FLASH
Shkruar nga Alexey Kisjukhas
Degradimi politik rrallë ndodh papritur...
Çfarë po ndodh në Republikën tonë? Ligjet e drejtësisë po ndryshohen në mënyrë që mbetjet e një gjyqësori të pavarur të bien nën çizmen e regjimit. Një fat i ngjashëm pret edhe ligjin zgjedhor, duke paralajmëruar vjedhje zgjedhore në një shkallë të paparë. Në krye të njësive më të fuqishme të policisë vijnë figurat e dhunshme që janë ultra-besnike ndaj regjimit. Ashtu si në krye të një shërbimi publik mediatik. Nga ana tjetër, "riorganizimi" (domethënë mbyllja) e mediave të pakta të pavarura të mbetura është në kulmin e saj. Dhe organizatat pro-regjim, "stabiliste" të ekspertëve kuazi-shkencorë, kur nuk thithin para nga buxheti, publikojnë lista të gazetarëve të papërshtatshëm për tërheqjen e publikut. Profesorët e universitetit pushohen nga puna dhe studentët rrihen. Ekzekutuesit e tyre lirohen. Dhe 190 vjet pas miratimit të Kushtetutës demokratike dhe liberale të Sretenjes, Kushtetuta aktuale po shkelet çdo ditë.
Edhe 16 muaj pas vdekjes së 16 personave nën tendën e Novi Sadit, nuk ka përgjegjësi për këtë krim. Momenti për ndryshim ka kaluar dhe regjimi ka kaluar nga mbrojtja në ofensivë hakmarrëse. Të zhveshur nga radikalizmi, kritikët e qeverisë quhen "Ustashë" dhe tradhtarë të "popullit dhe shtetit". Procesi i pranimit të Serbisë në Bashkimin Evropian është ndalur. Bitef dhe Fest janë anuluar. Qytetet janë shkatërruar nga ndërtimet. Hegjemonia kulturore e etno-nacionalizmit të lirë, sipërfaqësor dhe të pakënaqur është absolute. Thellë në pushtet është një grup i organizuar mirë i përbërë nga kriminelë lufte, jo vetëm grabitës të korruptuar të së ardhmes dhe mirëqenies sonë.
Mizoria e regjimit është rrëqethëse, ndërsa institucioni i pandjeshëm dhe i paaftë po filmon për TikTok dhe po përtyp sanduiçë të indeksit të Novi Sadit. Siç e vuri në dukje me të drejtë Vesna Mališić në një editorial të kohëve të fundit për të përjavshmen "Radar": "Aleksandar Vučić ka treguar drejtimin në të cilin po e udhëheq vendin. Fundi i asaj rruge është qartë një diktaturë". Në të vërtetë, heqja e gjyqësorit të pavarur është bërë dhe heqja e autonomisë së universiteteve dhe medias së lirë është në horizont. Ndoshta ata e kanë prerë internetin dhe sinjalin në telefonin celular, kush e di. Mirë se vini në Bjellorusi, nuk keni pse të hiqni këpucët.
A është kjo diagnozë e ekzagjeruar? Do të jetë nëse nuk është. Domethënë, është e nevojshme të kthehemi te klasikët si një lloj "mjedisi fabrike" i mendjes. Në epokën tonë të erozionit brutal të normave demokratike, studimi i Hannah Arendt i vitit 1951 "Burimet e Totalitarizmit" është gjithashtu një analizë politike shqetësuese aktuale. Domethënë, kjo vepër kapitale ka mbetur profetike në diagnozën e saj të rrënjëve të terrorit masiv dhe kuptimin e saj të mënyrave se si rendi politik mund të shtrembërohet në një sistem dominimi. Edhe pse pjesa më e madhe e studimit i kushtohet analizës së nazizmit dhe stalinizmit, Arendt merret gjithashtu me imperializmin kolonial evropian dhe funksionimin e lëvizjeve totalitare dhe populiste në përgjithësi. Ajo flet për transformimin e lig të klasave shoqërore në "masa" ose "popull", për rolin e rëndësishëm të propagandës mediatike, por edhe për apatinë njerëzore, alienimin, fragmentimin dhe pakënaqësinë si parakushte për shfaqjen e totalitarizmit.
Pesëdhjetë vjet pas vdekjes së Hannah Arendt në dhjetor të vitit 1975, Serbia përballet me dominimin brutal të një partie dhe konsolidimin e pushtetit nën dorën e fortë të Aleksandar Vuçiç. Kthimi te pikëpamjet e saj ndihmon në ndriçimin jo vetëm të prapambetjes formale demokratike, por edhe të erozionit më të thellë të pluralizmit dhe sferës publike në shoqërinë tonë.
Një nga argumentet qendrore të Arendt është se lëvizjet totalitare lindin si rezultat i prishjes së strukturave tradicionale politike dhe atomizimit të shoqërisë. Në "Burimet e Totalitarizmit" ai përshkruan se si lëvizjet masive "për popullin dhe shtetin" ushqejnë pakënaqësinë sociale, duke ofruar narrativa të thjeshta që e ndajnë shoqërinë dhe botën në miq dhe armiq, dhe më pas mobilizojnë këto emocione për të konsoliduar pushtetin. Lëvizjet totalitare kanë tendencë të shkatërrojnë të gjitha organizatat dhe shoqatat e tjera dhe t'i zëvendësojnë ato me solidaritetin gjithëpërfshirës të një grupi. Dominimi i një force politike, Partisë Progresive Serbe, tregon modele të ngjashme të mobilizimit të hapësirës publike dhe burimeve sociale. Po, zgjedhjet mbahen, partitë opozitare ekzistojnë, liritë formale nuk janë shfuqizuar, etj., por hapësira për konkurrencë të vërtetë politike është zvogëluar në mënyrë drastike. Gjithashtu, pluralizmi i medias është dëmtuar seriozisht pasi shumica e medias është nën kontrollin politik të qeverisë, dhe gazetaria e pavarur është e ekspozuar ndaj presioneve të mëdha. Në sistemet që rrëshqasin drejt diktaturës, media bëhet një kanal për afirmimin e pushtetit politik, diçka për të cilën Arendt paralajmëroi veçanërisht.
