FLASH
Shkruar nga Joseph Sarcina
Sfida e parë për të do të jetë përballja me Donald Trump...
Giorgia Meloni përballet me një provë të dyfishtë në samitin e NATO-s, që nis nesër në Ankara, Turqi. Ashtu si të gjithë liderët evropianë, sfida e parë për të do të jetë përballja me Donald Trump. Diplomatët, veçanërisht ata amerikanë, presin edhe një dalje të presidentit amerikan në stilin e tij karakteristik: të ashpër dhe të drejtpërdrejtë. Ai pritet të kritikojë aleatët që, sipas tij, nuk e mbështetën mjaftueshëm gjatë krizës me Iranin, si edhe qeveritë që shpenzojnë shumë pak për mbrojtjen. Qeveria italiane e drejtuar nga Meloni hyn në të dyja këto kategori dhe, për këtë arsye, konsiderohet ndër më të ekspozuarat ndaj kritikave të Trump, së bashku me qeverinë spanjolle të Pedro Sánchez.
Dokumenti njëfaqësh që do të shërbejë si bazë e diskutimeve në Ankara trajton vetëm katër çështje kryesore. Mbështetja për Ukrainën, në vlerën e 70 miliardë eurove, shumica e të cilave janë angazhuar tashmë, është garantuar për vitin 2026, ndërsa financimi për vitin 2027 do të duhet të miratohet nga secili shtet anëtar. Italia, së bashku me disa vende të tjera, ka këmbëngulur që të mos parashikohen mekanizma automatikë apo afate detyruese, siç kishte kërkuar Gjermania.
Dokumenti nënvizon gjithashtu nevojën për të garantuar lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, por pa përmendur ngritjen e një misioni ushtarak në atë zonë. Një tjetër pikë është thirrja për një "mbrojtje në të gjitha drejtimet", që nënkupton se vëmendja nuk duhet të përqendrohet vetëm te krahu lindor i Aleancës dhe kërcënimi që përfaqëson Vladimir Putin, por edhe te rreziqet që vijnë nga jugu, një kërkesë e mbështetur prej kohësh nga Italia, Spanja dhe Greqia.
Megjithatë, çështja qendrore e komunikatës mbetet rritja e shpenzimeve për mbrojtjen. Ambasadorët e 32 vendeve anëtare kanë rikonfirmuar kuadrin e miratuar vitin e kaluar në samitin e Hagës: deri në vitin 2035, vendet anëtare duhet të arrijnë nivelin prej 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për mbrojtjen dhe sigurinë, ku 3.5% do të destinohet për shpenzime ushtarake dhe 1.5% për investime më të gjera në siguri. Nuk është parashikuar dhe as pritet të miratohet një plan i detajuar me objektiva vjetorë për arritjen e këtij synimi. Në samitin e Hagës, vetëm kryeministri spanjoll Pedro Sánchez u distancua nga kjo marrëveshje, duke u bërë më pas objekt i kritikave të Trump, i cili më vonë e zbuti tonin dhe vlerësoi punën e tij.
Meloni, ndërkohë, po përpiqet të gjejë një ekuilibër mes qasjes së kujdesshme të ministrit të Ekonomisë, Giancarlo Giorgetti, dhe kundërshtimit të Matteo Salvinit ndaj rritjes së shpenzimeve ushtarake. Kësaj i shtohet edhe presioni i jashtëm nga gjenerali Roberto Vannacci, i cili është shprehur hapur kundër riarmatimit.
Problemi është se këto vështirësi politike dhe kufizime buxhetore nuk duket se ndikojnë në qëndrimin e Shtëpisë së Bardhë. Kryeministrja italiane pritet të përpiqet të zbusë kritikat amerikane duke propozuar një rritje të shpenzimeve ushtarake prej rreth 5 miliardë eurosh në vitin 2027, që përfaqëson rreth 0.25% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Kësaj do t'i shtoheshin edhe rreth 11 miliardë euro të tjera në vitin 2028. Në këtë mënyrë, shpenzimet e përgjithshme për mbrojtjen dhe sigurinë do të arrinin në 3.35% të PBB-së deri në fund të vitit 2028, ndërkohë që objektivi përfundimtar mbetet 5% deri në vitin 2035. Mbetet për t'u parë nëse këto angazhime do të jenë të mjaftueshme për të bindur Trumpin. Kjo do të kuptohet në samitin e nesërm, megjithëse dihet se presidenti amerikan nuk i vlerëson planet afatmesme dhe afatgjata.
