FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Si katër vite lufte dhe represioni i brendshëm po e shndërrojnë Rusinë e Putinit në një regjim gjithnjë e më autoritar
Për të katërtin Vit të Ri radhazi, rusët kanë dëgjuar nga Vladimir Putin të ashtuquajturin “diskurs të fitores”: shpalljen e një triumfi në frontin ukrainas, në një luftë që vazhdon të zgjatet shumë përtej asaj që ai vetë kishte parashikuar dhe premtuar.
Ky fjalim vjen 26 vite pasi paraardhësi i Putinit, Boris Jelcin, kishte njoftuar në mënyrë të papritur dorëheqjen e tij pikërisht në mesazhin e fundvitit. Një çerek shekulli më parë, presidenti i parë i Rusisë post-sovjetike ia dorëzonte pushtetin, në prag të mijëvjeçarit të ri, një ish-oficeri të shërbimeve sekrete të kthyer në politikan, i cili kishte vetëm pak muaj që mbante postin e kryeministrit.
Në këto 25 vite, Putin ka shkatërruar republikën separatiste të Çeçenisë, ka pushtuar Gjeorgjinë, ka mbështetur masakrat e regjimit sirian të Bashar al-Assadit deri në rënien e tij dhe, natyrisht, ka sulmuar dhe pushtuar dy herë Ukrainën: në vitin 2014 dhe në fillim të vitit 2022.
Por si e ka transformuar Putin Rusinë që nga fillimi i mijëvjeçarit? Një bilanc i ashpër mbi “rrëshqitjen drejt tiranisë” ofrohet nga një studiuese e shquar ruse në mërgim, me një biografi të veçantë. Bëhet fjalë për Nina Khrushcheva, pedagoge e Marrëdhënieve Ndërkombëtare në New School në Nju Jork, e specializuar në politikën dhe shoqërinë e Rusisë post-sovjetike. Ajo është gjithashtu stërmbesa e Nikita Hrushovit, sekretarit të përgjithshëm të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik nga viti 1953 deri në 1964, figurë kyçe e destalinizimit dhe e krizës së raketave në Kubë.
Përveç autoritetit akademik, kjo trashëgimi familjare u jep shkrimeve të saj një ndjeshmëri të veçantë historike në krahasimin mes Bashkimit Sovjetik dhe Rusisë së Vladimir Putinit.
Këtu paraqitet një përmbledhje e esesë së saj të botuar në numrin e ri të revistës Foreign Affairs, me titullin domethënës “Rënia e Rusisë në tirani: si katër vite lufte e kanë transformuar shoqërinë”.
Khrushcheva e përshkruan Rusinë e vitit 2025 si një vend që, pas pushtimit të Ukrainës në shkurt 2022, ka përjetuar një transformim të përshpejtuar drejt një forme tiranie moderne – jo identike me totalitarizmin sovjetik, por gjithnjë e më të ngjashme, në efektet e përditshme, me universin e romanit distopik 1984 të George Orwellit. Popullariteti i papritur i këtij romani në Rusi, i kthyer pothuajse në një objekt klandestin e simbolik, nuk është një detaj i parëndësishëm: rusët e lexojnë Orwellin si një pasqyrë profetike të së tashmes së tyre.
Në fillim të luftës, kujton autorja, Kremlini nuk kishte ende instrumentet për një represion total. Strategjia fillestare ishte selektive: goditje e ashpër ndaj disidentëve më të dukshëm, duke i lënë pjesës tjetër të popullsisë iluzionin e një normaliteti të mundshëm në këmbim të pasivitetit. Kjo fazë prodhoi një fenomen të gjerë autocensure. Shumë qytetarë pushuan së shprehuri hapur, ndërsa të tjerë kërkuan forma indirekte të kundërshtimit, shpesh simbolike ose kulturore.
Me kalimin e muajve, megjithatë, shteti ndërtoi një aparat represiv shumë më kapilar. Ligjet për “agjentët e huaj” u shndërruan në një mjet kriminalizimi sistematik të disidencës. Brenda pak vitesh, numri i individëve dhe organizatave të përfshira në listat zyrtare u katërfishua. Media të pavarura, gazetarë, shkrimtarë, artistë dhe akademikë u dëbuan gradualisht nga hapësira publike.
Një nga konceptet kyçe të artikullit është ai i “realitetit të dyfishtë”. Nga njëra anë, një represion i stilit stalinist godet ata që dalin nga binarët e vendosur nga regjimi; nga ana tjetër, për ata që nënshtrohen ose bëjnë sikur nënshtrohen, mbetet e mundur një jetë në dukje normale: librari, muze, qendra tregtare, konsum i produkteve kulturore perëndimore, për sa kohë që shmangen deklaratat politike të hapura.
Kjo ambiguitet gjeneron një gjendje tipikisht ruse, që Khrushcheva e lidh me traditën historike të “mendimit të dyfishtë”: të thuash një gjë dhe të mendosh një tjetër, të jetosh njëkohësisht në dy botë të papajtueshme. Është një dinamikë e njohur që nga koha e Bashkimit Sovjetik, kur propaganda e përshkruante vendin si parajsë, ndërsa miliona njerëz deportoheshin në gulagë.
