FLASH
Shkruar nga Sarang Shidore
Panorama që po shfaqet në horizont nuk është as ringjallje e rendit të vjetër, as ndërtim i një rendi krejtësisht të ri. Një botë e tillë do të jetë më pak e drejtuar nga lart-poshtë dhe më shumë e vetë-organizuar, e udhëhequr nga pragmatizmi sesa ideologjia...
Para se administrata Trump të përqendronte vëmendjen tek Venezuela, akti i saj kryesor i tronditjes globale ishte një paketë tarifash tregtare. Kur këto hynë në fuqi në tregtinë botërore, reagimi ishte tronditës, por jo i papritur.
Presidenti Trump dhe këshilltarët e tij i kishin promovuar prej kohësh tarifat si një zgjidhje të shpejtë për problemet e ekonomisë amerikane. Megjithatë, reagimi ndërkombëtar ishte befasues. Përveç Kinës dhe Kanadasë, thuajse askush nuk kundërpërgjigj.
Përkundrazi, shumë vende u rreshtuan për të nënshkruar marrëveshje me Shtetet e Bashkuara, shpesh duke u vendosur në pozicione të pafavorshme. Disa, si Malajzia dhe Kamboxhia, pranuan klauzola ndërhyrëse që rregullonin marrëdhëniet e tyre ekonomike me vende të tjera.
Reagimet globale ishin po aq të zbehta edhe ndaj akteve të tjera të unilateralizmit amerikan: dalja nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, UNESCO dhe Marrëveshja e Parisit për klimën; shpërbërja e programit amerikan të ndihmës së jashtme (USAID); si dhe shkurtime të mëdha të fondeve të Kombeve të Bashkuara.
Ndalimet e zgjeruara për udhëtimet drejt Amerikës, kryesisht duke synuar vendet e Afrikës, u pritën me qetësi në pjesën më të madhe të kontinentit. Një kujdes i ngjashëm shoqëroi edhe rrëmbimin e Nicolás Maduros.
Ky dorëzim i dukshëm fsheh një zhvillim më të thellë. Shtetet e Bashkuara mbeten fuqishme dhe të afta të imponojnë vullnetin e tyre, por epoka e supremacisë unipolare ka marrë fund. Agresioni i administratës Trump kuptohet më mirë si një shpërthim i unilateralizmit ekstrem.
Por në mjegullën e tranzicionit po shfaqen modele të reja ndërveprimi. Ndërsa sundimi global i Amerikës zbehet, një rend i ri po merr formë, pavarësisht nëse Uashingtoni e pranon apo jo. Me ofensivën e tarifave, Amerika goditi vetë themelet e globalizimit.
Por pavarësisht pretendimeve për një “model global të ri”, pjesa tjetër e botës - veçanërisht vendet e Jugut Global- po vazhdojnë dhe madje po thellojnë integrimin tregtar.
Ka përjashtime, si Meksika, por në vitin 2025 u nënshkruan marrëveshje të reja bilaterale nga vende si Kanadaja, India, Indonezia, Malajzia, Zelanda e Re dhe Peruja. Blloqet rajonale po tregojnë gjithashtu dinamizëm.
Kina dhe Shoqata e Vendeve të Azisë Juglindore e zgjeruan marrëveshjen e tyre të tregtisë së lirë duke përfshirë sektorët digjitalë dhe të gjelbër. Bashkimi Evropian nisi bisedime me një bllok të madh trans-Paqësor dhe e çoi drejt miratimit një marrëveshje historike me MERCOSUR, bllokun kryesor të Amerikës së Jugut.
Globalizimi mund të jetë sot një fjalë e pistë në Amerikë, por për pjesën më të madhe të botës ai mbetet i gjallë. Shtetet e Bashkuara kanë ushtruar presion për marrëveshje asimetrike mbi mineralet kritike, duke kufizuar autonominë e disa vendeve të pasura me burime. Por kjo nuk është e gjithë historia.
Duke ndjekur shembullin e Kilit dhe Indonezisë në zhvillimin e rezervave të litiumit dhe nikelit, Vietnami dhe Zimbabve kanë intensifikuar përpjekje të ngjashme. Madje vendet në rajonin e Sahelit kanë shtetëzuar asetet minerare të zotëruara nga Perëndimi.
