FLASH
Shkruar nga Theodore Bunzel
Kontinenti nuk e ka në pikëpyetje mbijetesën, por shkëlqimin e së ardhmes së tij...
Fati i Evropës është kthyer së fundmi në një lloj testi Rorschach për amerikanët. Për administratën Trump dhe aleatët e saj, kontinenti përfaqëson një bastion të dekadencës liberale në rënie të pakthyeshme; Strategjia e fundit e Sigurisë Kombëtare e Shtëpisë së Bardhë paralajmëroi për “zhdukje civilizuese” në Evropë dhe pothuajse mbështeti shpërbërjen e Bashkimit Evropian dhe daljen në pah të partive më populiste dhe shteteve anëtare më nacionaliste. Ndërkohë, për shumë amerikanë të tjerë, Brukseli përfaqëson shpresën e fundit për një udhëheqje globale të qëndrueshme dhe të bazuar në rregulla; shumë prej tyre e mbështesin përpjekjen e BE-së për të forcuar aftësitë e saj në mbrojtje dhe ekonomi dhe për t’iu kundërvënë presionit të Uashingtonit.
Por për shumë vetë evropianët, mbi të gjitha këto qëndron një re pesimizmi. Ata e shohin me zili Shtetet e Bashkuara për normat më të larta të rritjes ekonomike dhe kompanitë e saj teknologjike lidere në botë, ndërsa ankohen për ritmin e ngadaltë të reformave në BE, mungesën e vullnetit politik dhe interesat e ndryshme mes shteteve anëtare.
Në librin “Can Europe Survive”, David Marsh, ish-redaktori për Evropën në Financial Times intervistoi dhjetëra ish-zyrtarë për të ndërtuar një histori narrative të momenteve kyçe të së kaluarës së afërt evropiane, përfshirë evoluimin e marrëdhënieve gjermano-ruse, Brexit-in dhe krizën e borxhit evropian. Ai paraqet një tablo të përgjithshme të një Evrope të goditur nga një ciklon presionesh të brendshme dhe të jashtme.
Libri përmban raportime të dobishme, veçanërisht mbi krizën e borxhit evropian, por në fund shmang në mënyrë jo të kënaqshme pyetjen thelbësore: “Ku po shkon Evropa?”
Ai trajton me nxitim edhe sfidat më urgjente me të cilat përballet sot kontinenti. Fokusi te marrëdhënia e luhatshme e Gjermanisë me Putinin, heroizmi i Mario Draghit me premtimin “çfarëdo që të duhet” për të shpëtuar euron dhe marrëdhënia e trazuar e Brukselit me Mbretërinë e Bashkuar janë historikisht interesante, por duken më pak urgjente teksa Evropa përballet me një administratë Trump të paqëndrueshme dhe shpesh hapur armiqësore, si dhe me një Kinë merkantiliste që po zbraz industrinë evropiane — temë që Marsh e trajton vetëm kalimthi.
A mund të mbijetojë Evropa? Pa dyshim që po, dhe do të mbijetojë. Titulli ekzistencial (dhe me ngarkesë negative) i Marsh-it është disi shpërqendrues. Pyetja e vërtetë është nëse Evropa do të lëvizë me shpejtësinë e relevancës për të forcuar vitalitetin e saj gjeoekonomik dhe gjeopolitik, duke i mundësuar të veprojë si një aktor i fuqishëm në skenën botërore dhe jo si viktimë e ngjarjeve. Për këtë çështje, vendimi mbetet i hapur dhe ka prova në të dyja drejtimet.
Nëse i hedh një vështrim më optimist, pesë vitet e fundit duken si një marshim i progresit evropian drejt më shumë kohezioni, vetëmbrojtjeje më të fortë dhe afirmimi gjeopolitik. Që nga viti 2020, Evropa është përballur me disa kriza brezash dhe shpesh ka dalë prej tyre më e integruar dhe më e bashkuar se më parë. Pandemia e COVID-19 e shtyu BE-në të marrë hua të përbashkëta prej 800 miliardë eurosh (945 miliardë dollarë) në kuadër të programit NextGenerationEU, një shfaqje force fiskale që kapërceu vijën e kuqe të mëparshme kundër bashkimit të borxhit. Zgjidhja e Brexit-it ishte e trazuar, por la në zemër të BE-së një bërthamë më integruese.
