FLASH
Shkruar nga Simon Tisdall
The three leaders currently causing the most harm in the world share a penchant for violence, a frightening lack of compassion, and an inflated sense of self-importance, laced with paranoia...
What do Donald Trump, Vladimir Putin, and Benjamin Netanyahu have in common? The answer: a chronic inability to distinguish right from wrong. The three leaders currently causing the most harm in the world share a penchant for violence, a frightening lack of compassion, and an inflated sense of self-importance laced with paranoia. Yet the trait that binds them most strongly is their rejection of, or inability to grasp, basic moral standards. Worse still, these men, at least in their public lives, behave in ways that are profoundly immoral. And that is a problem for everyone. Their moral malady is contagious.
Ideas about what constitutes absolute right and wrong have always been a subject of debate, as moral philosophers from Aristotle to Kant have shown. Pope Leo, the leader of the Catholic Church, recently warned that “we are living in a time when it is becoming increasingly difficult to even discern what is truly good for all.” Yet most people, most of the time, follow a personal moral code that they share with others. There is broad agreement, for example, that it is wrong to kill, steal, cheat, and lie. Even in an age that seems increasingly secular, 76% of people worldwide identified with a religion in 2020, a powerful expression of individual and collective morality.
Putin’s Russia is deliberately launching missiles into Ukraine, killing civilians. To most people, that is immoral. Netanyahu’s Israel continues to commit genocide by targeting children in Gaza, the UN says. That too is immoral. Meanwhile, the immorality that characterizes the Trump administration knows no bounds. US Vice President JD Vance declared last week that the Watergate scandal, which led to the downfall of Richard Nixon’s presidency, would not be considered a big deal today. Nixon conspired to undermine the US Constitution, committed criminal acts and lied to the American people. But, as Vance’s comments implied, such behavior has become normal these days.
Normalizimi i sjelljes imorale në ushtrimin e detyrës publike mund të jetë trashëgimia më e qëndrueshme e Trumpit. Në politikën e jashtme, kjo shtrihet nga vrasjet jashtëgjyqësore në Karaibe, te tradhtia ndaj aleatëve ukrainas dhe evropianë, e deri te afrimi me regjime që akuzohen për shkelje të të drejtave të njeriut, si ai i Pekinit. Vrasja masive e nxënësve të shkollës fillore në Minab, në fillim të luftës së paligjshme SHBA-Izrael kundër Iranit, ishte jo vetëm një dështim ushtarak, por edhe moralisht e pafalshme. Megjithatë, kjo mizori nuk është mbuluar aq sa është shpërfillur me arrogancë. Brenda vendit, emri i Trumpit është bërë sinonim i etjes për pasurim përmes kriptomonedhave, korrupsionit në nivelet më të larta dhe sjelljes së ulët morale. Por mesazhi i tij është i qartë: e gjithë kjo tashmë konsiderohet normale.
E drejta ndërkombëtare mbështetet, të paktën në teori, mbi një kod moral të veçantë dhe jopersonal. Megjithatë, kufizimet e saj anashkalohen rregullisht dhe akuzat që ajo ngre shpërfillen. Edhe kategori të tjera të detyrimit moral, si ndjenja e përgjegjësisë qytetare dhe detyrimit ndaj shoqërisë, po zbehen në një epokë të karakterizuar nga polarizimi. Ideja utilitariste e Jeremy Benthamit, sipas së cilës morali përcaktohet nga shkalla në të cilën rrit mirëqenien e përgjithshme, duket se ka humbur rëndësinë e saj. Në një realitet politik të dominuar nga miliarderë, kriminelë lufte, megakorporata, inteligjenca artificiale dhe industria e armëve, mirëqenia e njerëzve të zakonshëm mezi merret në konsideratë.
Parimet që progresistët dhe liberalët modernë i konsideronin të padiskutueshme, si toleranca dhe të drejtat e barabarta, po minohen nga nacionalistët populistë të ekstremit të djathtë, të cilëve u mungojnë parimet. Politikanët perëndimorë të zgjedhur që u bëjnë lëshime autokratëve, justifikojnë të pajustifikueshmen dhe i etiketojnë kundërshtarët e tyre si terroristë, e përshpejtojnë këtë rrëshqitje morale. Megjithatë, përgjegjësia është e përbashkët. Bashkëfajtor, potencialisht, është edhe çdo qytetar, pavarësisht pozitës së tij, që zgjedh të mos flasë.
