FLASH
Shkruar nga Gjergj Zefi
Në korridoret diplomatike flitet për dialog, por në terren po vendosin gjeneralët. Kriza SHBA-Iran po hyn në një fazë ku negociatat rrezikojnë të mbeten vetëm një fasadë politike...
Në diplomaci ekziston një rregull i pashkruar: negociatat dështojnë jo kur palët ndalojnë dialogun, por kur ato fillojnë të besojnë se mund të arrijnë më shumë përmes presionit sesa përmes kompromisit. Pikërisht kjo po ndodh sot në krizën gjithnjë e më të rrezikshme mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, ku kanalet e dialogut ende ekzistojnë, por vendimet reale duket se po merren larg sallave të negociatave, në qendrat ushtarake, në korridoret e sigurisë kombëtare dhe në përllogaritjet e ftohta gjeopolitike.
Ngjarjet e fundit kanë treguar qartë se ritmi i përshkallëzimit po ecën shumë më shpejt se ritmi i diplomacisë.
Sulmet amerikane ndaj objekteve iraniane, tensionet në Gjirin Persik, alarmet e sigurisë në shtetet arabe dhe retorika gjithnjë e më e ashpër nga të dyja anët nuk janë thjesht episode të veçuara. Ato janë simptoma të një problemi shumë më të thellë: mungesës së vullnetit politik për të pranuar se asnjëra palë nuk mund të arrijë një fitore të plotë strategjike.
Në teori, të gjithë flasin për dialog. Uashingtoni deklaron se është i gatshëm për një marrëveshje që garanton sigurinë rajonale dhe kufizon ambiciet bërthamore të Iranit. Teherani, nga ana e tij, pretendon se mbetet i hapur për negociata që respektojnë sovranitetin e tij dhe sigurojnë heqjen e sanksioneve. Megjithatë, pas deklaratave publike fshihet një realitet krejt tjetër. Problemi nuk qëndron te mungesa e kanaleve diplomatike, por te fakti se objektivat strategjike të palëve mbeten thelbësisht të papajtueshme.
Për Shtetet e Bashkuara, një Iran me kapacitete të zgjeruara ushtarake dhe ndikim të fortë rajonal vazhdon të shihet si sfidë për arkitekturën e sigurisë që Uashingtoni ka ndërtuar në Lindjen e Mesme gjatë dekadave të fundit.
Për Iranin, çdo kërkesë për kufizime të mëtejshme perceptohet si përpjekje për të dobësuar pozitën e tij në një rajon ku kërcënimet e jashtme janë pjesë e përditshmërisë strategjike. Në këtë klimë mosbesimi, çdo propozim shihet me dyshim dhe çdo lëshim interpretohet si shenjë dobësie.
Por ndoshta arsyeja më e madhe pse negociatat kanë ngecur nuk lidhet vetëm me SHBA-në dhe Iranin. Kriza aktuale ka tejkaluar prej kohësh dimensionin dypalësh. Ajo është kthyer në një nyje interesash ku përfshihen Izraeli, vendet arabe të Gjirit, Rusia, Kina dhe fuqitë e tjera që ndjekin me kujdes çdo zhvillim.
Çdo marrëveshje e mundshme nuk do të ndikonte vetëm në marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe Teheranit, por do të riformatonte ekuilibrat e fuqisë në të gjithë rajonin. Për këtë arsye, negociatat nuk zhvillohen në një vakum diplomatik. Ato zhvillohen nën presionin e aktorëve që kanë interesa shpesh të kundërta dhe që jo domosdoshmërisht e shohin kompromisin si zgjidhjen më të favorshme.
Ndërkohë, dinamika e terrenit po krijon një paradoks të rrezikshëm. Askush nuk duket se dëshiron një luftë të madhe rajonale. Kostot politike, ekonomike dhe ushtarake do të ishin të jashtëzakonshme për të gjithë. Megjithatë, secila palë po ndërmerr veprime që e afrojnë rajonin gjithnjë e më shumë me një skenar përplasjeje.
Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare është e mbushur me konflikte që nuk nisën sepse dikush i dëshironte, por sepse askush nuk arriti t'i ndalonte në kohë.
Kjo është arsyeja pse momenti aktual duhet parë me seriozitet të veçantë. Nuk kemi të bëjmë thjesht me një bllokim të përkohshëm negociatash. Po shohim një krizë besimi që ka gërryer themelet mbi të cilat mund të ndërtohet çdo marrëveshje e qëndrueshme. Sa më shumë që retorika e forcës zëvendëson gjuhën e diplomacisë, aq më e vështirë bëhet rikthimi në tavolinën e bisedimeve me një minimum besueshmërie reciproke.
Në fund, negociatat nuk kanë ngecur sepse mungojnë diplomatët, ndërmjetësit apo propozimet. Ato kanë ngecur sepse palët ende nuk kanë arritur në përfundimin se çdo alternative ushtarake është më e keqe se kompromisi. Deri në momentin kur kjo bindje të bëhet e qartë në Uashington, në Teheran dhe në kryeqytetet e tjera që ndikojnë mbi këtë krizë, diplomacia do të vazhdojë të ecë ngadalë, ndërsa tensionet do të vazhdojnë të rriten me shpejtësi.
Dhe ky është rreziku më i madh i kohës sonë: jo mungesa e dialogut, por humbja graduale e besimit se dialogu mund të prodhojë ende zgjidhje. Nëse kjo ndodh, negociatat nuk do të kenë dështuar vetëm si proces diplomatik. Ato do të kenë humbur kuptimin e tyre politik. Dhe kur diplomacia humbet kuptimin, historia zakonisht fillon të shkruhet nga ngjarjet, jo nga marrëveshjet./Pamfleti
Lini një Përgjigje