Pushtimi i Ukrainës nga Rusia pa Evropën të mobilizohej në mbështetje të Kievit në mënyrë që befasoi vëzhguesit e jashtëm: Brukseli vendosi sanksione të gjera kundër Moskës dhe ngriu 210 miliardë euro asete të bankës qendrore ruse; përballoi një ndërprerje pothuajse të plotë të gazit rus, që përbënte 40% të importeve, dhe ka ofruar 201 miliardë euro ndihmë ushtarake dhe financiare për Kievin, krahasuar me 115 miliardë euro nga Shtetet e Bashkuara.
Administrata e dytë Trump i dha kontinentit një tjetër tronditje gati ekzistenciale, duke kërcënuar tarifa shumë të larta dhe madje aneksimin e Grenlandës, dhe sërish Evropa reagoi me masa të forta. Gjermania shpalli një plan për infrastrukturë dhe mbrojtje që mund të arrijë deri në 1 trilion euro, duke pezulluar “frenën e borxhit” për të nxitur rritjen dhe kapacitetet ushtarake. Evropa nisi 150 miliardë euro kredi të financuara bashkërisht për prokurime mbrojtjeje në kuadër të programit Readiness 2030 dhe, më herët këtë muaj, miratoi një kredi prej 90 miliardë eurosh për ta mbajtur Ukrainën në luftë gjatë viteve 2026 dhe 2027.
Kësaj i shtohen raporti i Draghit i vitit 2024 për rritjen e konkurrueshmërisë ekonomike dhe gjeopolitike të Evropës dhe nismat përkatëse për të hequr barrierat e brendshme dhe për të mbrojtur interesat ekonomike, nga “Busulla e Konkurrueshmërisë” e BE-së te iniciativat për sigurinë ekonomike dhe përparimi në planin për bashkimin e kursimeve dhe investimeve, që synon të unifikojë tregjet e fragmentuara të kapitalit. Sot, liderët kryesorë evropianë, Ursula von der Leyen në Bruksel, Emmanuel Macron në Paris dhe Friedrich Merz në Berlin, mbështesin integrimin e mëtejshëm dhe një Evropë më sovrane dhe më të aftë.
Megjithatë, sfidat mbeten të mëdha. Në dhjetor 2025, Evropa refuzoi të konfiskonte plotësisht asetet e ngrira ruse, një provë e vullnetit politik për të vendosur mbështetjen ndaj Ukrainës mbi shqetësimet për ndikimin në tërheqjen e kapitalit ndërkombëtar. Nëse Evropa nuk përdor fondet e Moskës për të mbrojtur Kievin, çfarë do të ndodhë kur buxhetet të ngushtohen?
Në fushën e mbrojtjes, problemi nuk qëndron te mungesa e fondeve. Që nga viti 2022, shpenzimet evropiane për mbrojtje janë rritur me 50%, dhe objektivi i ri i NATO-s prej 3.5% të PBB-së do të shtonte qindra miliardë euro shtesë në vit deri në 2035, nëse ruhet vullneti politik. Problemi qëndron në mënyrën e shpërndarë të riarmatosjes, mes “kampionëve” kombëtarë konkurrues dhe me përparim të kufizuar drejt platformave të përbashkëta. Që nga viti 2022, rreth 36% e kontratave evropiane të mbrojtjes kanë shkuar për armë amerikane. Nëse Evropa synon gatishmëri të vërtetë, ajo duhet të investojë në sisteme të përbashkëta në nivel BE-je.