Sipas Arendt, degradimi politik rrallë ndodh papritur. Ai mbin në erozionin e institucioneve përfaqësuese dhe të pavarura. Pastaj, në dobësimin e besimit civil, si dhe në transformimin e politikës nga sfera e konkurrencës publike në sferën e dominimit. Totalitarizmi, për Arendt, nuk është vetëm një çështje terrori masiv, por një ndryshim cilësor në vetë natyrën e jetës politike, ngushtimi i hapësirës publike dhe nënshtrimi i saj ndaj një force hegjemonike. Dhe nuk është se terrori masiv nuk ekziston, ne thjesht po mësohemi ngadalë me të. Njerëzit tashmë po humbasin vendet e tyre të punës, dyqanet dhe baret "opozitare" po vandalizohen, gazetarët po marrin kërcënime me vdekje, oficerët e policisë dhe prokurorët që zbulojnë keqbërje po fshihen, po zhvillohen gjyqe të manipuluara politikisht, përgjimet janë të kudondodhura dhe qytetarë të panumërt janë rrahur tashmë pas protestave paqësore. Tingëllon mjaft totalitariste, apo jo?
Në Serbinë e sotme, shohim disa elementë që justifikojnë zbatimin e kornizës analitike të Hannah Arendt: marrja nën kontroll e institucioneve shtetërore nga partia në pushtet, dobësimi i medias së pavarur, zbehja e kufijve midis partisë dhe shtetit, privatizimi i burimeve publike, presioni mbi organizatat e shoqërisë civile dhe autonomia e universiteteve, zgjedhjet që bëhen një fasadë, si dhe shkatërrimi i pavarësisë së gjyqësorit.
Efekti kumulativ nuk është vetëm dominimi zgjedhor, por një minim gradual i kushteve që e bëjnë të mundur demokracinë. Pushteti është absolut ose nuk do të jetë. Ekziston një harmoni e politikës, kishës, medias, krimit dhe, rrahjeve në veprim. Në këtë kuptim, Serbia bashkëkohore tregon modelet e njohura nga Arendt në njohuritë e tij rreth nënshtrimit politik. Prandaj, zbatimi i kornizës së saj teorike dhe kërkimore në Serbinë bashkëkohore nuk do të thotë barazimi i së tashmes me nazizmin dhe stalinizmin si kapitujt më të errët të shekullit të 20-të, por përkundrazi njohja e modeleve të konsolidimit autoritar ndërsa ato janë ende subjekt i kritikave dhe ndryshimit. Nëse gjithçka nuk ka shkuar tashmë në ferr.
"Nëse doni një pamje të së ardhmes, imagjinoni një çizme që shkel mbi një fytyrë njerëzore, përgjithmonë. Gjithmonë do të ketë atë fytyrë për të shkelur. Heretiku, armiku i shoqërisë, do të ekzistojë gjithmonë në mënyrë që ne ta mposhtim dhe poshtërojmë përsëri. Spiunazh, tradhti, arrestime, tortura, ekzekutime, zhdukje nuk do të ndalen kurrë. Sa më e fortë të jetë Partia, aq më e pamëshirshme do të jetë; sa më e dobët të jetë rezistenca, aq më i fortë do të jetë despotizmi", shkroi George Orwell për totalitarizmin në "1984" (1948).
"Oh tmerr... oh tmerr..." tha Koloneli Kurtz që po vdiste në "Zemra e Errësirës" (1899) të Joseph Conrad dhe Marlon Brando në "Apokalipsi Tani" (1979) të Francis Ford Coppola. Ishte konteksti i një lufte totale në të cilën Kurtz e pohon veten si një zot i ngjashëm me perëndinë në xhunglën kamboxhiane, dhe që sundon përmes dhunës, terrorit dhe karizmës. Kurtz me vetëdije e refuzon qytetërimin modern dhe pranon izolimin dhe "egërsinë" si mungesë të të gjitha kufizimeve morale. Për të, lufta zbulon një të vërtetë të thellë rreth natyrës njerëzore dhe kapacitetit të saj (banal) për të kryer të keqen. Krimineli Kurtz nuk është "i çmendur" në kuptimin standard të fjalës, por dikush që i ka hequr të gjitha iluzionet dhe është përballur me diçka të padurueshme të tmerrshme, humnerën e shpirtit njerëzor. Tingëllon e njohur? Ne jetojmë në zemër të errësirës ose të apokalipsit sot. Çfarë po ndodh, pra, në Republikën tonë? "Më të këqijtë e kanë humbur frikën e tyre, dhe më të mirët e kanë humbur shpresën e tyre", ja çfarë po ndodh, shkroi Arendt./Përshtati "Pamfleti" nga "Danas"
Lini një Përgjigje