FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Zhvillimet ndërkombëtare dhe pasiguritë mbi angazhimin e SHBA-së nxisin diskutime të reja për drejtimin strategjik të sigurisë së ishullit…
Gjatë fundjavës së festës Qingming në Tajvan, ndërsa familjet pastronin varret e të parëve dhe mblidheshin për darka, një debat i njohur është rikthyer: a duhet kjo demokraci ishullore të mbështetet më shumë te Shtetet e Bashkuara për sigurinë e saj, apo të përpiqet të ulë tensionet duke u angazhuar me Kinën?
Për disa, lufta në Iran ka ngritur pyetje urgjente se sa vëmendje mund të mbajë SHBA nëse shpërthejnë disa kriza njëkohësisht. Vonesat në furnizimin me armë, pakësimi i rezervave ushtarake dhe qasja transaksionale e presidentit Donald Trump ndaj aleatëve dhe partnerëve i forcojnë këto dyshime.
Ky debat po thellohet këtë javë ndërsa Cheng Li-wun, kryetarja e zëshme e partisë kryesore opozitare të Tajvanit, Kuomintang (KMT), nis një vizitë gjashtëditore në Kinë, e cila mund të përfshijë një takim të rëndësishëm me liderin Xi Jinping në Pekin.
Nëse Cheng takohet me Xi, i cili e ka ftuar atë si kryetare të Partisë Komuniste Kineze, ky do të ishte takimi i parë zyrtar mes një kryetari aktual të KMT-së dhe liderit më të lartë të Kinës në një dekadë. Ai do të zhvillohej gjithashtu përpara samitit të Trump me Xi në maj, ku Tajvani pritet të jetë një temë kryesore.
Cheng e ka paraqitur vizitën e saj si një mision për paqe, duke deklaruar se është një hap i parë për të ulur tensionet mes Tajpeit dhe Pekinit, i cili ka premtuar se një ditë do ta marrë kontrollin mbi Tajvanin, edhe me forcë nëse është e nevojshme.
“Lufta nuk është e paracaktuar në ngushticë,” tha Cheng, duke shtuar “shpresojmë që kjo vizitë t’i çojë marrëdhëniet ndërmjet dy brigjeve drejt një pranvere të butë dhe të ngrohtë.”
Vizita e saj vjen në një kohë kur presioni ndaj Tajvanit po rritet si nga Uashingtoni ashtu edhe nga Pekini. Në të njëjtën ditë kur Kina bëri publike ftesën për Cheng, një grup senatorësh amerikanë nga të dyja partitë mbërritën në Tajpe për t’u kërkuar ligjvënësve tajvanezë të miratojnë planin e bllokuar të mbrojtjes prej 40 miliardë dollarësh të presidentit Lai Ching-te, duke përsëritur mesazhin e administratës Trump se paqja arrihet përmes forcës.
“Është thelbësore që të gjitha palët në Tajvan të bashkohen për të përmirësuar shpenzimet shtesë të forta në mbrojtje,” tha senatorja Jeanne Shaheen.
Senatori John Curtis tha se ai duhet të jetë në gjendje t’u tregojë kolegëve të tij se Tajvani po mban peshën e vet. Vizita e Cheng vjen gjithashtu në një moment kur lufta në Iran po ndryshon mënyrën se si diskutohet siguria e Tajvanit.
Një fushatë e zgjatur ushtarake e SHBA-së në Lindjen e Mesme mund “të ulë presionin që Kina ka gjasa të përballet në Indo-Paqësor”, pasi Uashingtoni devijon vëmendjen, burimet dhe municionet drejt një konflikti tjetër, tha për CNN William Yang, analist i lartë në International Crisis Group.
Kjo, nga ana tjetër, mund ta lërë Tajvanin më të ekspozuar ndaj presionit të vazhdueshëm ushtarak dhe politik nga Pekini.
Armët amerikane apo miqësia kineze?
Tajvani tashmë ka angazhuar dhjetëra miliarda dollarë për sisteme armësh amerikane, përfshirë avionë luftarakë dhe raketa. Disa prej këtyre sistemeve janë miratuar vite më parë, por ende nuk janë dorëzuar. Ky vonim është bërë një argument kryesor për ligjvënësit e opozitës, të cilët pyesin pse po shtyhen shpenzime të reja para se të mbërrijnë porositë ekzistuese.
Mosmarrëveshja ka bllokuar planin e mbrojtjes së presidentit Lai në një parlament të kontrolluar nga opozita. Ajo ka zbuluar gjithashtu ndarje brenda vetë KMT-së. Disa figura të partisë mbështesin rritjen e shpenzimeve për të qetësuar Uashingtonin. Të tjerë kërkojnë një paketë më të vogël me më shumë transparencë dhe mbikëqyrje, duke paralajmëruar kundër lidhjes së tepërt me pritshmëritë amerikane pa garanci më të qarta.
“Vendosja përballë e senatorëve amerikanë dhe udhëtimit të ardhshëm në Kinë tregon qartë se si dy partitë kryesore politike po përpiqen të shesin mesazhin e tyre,” tha Lev Nachman, profesor i shkencave politike në Universitetin Kombëtar të Tajvanit.
Sipas tij, për Partinë Demokratike Progresiste (DPP) në pushtet, siguria vjen nga forcimi i lidhjeve me SHBA dhe investimi në parandalim ushtarak. Për KMT-në, argumenti është se ulja e tensioneve me Kinën zvogëlon rrezikun që ky parandalim të vihet në provë.
Asnjëra palë nuk propozon shkëputje nga ndonjëra fuqi. Mosmarrëveshja lidhet me atë se cilës marrëdhënie duhet t’i jepet përparësi.
