FLASH
Shkruar nga Thoma Gëllçi
The man of the sofa is a man of principle. He is against quiet protest, because it produces nothing. He is against loud protest, because it produces a lot. He is against speeches, because they are long. He is against the lack of speeches, because there are no ideas.
The man on the couch is not against protest. On the contrary. He is very much for protest. But, according to him, protest must be done properly. With a program, with ideas, with strategy, with aesthetics, with a schedule, with discipline, with short speeches, with beautiful banners, with selected people, with a regular voice, with cameras at the right angle and, above all, without disturbing him on the couch.
He is a serious observer. He has the TV in front of him, his phone in his hand, and Facebook open. From there, he analyzes the state of the country. Others take to the streets; he takes to the comments. Each fights with his own weapons. Some with his feet on the streets, some with his voice in the streets, he with his finger on the screen.
Once the protest begins, his task becomes clear: count the people.
Not the troubles. Not the reasons. Not the properties. Not the pensions. Not the hospitals. Not the agriculture. Not the prices. Not the tenders. Not the medicines. Not the apartments that cannot be bought. Not the children who run away. Not the elderly who are left alone. These are long, heavy, annoying topics. They require thought, responsibility and, in the most dangerous case, can force a person to get up from the couch.
He deals with numbers. If the square is full, he says, “They brought them in by bus.” If the square is half empty, he says, “Total failure!” If the protesters are silent, he says, “They have no energy.” If they shout, he says, “They are irresponsible.” If they are peaceful, he says, “This is not how the government falls.” If the situation becomes tense, he says, “So, these people want violence.”
So, the man of the sofa is a man of principle. He is against peaceful protest, because it produces nothing. He is against loud protest, because it produces a lot. He is against speeches, because they are long. He is against the lack of speeches, because there are no ideas. He is against leaders, because they want power. He is against the lack of leaders, because the crowd does not know where to go. He is against banners, because they are primitive. He is against the lack of banners, because they have no message.
One evening, for example, he watched the protest on television. It was scorching hot outside. People stood in the square, sweaty, tired, but they continued to chant in unison: “Rama, resign!”
The man on the sofa, with the cooler in front of him and the phone in his hand, looked at them with a kind of pity mixed with contempt and said: "How do these people know how to protest? Look at how they sit in the sun. This is not a protest!"
Then he opened Facebook and wrote: "Very few today. They got fewer. Total failure!"
He posted it with inner satisfaction. Because there is no greater pleasure for a couch potato than to see the people on the street diminishing. It warms his soul. He feels like he has won.
Pastaj iu kujtua prona. Ka vite që familja e tij endet zyrave, dikur me dosje kartoni, sot me aplikime online. Dikur i thoshin: “Eja javën tjetër.” Tani i thonë: “Sistemi nuk punon.” Dikur humbte në korridoret e Kadastrës. Tani humbet në portal. Përparim, sigurisht. Kaosi është digjitalizuar.
Prona e gjyshit del diku mbi pronën e një tjetri. Një pjesë rezulton tokë bujqësore, një pjesë truall, një pjesë e zënë, një pjesë e legalizuar, një pjesë në gjyq, një pjesë në hartë, një pjesë vetëm në kujtesën e plakave të fisit. Ligji 7501, ish-pronarët, legalizimet, mbivendosjet, certifikatat, titujt e pronësisë, hartat që nuk përputhen me tokën dhe toka që nuk përputhet me shtetin.
Por kur protestuesit flasin për pronat, njeriu i divanit mërzitet. “Nuk është temë për protestë kjo,” thotë. “Kjo do që të njohësh ndonjë njeri dhe të paguash ndonjë lek.”
Pastaj në televizor del lajmi për turizmin. Shqipëria po lulëzon. Hotelet plot. Bregdeti plot. Aeroportet plot. Restorantet plot. Çdo gjë plot, përveç xhepave të njerëzve dhe fshatrave që kanë mbetur bosh. Njeriu i divanit ndihet krenar. Turizmi është sukses kombëtar, sidomos kur e sheh nga ekrani dhe nuk ke para të shkosh as tri ditë në det. Pastaj dëgjon se bizneset po marrin punëtorë nga Bangladeshi, India, Filipinet, sepse të rinjtë shqiptarë kanë ikur. Ata që dikur shërbenin në hotele, tani shërbejnë në Itali, Gjermani, Angli. Ata që duhet të ndërtonin vendin, ndërtojnë shtëpi për të tjerët nëpër Europë. Shqipëria reklamon bumin e turizmit dhe importon krahë pune për ta mbajtur në këmbë.
Por njeriu i divanit nuk shqetësohet shumë. “Punë ka,” thotë ai. “Po rinia nuk do të punojë.”
Pastaj kujtohet se djali i komshiut iku në Gjermani jo se nuk donte të punonte, por se këtu rroga i mbaronte para datës dhjetë. Por këtë mendim e largon shpejt. Është mendim i rrezikshëm. Të çon drejt arsyetimit. Arsyetimi të çon drejt përgjegjësisë. Përgjegjësia të çon drejt protestës. Dhe protesta, siç dihet, bëhet keq.