Me kalimin e kohës, lufta pushoi së qëndruari në sfond. Sulme me dronë, sabotime, shpërthime, mbyllje aeroportesh dhe linjash hekurudhore, mungesa mallrash për shkak të sanksioneve – të gjitha këto e kthyen konfliktin në një prani të përhershme në jetën e përditshme. Çmimet rriten, zgjedhjet pakësohen dhe gjithnjë e më shumë qytetarë kërkojnë strehë psikologjike në hapësira kulturore që simulojnë një përkatësi ndaj Perëndimit.
Khrushcheva thekson kontrastin mes modernitetit të jetës së përditshme – udhëtime, teknologji, ekonomi shërbimesh – dhe ideologjisë që Kremlini përpiqet të imponojë: një vizion neo-tradicionalist, fetar dhe patriarkal, që lartëson familjen bërthamë, nënshtrimin e grave, refuzimin e të drejtave civile dhe përballjen totale me Perëndimin. Ndryshe nga ideologjia sovjetike, e cila premtonte një të ardhme barazitare, kjo narrativë kthen sytë nga një e kaluar paraindustriale, pak bindëse për një shoqëri urbane dhe të arsimuar.
Rusia e Putinit, nënvizon autorja, nuk është një shoqëri e mobilizuar ideologjikisht. Është një shoqëri e lodhur, që e pranon luftën më shumë nga inercia dhe frika sesa nga bindja. Sondazhet tregojnë një rënie graduale të mbështetjes për vazhdimin e konfliktit dhe një kërkesë gjithnjë në rritje për negociata paqeje. Kremlini e di këtë dhe, për momentin, shmang një mobilizim total, duke preferuar një sistem rekrutimi “vullnetar”, të stimuluar nga pagesa të larta financiare dhe nga falja e dënimeve për të burgosurit që rekrutohen.
Rezultati është një militarizim i heshtur i shoqërisë: ushtarë të plagosur dhe të gjymtuar kthehen në qytete, të perceptuar jo si heronj, por si figura shqetësuese; kostoja ekonomike e luftës rritet; buxheti shtetëror anon gjithnjë e më shumë nga shpenzimet ushtarake, ndërsa sektorë të tjerë bien.
Një aspekt origjinal i analizës së Khrushcheva-s është vëmendja ndaj “zonave gri” të censurës. Në Rusi, askush nuk e di me siguri çfarë lejohet dhe çfarë jo. Kjo pasiguri nuk është një defekt i sistemit, por një tipar thelbësor i tij: ajo nxit vetëkontroll të përhershëm.
Libra, shfaqje teatrale, ekspozita, madje edhe statuja klasike, shpallen papritur “imorale” ose “antipatriotike”. Terma si “liri” apo referenca gjeografike në dukje të pafajshme mund të bëhen të dyshimta. Në këtë klimë, qytetarë dhe institucione garojnë për të treguar zell patriotik, shpesh duke paraprirë vetë represionin zyrtar.
Duke iu referuar historianit Ian Kershaw, Khrushcheva përshkruan një mekanizëm ku lideri jep një drejtim të paqartë dhe represiv, ndërsa vetë shoqëria merr përsipër të “punojë në drejtimin e shefit”, duke prodhuar denoncime, rregulla informale dhe fushata moralizuese. Denoncimi, pothuajse i zhdukur pas rënies së Bashkimit Sovjetik, është rikthyer si praktikë e përhapur dhe e legjitimuar shoqërisht.
Grupe ultranacionaliste bashkëpunojnë hapur me forcat e rendit; qytetarë të zakonshëm denoncojnë fqinjë, kolegë, mësues. Represioni shndërrohet kështu në një fenomen pjesëmarrës, jo vetëm të imponuar nga lart.
Megjithatë, Khrushcheva përfundon se transformimi nuk është ende i plotë. Ekzistojnë çarje në sistem: gazetarë që vazhdojnë të punojnë, intelektualë që rezistojnë, gjeste të vogla simbolike disidence që i shpëtojnë kontrollit total. Por pikërisht kjo paqëndrueshmëri e shtyn regjimin të shtrëngojë edhe më tej mekanizmat, duke zgjeruar censurën digjitale, duke kufizuar aksesin në internet dhe duke goditur edhe besnikët që shfaqin qoftë edhe një grimë autonomie gjykimi.
Rusia që hyn në vitin 2026 mbetet kështu e pezulluar mes dy skenarëve: një lufte totale me mobilizim të përgjithshëm ose një paqeje që do të hapte pikëpyetje shkatërruese për regjimin. Në të dy rastet, përfundon autorja, Kremlini e konsideron kontrollin absolut të shoqërisë si të domosdoshëm. Është kjo logjikë – edhe më shumë se vetë lufta – që e ka tërhequr Rusinë në rrugën e saj aktuale drejt tiranisë. /Përshtatur nga Corriere Della Sera
Nga cila gazetë britanike e keni shkëputur këtë koment? Plasën si derrat në vapë britanikët,sepse askush nuk i konsideron më...