Qasja e Pekinit shkon përtej retorikës
Avionët ushtarakë dhe anijet luftarake operojnë pranë Tajvanit pothuajse çdo ditë, si pjesë e një përpjekjeje të vazhdueshme për të ushtruar presion dhe për të testuar reagimet. Zyrtarët tajvanezë thonë gjithashtu se Kina po përpiqet të ndikojë opinionin publik në ishull, duke përhapur dezinformim dhe duke thelluar ndarjet politike.
Në të njëjtën kohë, Pekini refuzon të angazhohet me partinë në pushtet në Tajvan, e cila ka fituar presidencën në tre zgjedhje radhazi.
Kjo ndodh sepse DPP refuzon pretendimin sovran të Kinës mbi Tajvanin dhe nuk pranon “konsensusin e vitit 1992”, një kornizë sipas së cilës të dyja palët pranojnë ekzistencën e “një Kine”, por me interpretime të ndryshme. Si rezultat, komunikimi i drejtpërdrejtë në nivelet më të larta është ndërprerë.
KMT, e cila qeverisi gjithë Kinën përpara se të tërhiqej në Tajvan në vitin 1949 pas humbjes nga forcat komuniste, mban një qëndrim ndryshe. Ajo e pranon konsensusin e vitit 1992 si bazë për dialog, çka u mundëson drejtuesve të saj të takohen ende me zyrtarë kinezë.
Për Pekinin, kjo dallim i lejon Kinës të ruajë ndikimin në politikën e Tajvanit duke izoluar qeverinë e zgjedhur.
Ky realitet nuk u shpëton votuesve. Për shumë prej tyre, veçanërisht të rinjtë, premtimet e Pekinit kanë pak besueshmëri, sidomos pas goditjes ndaj autonomisë së Hong Kongut. Identifikimi si tajvanez, në vend të kinez, është forcuar vitet e fundit.
“Tajvani i do të gjitha”
Për shumë në Tajvan, duket sikur ishulli po tërhiqet në drejtime të kundërta.
Shumica e tajvanezëve ndihen krenarë për arritjet e shoqërisë së tyre në një periudhë relativisht të shkurtër. Ishulli zhvilloi zgjedhjet e para demokratike në fillim të viteve 1990, pas dekadash nën ligj ushtarak nga KMT. Sot, ai prodhon pothuajse të gjithë gjysmëpërçuesit më të avancuar në botë, duke pasur një rol kyç në ekonominë globale.
Por ky sukses sjell edhe presion të madh. Tajvani ndodhet në atë që strategët ushtarakë e quajnë “zinxhiri i parë i ishujve”, një vijë territoriale nga Japonia përmes Tajvanit deri në Filipine, që shihet si linjë kritike kontrolli në Paqësorin perëndimor.
Për Kinën, marrja e Tajvanit do të thyejë këtë barrierë dhe do të zgjerojë ndikimin e saj ushtarak. Për SHBA dhe aleatët e saj, mbajtja e Tajvanit jashtë kontrollit të Pekinit është thelbësore për balancën aktuale të fuqisë në rajon.
Opinioni publik në Tajvan pasqyron këtë tension. Mbështetja për bashkim me Kinën mbetet e ulët. Shumica preferon ruajtjen e status quo-së dhe shmangien e konfliktit.
Që nga marrja e drejtimit të KMT-së vitin e kaluar, Cheng ka tentuar ta paraqesë qasjen e partisë si pragmatike. Ajo ka argumentuar se Tajvani nuk duhet të shtyhet drejt përballjes.
Ajo ka refuzuar gjithashtu idenë se Tajvani duhet të zgjedhë mes SHBA-së dhe Kinës.
“Fëmijët e vegjël zgjedhin”, tha ajo së fundmi, duke shtuar “Tajvani i do të gjitha.”
Ky argument rezonon me disa votues që janë të kujdesshëm ndaj konfliktit, por skeptikë ndaj Pekinit. Ai i lejon KMT-së ta paraqesë angazhimin si mënyrën e vetme për të ulur rrezikun, në kontrast me politikën e DPP-së për forcim të parandalimit ushtarak.
Para udhëtimit, KMT theksoi mesazhin e saj për paqe, duke publikuar slogane si “paqja është dashuria e vërtetë e Tajvanit” dhe “provokimi nuk sjell paqe”.
Megjithatë, mbetet e paqartë se çfarë mund të arrijë Cheng gjatë vizitës së saj.
Sipas Nachman, pika kyçe për t’u ndjekur do të jetë se sa hapësirë reale veprimi do të ketë ajo në një vizitë të kontrolluar nga Pekini.
Disa qytetarë në Tajvan i kanë të moderuara pritshmëritë.
“Mendoj se qeveritë në të dyja anët kanë përgjegjësi për të ulur tensionet,” tha zonja Peng, një banore e Tajpeit rreth të 50-ave. “Në fund të fundit, ajo është kryetare e KMT-së. Është normale që të përpiqet të bëjë atë që mundet.”
“Nuk kam pritshmëri të larta,” tha zonja Chiang, një banore në të 30-at, e cila shton “nëse do të ketë ndonjë rezultat konkret, kjo është një çështje tjetër.”
Edhe nëse tensionet ulen, ajo shtoi, kjo ka gjasa të jetë e përkohshme.
“Në maksimum, do të ishte vetëm një zbutje afatshkurtër,” tha ajo. “Qasja themelore e Pekinit nuk ka ndryshuar.” /Përshtatur nga Cnn/
Lini një Përgjigje