Ndërkohë, në Tiranë dhe në bregdet, apartamentet shiten me çmime që njeriu i divanit i lexon me kujdes, sepse i pëlqen letërsia fantastike. Dy mijë euro metri katror. Tre mijë. Katër mijë. Diku edhe më shumë. Çmime si në Europë, rroga si në periferi të dëshpërimit.
Një çift i ri me rrogë mesatare mund të blejë banesë vetëm në tri mënyra: të ketë prindër emigrantë, të futet në borxh për gjithë jetën, ose të presë që t’i bjerë lotaria.
Njeriu i divanit e di këtë. E di se çmimet nuk rriten vetëm nga dashuria për tullën. E di se paratë e pista kanë gjetur banesë më parë se njerëzit e ndershëm. E di se krimi ndërton, ekonomia hesht, shteti mat katet dhe qytetari mat pamundësinë.
Por kur protestuesit flasin për pastrimin e parave, ai rrudh buzët: “Këto janë akuza të përgjithshme. Duhet të ketë prova.”
Për vete, provë i mjafton vetëm një pamje me kënd bosh nga protesta për të shpallur dështimin total. Për kullat, tenderat, pastrimin e parave dhe çmimet që sfidojnë logjikën, kërkon dokumentacion të plotë, me vulë, firmë, noter.
Pastaj vjen tema e tenderave. Rrugë që kushtojnë sa autostrada europiane, shërbime që paguhen si luks, PPP që rrjepin buxhetin, inceneratorë që u bënë histori më vete. Një grusht kompanish fitojnë gjithçka. Të njëjtët emra, të njëjtat lidhje, të njëjtat buzëqeshje në inaugurime, të njëjtat fatura për taksapaguesin.
Njeriu i divanit nuk është dakord me abuzimet. Jo, jo. Ai është shumë kundër korrupsionit. Sidomos në parim. Por sapo dikush del në protestë kundër korrupsionit, ai pyet: “Kush i financon këta?”
Pastaj i kujtohet fshati. Dikur, në fshatin e tij, toka punohej. Sot shumë ara kanë mbetur djerrë. Fermerët ankohen për naftën, plehrat kimike, mungesën e subvencioneve, mungesën e pikave të grumbullimit. Domatet hidhen në kanal, sepse nuk ia vlen t’i çosh në treg. Qumështi shitet me çmim poshtërues. Importi vjen më lirë. Fermeri shqiptar del më shtrenjtë në vendin e vet.
Por njeriu i divanit ka shpjegim edhe për këtë: “Fshatarët nuk dinë të organizohen.”
Pastaj në televizor del një lajm për spitalet. Në Tiranë flitet për investime, aparatura, qendra moderne. Në rrethe, ndërkohë, qytetari kërkon pediatër, kardiolog, kirurg, specialist, dhe shpesh merr si përgjigje: “Duhet të shkoni në Tiranë.” Pra, sëmundja mund të jetë lokale, por trajtimi është i centralizuar. Dhimbja nis në Kukës, Pukë, Përmet, Tepelenë, Peshkopi apo Sarandë, por rruga përfundon te QSUT-ja. Qytetari merr autobusin, merr familjarin, merr batanijen, merr lekët borxh dhe niset për Tiranë, sepse shteti ka vendosur që njeriu të sëmuret në mënyrë të decentralizuar, por të kurohet në mënyrë të centralizuar.
Njeriu i divanit e di këtë. Ka qenë vetë me të afërm nëpër spitale. Ka parë korridore, radhë, mungesë mjekësh, lodhje, zarfe të heshtura, sy të trembur. Por kur protestuesit flasin për shëndetësinë, ai thotë: “Po pse bërtasin? Këto gjëra nuk zgjidhen me protesta!”
Pastaj vjen puna. Në Shqipëri ka ligje për punëtorët. Ka kontrata, sigurime, paga të deklaruara, inspektorate, rregulla sigurie. Në letër, punëtori është i mbrojtur. Në realitet, shpesh është i pambrojtur edhe nga skela ku punon.
Pagat në zarf janë bërë pjesë e folklorit ekonomik. Në shtet deklarohet paga minimale, pjesa tjetër jepet në dorë. Sot punëtori merr pak më shumë para për të mbijetuar, nesër merr pension më të ulët për të vuajtur. Aksidentet në punë ndodhin, sidomos në ndërtim. Njerëzit bien nga lartësitë, familjet marrin lajme të zeza, institucionet marrin deklarata dhe jeta vazhdon.
Njeriu i divanit psherëtin. “Po vetë pranojnë të punojnë ashtu,” thotë.
Pastaj iu kujtua pensioni.
Qeveria kishte indeksuar pensionet me 2 për qind. Dy për qind! Kur e dëgjoi lajmin, për pak u ngrit nga divani. Jo për protestë, natyrisht. U ngrit për të marrë lapsin. Bëri llogaritë dhe i doli se me indeksimin e ri mund të pinte një kafe më shumë në muaj. Një kafe. Jo me ujë. Vetëm kafe. Edhe atë, nëse çmimi nuk rritej javën tjetër, sepse çmimet në atë vend kishin fituar shpejtësi olimpike.