Ku mund të gjendet udhëheqja morale në këto kohë të trazuara? Papa Leo, për shembull, po përpiqet të ofrojë një rrugëdalje. Duke folur në prill, ai e kritikoi atë që e quajti "një botë të shkatërruar nga një grusht tiranësh", duke mos lënë asnjë dyshim në Uashington, Moskë dhe Jerusalem se kujt i referohej. Ai ka dënuar vazhdimisht tmerret e luftës dhe dështimin për të financuar luftën globale kundër varfërisë, injorancës dhe sëmundjeve. Gjithashtu, ai ka kritikuar ashpër JD Vance dhe sekretarin amerikan të Mbrojtjes, Pete Hegseth, të cilët pretendojnë një justifikim hyjnor për aktet e agresionit.
"Mjerë ata që manipulojnë fenë dhe vetë emrin e Zotit për përfitime ushtarake, ekonomike dhe politike, duke e tërhequr atë që është e shenjtë në errësirë dhe ndyrësi", deklaroi Leo.
Leo nuk është vetëm njeri fjalësh. Ai ka edhe një plan. Gjatë drejtimit të një konsistori, një mbledhje e rrallë e të gjithë kardinalëve të Kishës Katolike, fundjavën e kaluar në Romë, ai u përpoq të forconte teorinë e "luftës së drejtë" të Shën Agustinit dhe Shën Toma Akuinit, e cila shpesh përdoret për të legjitimuar të ashtuquajturat luftëra parandaluese. Leo argumenton se lufta është moralisht e justifikueshme vetëm në rast të vetëmbrojtjes proporcionale dhe vetëm pasi të jenë shteruar të gjitha mundësitë për një zgjidhje paqësore.
"Lufta nuk është kurrë e denjë për njerëzimin dhe nuk është kurrë e bekuar nga Zoti. Lufta nuk është thjesht një konflikt mes shteteve, por buron nga një kulturë pushteti. Bota duhet të rindërtojë një kulturë bashkëpunimi", u tha ai kardinalëve.
Kjo betejë për shpirtin e rendit të ri botëror ka tërhequr edhe udhëheqës e mendimtarë myslimanë, hebrenj dhe përfaqësues të besimeve të tjera të krishtera. Sarah Mullally, kryepeshkopja e sapokurorëzuar e Canterbury-t, bëri thirrje me vendosmëri për "rezistencë besnike" ndaj zgjerimit të pushtimit izraelit gjatë një takimi me të krishterët palestinezë në Bregun Perëndimor muajin e kaluar. Në një letër baritore, ajo shkroi se komuniteti ndërkombëtar ka një "përgjegjësi morale" për të lehtësuar vuajtjet e thella në Bregun Perëndimor dhe në Gaza dhe se koha për të vepruar është tani. Konfliktet në Lindjen e Mesme, sipas saj, janë "simptomë e një krize më të thellë politike dhe shpirtërore, një braktisjeje të së drejtës ndërkombëtare dhe një mbështetjeje gjithnjë e më të madhe te forca ushtarake".
Nuk është e nevojshme të jesh besimtar për të vlerësuar të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin njerëzor. Duke parë pas në kohë, ishin shpesh figura të së djathtës, konservatorë shoqërorë si Mary Whitehouse, ideologë të epokës së Thatcherit dhe predikues ungjillorë si Billy Graham dhe Jerry Falwell, ata që flisnin për degradimin moral dhe nevojën për rigjallërim moral. E majta e shmangte një gjuhë të tillë nga frika se mos perceptohej si gjykuese ose moralizuese. Por këto tabu të vjetra po zbehen. Pikëpamja laike po ndryshon.
Një rikthim te standardet e pranuara të sjelljes morale, si në marrëdhëniet ndërkombëtare ashtu edhe në jetën publike, është thelbësor nëse duam të shmangim përçarje, paqëndrueshmëri dhe konflikte edhe më të mëdha. Për kryeministrin e ardhshëm të Britanisë, Andy Burnham, dhe për të tjerë që synojnë të sjellin ndryshim në mbarë Evropën – si edhe për çdo qytetar – kjo po bëhet sfida qendrore e epokës sonë. Përballë çdo vendimi, politike apo plani të ri, duhet bërë një pyetje e thjeshtë: mund të jetë politikisht, ekonomikisht ose ushtarakisht i dëshirueshëm, por a është gjëja e duhur për t'u bërë? Nëse është moralisht i gabuar, nuk do të funksionojë.
Speaking for tyrants everywhere, Trump declared in January: “ My morality… is the only thing that can stop me .” Here is the embodiment of the “darkness and filth” that Pope Leo warned about. To put it bluntly, Trump is completely and shamelessly immoral. He and other authoritarians do not try to do good, but only pursue their own selfish interests. Their illusions of some kind of divinely justified omnipotence constitute the ultimate disgrace. The progressive majority that relies on moral values must find its voice and remove them. / Adapted from “Pamphlet” from “The Guardian”
Keta trima nuk jane asgje me ata qe i kalerojne.