Armiqësia e Amerikës ndaj tranzicionit energjetik është pritur kryesisht me indiferencë. Kina është tashmë gjiganti i padiskutueshëm i energjive të rinovueshme dhe Jugu Global po ndjek shembullin e saj. Nepali, Singapori, Tajlanda, Uruguai, Vietnami dhe të tjerë po e lënë pas SHBA-në në shitjet e automjeteve elektrike.
Afrika dhe Azia Jugore po përjetojnë rritje të instalimeve diellore. Ndërkohë, grupi i vendeve në zhvillim i njohur si BRICS vazhdon të mbrojë multilateralizmin. Anëtarësimi i Indonezisë vitin e kaluar dhe shtimi i Malajzisë, Tajlandës dhe Nigerisë si “vende partnere” e ka rritur besueshmërinë dhe shtrirjen e tij.
Megjithëse BRICS mbetet i fragmentuar dhe përballet me sfidën e “Amerika e para”, ai ofron një arenë për bashkëpunim jashtë orbitës amerikane. Është e vërtetë që pjesë të Amerikës Latine po bien nën hijen e Uashingtonit në një ringjallje të Doktrinës Monro, diçka që e bën të qartë rrëzimi i Maduros.
Por pjesa tjetër e botës po ecën në drejtim të kundërt. Në këtë kuadër, presioni nga ana e Shteteve të Bashkuara që aleatët evropianë të marrin më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e tyre mund të jetë një bekim i maskuar.
Kontinenti po detyrohet të përballet me dilemat mes frenimit të Rusisë dhe gjetjes së një paqeje të qëndrueshme në Ukrainë. Në Azi, zhvillimet janë edhe më domethënëse. Duke balancuar mes Kinës dhe Shteteve të Bashkuara, shumë vende aziatike vazhdojnë ta mirëpresin Pekinin në përpjekjet rajonale për zgjidhjen e konflikteve.
Megjithatë, ato po nënshkruajnë një sërë marrëveshjesh të reja bilaterale të sigurisë për të kundërshtuar ndikimin e tepruar të Kinës dhe po forcojnë kapacitetet e tyre mbrojtëse, si mënyra më e besueshme për të rritur kostot për një agresor të mundshëm.
Pamja që po shfaqet nuk është as ringjallje e rendit të vjetër, as ndërtim i një rendi krejtësisht të ri. Përkundrazi, rendi i ri është një përzierje e shumë elementëve, ngjashëm me gjellën tradicionale indiane khichdi, një përzierje me oriz dhe thjerrëza.
Mund të duket i çrregullt, por pastron trupin dhe ndërton rezistencë. Një botë e tillë do të jetë më pak e drejtuar nga lart-poshtë dhe më shumë e vetë-organizuar, e udhëhequr nga pragmatizmi sesa ideologjia.
Në një të ardhme të tillë, G20 dhe BRICS mund të shfaqen si organe koordinuese për menaxhimin e krizave në nivel global, idealisht plotësuese të një OKB-je të reformuar.
Por shumë nga dinamika ka gjasa të vijë nga vende sipërmarrëse, jo vetëm ato më të mëdha.
Vendet e vogla ishullore kanë tashmë një ndikim disproporcional në çështjet e klimës. Formimi i një grupi të ri shtetesh me tregti të hapur, mes tyre Maroku, Kosta Rika dhe Norvegjia, tregon premtimin e gjërave që do të vijnë.
Rikonfigurimi i botës përtej Shteteve të Bashkuara nuk do të jetë i qetë. Do të ketë pengesa dhe përplasje, përfshirë konflikte dhe paqëndrueshmëri. Por shfaqja e një rendi të ri rrallëherë ka qenë e rregullt. Nuk ka arsye të mendojmë se këtë herë do të jetë ndryshe./ Përshtati "Pamfleti" nga “The New York Times”
Shënim: Sarang Shidore, është drejtor i programit të Jugut Global në “Quincy Institute for Responsible Statecraft”.
Lini një Përgjigje