Por njeriu i divanit nuk është mosmirënjohës. Një kafe në muaj është arritje. Mund të dalë në lokal, ta pijë ngadalë, ta shijojë si fitore sociale dhe t’i thotë kamarierit: “Këtë ma dha indeksimi.”
Pastaj mund të kthehet në shtëpi dhe të presë muajin tjetër.
Ndërkohë, skema e pensioneve rëndohet. Të rinjtë ikin. Lindjet bien. Popullsia plaket. Ka gjithnjë e më pak kontribues dhe gjithnjë e më shumë përfitues. Pensioni nuk mbulon faturat, ilaçet, ushqimet, ngrohjen, analizat. Pleqëria është kthyer në ushtrim matematikor: si të ndash pak para mes bukës, dritave dhe ilaçeve pa u dorëzuar plotësisht.
Njeriu i divanit e di këtë më mirë se kushdo. Ai e ndien në xhep, në trup, në frigorifer, në listën e ilaçeve.
Por prapë, kur sheh protestën, nuk thotë: “Ndoshta këta njerëz kanë të drejtë.” Jo. Ai thotë:
“Fjalimet janë shumë të dobëta.”
Sepse kjo është çështja kryesore. Jo pensioni. Jo buka. Jo spitali. Jo ilaçet. Jo uji. Jo qumështi. Problemi është se njëri nga folësit nuk kishte intonacion të mirë. Një tjetër përsëriti të njëjtën fjali dy herë. Një zonjë foli shumë gjatë. Një djalë bërtiti shumë. Një tjetër nuk bërtiti sa duhet.
Pra, si mund të dalë njeriu në protestë me këta njerëz?
Pastaj kujtohet arsimi.
Universitetet nxjerrin çdo vit të diplomuar në degë që tregu nuk i përpin dot më. Drejtësi, ekonomi, shkenca politike, administrim, marrëdhënie ndërkombëtare. Diploma që varen në mur, por nuk hapin dyer. Ndërkohë vendi kërkon elektricistë, hidraulikë, mekanikë, saldatorë, teknikë të mirëfilltë. Zanatet janë nënvlerësuar, shkollat profesionale janë trajtuar si zgjedhje e dorës së dytë, dhe të rinjtë, në vend që të mësojnë një zanat këtu, ikin ta mësojnë ose ta ushtrojnë diku tjetër.
Njeriu i divanit ka mendim edhe për këtë:
“Rinia do vetëm diploma.”
E thotë sikur sistemi arsimor të mos ishte ndërtuar për vite me radhë mbi idenë se diploma vlen më shumë se aftësia, se zyra vlen më shumë se puna, se titulli vlen më shumë se zanati.
Pastaj vijnë ilaçet.
Tregu i barnave kontrollohet nga pak depo të mëdha. Çmimet janë të larta. Disa ilaçe mungojnë. Disa kushtojnë më shumë se në vendet fqinje. Për sëmundje të rënda, njerëzit shpesh detyrohen të kërkojnë barna jashtë, me miq, me të njohur, me porosi, ndonjëherë edhe në rrugë të pasigurta. Pa garanci për ruajtjen, pa garanci për origjinën, pa garanci për asgjë, përveç dëshpërimit.
The man on the couch has a list of medications that he keeps in his pocket, but more like a cultural document. He takes it out from time to time, reads it, gets bored, and puts it back in. Some he buys, some he pushes away, some he halves, some he replaces.
Then it rains. Heavy rain. Torrential rain. People back in the square. With umbrellas, without umbrellas, wet, tired, but still there: "Rama, resign!"
He sees them on the TV and says: "Okay, my dear, don't these people have a home? Rama is gone, but who will come?"
Then he sees his ceiling dripping with moisture. He's been saying for months that he'll fix it, but he doesn't have the money. Plumbers are expensive, materials are expensive, labor is expensive. Even the dripping water seems to be saying, "Get out, man, the ceiling is falling on your head."
But he doesn't come out. He analyzes. "Protests without ideas," he writes.
Then he thinks about his own ideas. His main idea is to not get up from the couch. His second idea is to criticize those who do get up. His third idea is to wait for someone else to have the perfect protest, with the perfect people, with the perfect speeches, with immediate results, and then, maybe, give it a like on Facebook.
The protest continues. The camera captures a emptier angle. The couch man's heart becomes a mountain. Here's the proof! The screen proved him right. He knew it. He felt it. They were reduced.
Then he feels better. Because when the protest fails, he wins. I don't know what he wins, but he wins. Maybe he wins the right to do nothing. He wins the false peace that the problem is not the system, but the protesters. It's not his pension, but their speech. It's not the blocked property, but the banner he doesn't like. It's not the impossible apartment, but the slogan that wasn't well-worded. It's not the medicines he can't buy, but the speaker's intonation. It's not the tenders, monopolies, money laundering, organized crime in the economy, but the fact that Goxhaj had never been with the KLA.
Pick up the phone and quickly type:
"Look, they were reduced! They failed completely! How do these people know how to protest?"
Lini një Përgjigje