Megjithatë, bindja nuk do të jetë e nevojshme vetëm për amerikanët. Në Ankara do të dëgjohet gjithashtu zëri i një blloku evropian gjithnjë e më të bashkuar dhe të vendosur. Ky grup përfshin Finlandën dhe Suedinë në veri, tri shtetet baltike, Poloninë dhe Rumaninë. Të gjitha këto vende e konsiderojnë Vladimir Putinin një kërcënim afatgjatë për sigurinë evropiane. Pikërisht për këtë arsye, dhe jo për shkak të presionit të Trumpit, ato kanë investuar prej vitesh në forcimin e kapaciteteve të tyre ushtarake.
Bëhet fjalë për vende me kapacitete të konsiderueshme mbrojtëse, të gjitha anëtare të Bashkimit Evropian. Për këtë arsye, ato janë të njohura me mekanizmat e miratuar nga Brukseli për të nxitur rritjen e shpenzimeve ushtarake dhe e dinë mirë se si u krijuan këto instrumente.
Propozimi për të lejuar një rritje të deficitit deri në 1.5% shtesë për shpenzimet e mbrojtjes u paraqit nga Franca dhe Italia. Për qeverinë italiane, kjo nismë u promovua veçanërisht nga ministri i Mbrojtjes Guido Crosetto dhe ministri i Jashtëm Antonio Tajani, si pjesë e debatit evropian që nisi në vitin 2023. Fakti që kjo mundësi u përfshi si klauzolë në Paktin e Stabilitetit konsiderohet një arritje për Italinë. Pikërisht për këtë arsye, në Bruksel dhe në kryeqytetet e Evropës Lindore është e vështirë të kuptohet pse qeveria Meloni nuk dëshiron ta shfrytëzojë plotësisht këtë instrument.
E njëjta logjikë vlen edhe për programin SAFE (Security Action for Europe, Veprimi për Sigurinë e Evropës), fondin prej 150 miliardë eurosh në formën e kredive për financimin e projekteve të përbashkëta evropiane në fushën e mbrojtjes. Pas një debati të gjatë mes ministrit të Mbrojtjes, Guido Crosetto, i cili ishte në favor, dhe ministrit të Ekonomisë, Giancarlo Giorgetti, që mbeti skeptik, qeveria italiane vendosi të mos kërkojë rreth 14 miliardë eurot që kishte planifikuar të përdorte gjatë muajve të fundit. Është një zgjedhje legjitime, pa dyshim. Megjithatë, edhe në këtë rast, nuk është e lehtë t'u shpjegohet 17 vendeve të tjera evropiane që i janë bashkuar nismës, gjashtë prej të cilave kanë nënshkruar tashmë marrëveshjet e kredisë. Në pararojë të këtij procesi janë, si zakonisht, disa vende të Evropës Lindore, si Polonia, Rumania dhe Lituania.
A do të diskutohen të gjitha këto çështje në Ankara? Formalisht jo, sepse këto mekanizma nuk janë pjesë e kompetencave të NATO-s. Megjithatë, nga pikëpamja politike ato lidhen ngushtë me Aleancën.
Përjashtimi nga rregullat e Paktit të Stabilitetit dhe instrumenti SAFE janë dy mekanizmat e hartuar nga Komisioni Evropian për të forcuar shtyllën evropiane të mbrojtjes brenda NATO-s, dhe jo si një strukturë paralele ndaj saj. Ky projekt u miratua në vitin 2023 nga presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe sekretari i përgjithshëm i atëhershëm i NATO-s, Jens Stoltenberg./Përshtati "Pamfleti" nga "Corriere della Sera"
Lini një Përgjigje