtare e mbështesin këtë ide, por u zotua se Gjermania do të vazhdojë të bindë edhe vendet skeptike.
Ndërsa kryeqytete të mëdha si Parisi dhe Berlini kanë nisur ta trajtojnë seriozisht çështjen e reformimit të arkitekturës diplomatike të Bashkimit Evropian, në shumicën e vendeve të tjera diskutimet vazhdojnë të zhvillohen vetëm në mënyrë joformale, në margjinat e takimeve të ministrave të Jashtëm dhe drejtorëve politikë, thanë tre diplomatë për Politico.
Tre modele reformimi
Që ndryshimet të hyjnë në fuqi, ato duhet të miratohen nga liderët e Bashkimit Evropian. Kjo pritet të ndodhë pasi vetë Kaja Kallas të paraqesë një propozim zyrtar, në një proces që diplomatët shpresojnë të përfundojë para zgjedhjeve presidenciale në Francë në vitin 2027.
Ministrat e Jashtëm të BE-së do ta nisin diskutimin zyrtar për këtë çështje në fillim të shtatorit, gjatë takimit në qytetin Wicklow në bregun lindor të Irlandës.
Dokumenti francez i diskutimit, të cilin zyrtarët dhe diplomatët e përshkruajnë si një tekst paraprak që synon vetëm të paraqesë skenarët e mundshëm, argumenton se instrumentet e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian "nuk përdoren domosdoshmërisht në mënyrën më optimale" dhe propozon forcimin e rolit të Këshillit të Bashkimit Evropian, institucioni që përfaqëson shtetet anëtare, në drejtimin e tyre.
Dokumenti dyfaqësh, për të cilin raportoi fillimisht Financial Times, paraqet tre modele të mundshme: rritjen e kompetencave të Komisionit Evropian; afrimin e EEAS me Këshillin e BE-së; forcimin njëkohësisht të të dy institucioneve.
Sipas opsionit të tretë, që konsiderohet zgjedhja e preferuar e Francës nga diplomatët dhe analistët, Kaja Kallas do të fitonte kompetenca shumë më të gjera brenda Komisionit Evropian.
Ajo do të emërohej zëvendëspresidentja e parë ekzekutive e Komisionit, me autoritet mbi komisionerët dhe drejtoritë e përgjithshme që mbulojnë fusha si politika e jashtme, tregtia dhe zhvillimi.
Sipas dokumentit, një model i tillë mund të ishte gjithashtu i pranueshëm edhe për Komisionin Evropian, megjithëse kjo nuk do të ishte e lehtë për shkak të marrëdhënieve të vështira që, sipas raportimit të Politico, ekzistojnë mes Kaja Kallas dhe presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
Sipas Guillaume Duval, ish-shkrues i fjalimeve të Josep Borrell dhe aktualisht studiues në Institutin Jacques Delors në Paris, Franca nuk synon t'i japë më shumë pushtet presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
"Franca dëshiron një strukturë të qartë hierarkike brenda Komisionit Evropian," tha Duval për Politico.
Sipas tij, objektivi kryesor i Parisit është krijimi i një zëvendëspresidenti shumë të fuqishëm për politikën e jashtme dhe sigurinë brenda Komisionit.
"Do të kishte kuptim që EEAS të bëhej një nga drejtoritë e përgjithshme të Komisionit Evropian, por jo të drejtohej nga presidentja e Komisionit. Ai duhet të drejtohet nga Përfaqësuesi i Lartë në cilësinë e zëvendëspresidentit të Komisionit dhe njëkohësisht anëtar i Këshillit," tha ai.
Aktualisht, Kaja Kallas mban dy funksione: ajo është një nga zëvendëspresidentet e Komisionit Evropian dhe njëkohësisht kryeson mbledhjet e ministrave të Jashtëm dhe të Mbrojtjes të Bashkimit Evropian.
Megjithatë, sipas Duval, në praktikë Përfaqësuesi i Lartë nuk ka autoritet real mbi komisionerët e tjerë. Ai solli si shembull mandatin e Josep Borrell. Gjatë asaj periudhe, ish-komisioneri për Zgjerimin, Olivér Várhelyi, mori drejtimin e politikës së Komisionit ndaj Izraelit. "Ai bëri atë që dëshironte pa u koordinuar me Borrellin," tha Duval. Kur Borrell kundërshtoi këtë qasje, sipas Duval, Várhelyi kishte mbështetjen e presidentes Ursula von der Leyen.
Një zëdhënës i Komisionit Evropian refuzoi të komentojë këto pretendime.
Paratë flasin
Ndërkohë, disa ndryshime në mënyrën se si funksionon politika e jashtme e Bashkimit Evropian kanë ndodhur gradualisht, pa reforma formale.
Prej vitesh Ursula von der Leyen ka mbështetur idenë e një "Komisioni gjeopolitik", ndërsa kompromisi institucional i arritur gjatë krijimit të EEAS në vitin 2010 po vihet gjithnjë e më shumë në provë.
Gjatë pandemisë së COVID-19, von der Leyen tregoi se Komisioni mund të zgjerojë rolin e tij duke koordinuar blerjen e përbashkët të vaksinave për vendet anëtare.
Një mënyrë për t'i dhënë Komisionit edhe më shumë rol në politikën e jashtme do të ishte vazhdimi i kësaj prirjeje. Kjo mund të arrihej edhe përmes kontrollit mbi fondet.
Megjithëse EEAS është përgjegjës për pjesën më të madhe të politikës së jashtme dhe të sigurisë së Bashkimit Evropian, pjesa më e madhe e financimeve administrohet nga institucione të tjera.
Buxheti i EEAS, rreth 900 milionë euro, përdoret kryesisht për shpenzime administrative, si personeli, ndërtesat dhe delegacionet e Bashkimit Evropian në botë.
Ndërkohë, programet e zhvillimit disponojnë rreth 11 miliardë euro, por këto fonde administrohen në fund nga Komisioni Evropian.
Edhe drejtuesit kanë ndikuar në debat
Diplomatët theksojnë se problemet e strukturës së EEAS nuk lidhen vetëm me organizimin institucional, por edhe me mënyrën se si drejtuesit e tij kanë ushtruar detyrën.
Katër politikanët që kanë mbajtur postin e Përfaqësuesit të Lartë që nga krijimi i EEAS, Catherine Ashton nga Mbretëria e Bashkuar, Federica Mogherini nga Italia, Josep Borrell nga Spanja dhe Kaja Kallas nga Estonia, janë përballur të gjithë me kritika gjatë mandateve të tyre.
Sipas disa diplomatëve, disa deklarata të Kaja Kallas e kanë vështirësuar për qeveritë evropiane mbështetjen e një zgjerimi të kompetencave të saj.
Ata përmendin, ndër të tjera, deklaratën e saj se "botës së lirë i duhet një udhëheqës i ri", duke iu referuar presidentit amerikan Donald Trump.
Zyrtarë të tjerë mendojnë se Kallas ende e trajton detyrën si një kryeministre kombëtare, pa u përshtatur plotësisht me kufizimet institucionale të Brukselit.
"Passare dalla posizione di figura di spicco in un governo nazionale a quella di uno dei diversi vicepresidenti della Commissione europea non è necessariamente una transizione facile", ha affermato Ian Bond, vicedirettore del Center for European Reform, un think tank con sede a Londra, Bruxelles e Berlino. /Adattato da Pamphlet /
Lini një Përgjigje