Kjo do të sillte edhe përfitime ekonomike. Sipas Institutit Kiel, rritja e shpenzimeve nga 2% në 3.5% të PBB-së mund të rrisë PBB-në me 0.9% deri në 1.5% në vit, ndërsa çdo rritje prej 1% e PBB-së në mbrojtje mund të rrisë produktivitetin afatgjatë me 0.25%, nëse fondet shpenzohen në mënyrë kohezive brenda Evropës.
Sfida më urgjente mbetet konkurrueshmëria ekonomike. SHBA-ja rriti PBB-në reale me gati 25% mes 2015–2024, kundrejt 15% në Evropë. Parashikimet tregojnë se Evropa do të rritet rreth 1% më pak se SHBA-ja në 2026 dhe 0.6% më pak në 2027. FMN-ja vlerëson se barrierat e brendshme të tregut të përbashkët barazohen me një tarifë 44% për mallrat dhe 110% për shërbimet. Mungesa e tregjeve të integruara të kapitalit kufizon financimin e start-up-eve dhe inovacionit.
Ndërkohë, Kina përbën sfidën më të madhe ekonomike afatgjatë. Suficiti neto tregtar i Kinës me Evropën u rrit nga 100 miliardë euro në 2014 në rreth 300 miliardë euro në 2024, me kulm 400 miliardë euro në 2022. Ndërsa Kina rriti pjesën e saj të tregut në sektorë kyç evropianë, BE-ja ka reaguar me masa të kufizuara mbrojtëse, pjesërisht për shkak të ndarjeve mes shteteve anëtare.
Nëse Evropa nuk vepron shpejt, rrezikon jo vetëm rritje të dobët ekonomike dhe presion nga Uashingtoni dhe Pekini, por edhe një revoltë populiste që mund të ngadalësojë ose përmbysë integrimin. Zgjedhjet franceze të vitit 2027 dhe ato gjermane deri në 2029 mund të ndryshojnë ndjeshëm peizazhin politik.
Lajmi pozitiv është se reformat e nevojshme, heqja e barrierave të brendshme, përparimi në bashkimin e tregjeve të kapitalit, krijimi i një kuadri të fortë të sigurisë ekonomike dhe ndërtimi i një mbrojtjeje të pavarur dhe kohezive, përputhen me objektivin për të qenë një aleat më i fortë i SHBA-së dhe për t’iu kundërvënë Kinës dhe Rusisë.
Në përfundim, mundësia ekziston. Pyetja nuk është nëse Evropa do të mbijetojë, por nëse evropianët do të tregojnë vullnetin politik dhe urgjencën për t’iu përgjigjur momentit. /Përshtatur nga Foreign Policy/
Europa ka dy probleme per te zgjidhur pas ketij zgjimi tronditës. 1-Të krijojë një bashkim më të centralizuar federal, dhe të ndërhyjë më pak në identitetet dhe vendimet e pushteteve shtetërore. Me fjalë të tjera, të përdorë modelin amerikan federatë-shtete, me disa ndryshime që mund ta bëjnë më efikas.
Eurokurva do ngordhe si ato rrospiet rrugeve ne te ftohte mbuluar me rrogoz. Europa nje entitet me kombe te ndryshshenm ne gjuhe, kulture e ideollogji eshte e pamundur te jete nje formacion i bashkuar. Tere jeten kombet e Europes kane gjakosur njeri tjetrin e gjaku kurre nuk falet. Englezet thone qe, karma is bitch (karma eshe buce). Gjynahet e Europianeve te tere ndaj Shqiptareve do lahen nje me nje. Gjeni nje shtet qe nuk i ka bere keq Shqiptareve, fillo nga Vikinget, Gjermaniket, Latinet, Sllavet e deri Otomanet aziatike me Arabe e surrogato te tjere. Si do i behet Shqiptareve, ja kane marre rruget e botes e do mbijetojne diku ku te mundin. Nuk eshte fjala per disfatizem por durimi ka nje kufi. Keq, shume keq por ja keshtu u ndodhi Shqiptareve si Amerikaneve native e shume popujve te tjere.