FLASH
Shkruar nga Inger Ashing
Nevojitet një model i ri inovativ ndihme që të pasqyrojë nevojat e fëmijëve dhe komuniteteve të tyre dhe të përshtatet me realitetet e reja.
Teksa hyjmë në vitin 2026, një e vërtetë nuk mund të injorohet: fëmijët në mbarë botën po përballen me nivelin më të lartë të nevojave në historinë moderne, pikërisht në një moment kur sistemi humanitar, i ngritur për t’i mbrojtur ata dhe të ardhmen e tyre, po përjeton disa nga sfidat më të mëdha të dekadave të fundit.
Ngjarjet e vitit 2025 shënuan një çarje dramatike në përpjekjet globale humanitare dhe zhvillimore. Kur Shtetet e Bashkuara ndërprenë papritur ndihmën e jashtme në janar, miliarda dollarë u zhdukën brenda natës. Programe jetike u pezulluan, zyra u mbyllën dhe miliona njerëz humbën papritur aksesin në ushqim, kujdes shëndetësor, arsim dhe mbrojtje. Brenda pak orësh, linja jetike nga të cilat komunitete të tëra vareshin prej dekadash u vunë në rrezik – dhe, si gjithmonë, fëmijët paguan çmimin më të lartë.
Për organizatat ndërkombëtare joqeveritare, goditja ishte e menjëhershme dhe e rëndë. Te Save the Children, u detyruam të marrim disa nga vendimet më të vështira në 106 vite histori: mbyllëm zyra kombëtare, shkurtonim mijëra vende pune dhe reduktuam operacione shpëtuese. Vlerësuam se rreth 11.5 milionë njerëz – përfshirë 6.7 milionë fëmijë – do të ndjenin menjëherë pasojat e këtyre shkurtimeve, ndërsa shumë të tjerë do të preken në afat të gjatë.
Shkurtimet e ndihmës ndodhën në një kohë kur fëmijët në mbarë botën tashmë përballeshin me sfida të mëdha: konflikte, zhvendosje masive dhe ndryshime klimatike, duke vënë në rrezik dekada përparimi.
Shifrat janë tronditëse. Në vitin 2025, një në çdo pesë fëmijë jetonte në një zonë konflikti aktiv, ku fëmijët vriten, gjymtohen, dhunohen seksualisht dhe rrëmbehen në shifra rekord. Rreth 50 milionë fëmijë janë të zhvendosur nga shtëpitë e tyre. Gati gjysma e fëmijëve të botës – rreth 1.12 miliardë – nuk kanë mundësi të sigurojnë një dietë të balancuar, ndërsa rreth 272 milionë ishin jashtë sistemit arsimor.
Këto shifra tregojnë një dështim global. Pas çdo statistike fshihet një fëmijë, fëmijëria e të cilit po shkurtohet, një jetë e përcaktuar nga frika, uria dhe potenciali i humbur.
Për fëmijët, kolapsi i ndihmës nuk ishte një vendim abstrakt buxhetor, por një realitet thellësisht personal. Klinika shëndetësore u mbyllën, klasat u mbyllën dhe shërbimet mbrojtëse u zhdukën pikërisht në një moment kur dhuna, krizat klimatike dhe zhvendosjet po përshkallëzoheshin. Vite përparimi në mbijetesën e fëmijëve, arsim dhe të drejta u vunë papritur në rrezik, duke i bërë miliona fëmijë më të ekspozuar ndaj urisë, shfrytëzimit dhe dhunës.
Kriza nxori në pah edhe brishtësinë e vetë sistemit global të ndihmës. Kur mbështetja humanitare përqendrohet te një numër i vogël donatorësh shtetërorë, ndryshimet e papritura politike përkthehen drejtpërdrejt në jetën e fëmijëve. Viti 2025 tregoi se sa shpejt mund të shpërbëhen angazhimet ndërkombëtare – dhe sa shkatërruese janë pasojat për më të vegjlit dhe më të pambrojturit.
Megjithatë, mes këtij kaosi, ndodhi edhe diçka e jashtëzakonshme.
Në shumë vende, familjet, mësuesit, punonjësit shëndetësorë dhe organizatat lokale gjetën mënyra për të mbajtur gjallë arsimin, për të ofruar kujdes dhe për të krijuar hapësira ku fëmijët mund të luanin, të shëroheshin dhe të ndiheshin të sigurt. Këto përpjekje theksuan një të vërtetë të thjeshtë: reagimet janë më të forta kur burojnë pranë vetë fëmijëve.
Kishte edhe momente përparimi. Në një vit të shënuar nga goditjet ndaj të drejtave të njeriut, u arritën reforma të rëndësishme ligjore për mbrojtjen e fëmijëve: nga ndalimi i ndëshkimit trupor në Tajlandë, te kriminalizimi i martesës së fëmijëve dhe miratimi i ligjit për mbrojtjen digjitale në Bolivi. Këto fitore dëshmuan se ndryshimi është i mundur edhe në kohë të vështira, kur të drejtat e fëmijëve vendosen në qendër të debatit publik dhe politikave.
Nga tronditjet e vitit 2025 ka lindur një moment reflektimi dhe një mundësi: të përshtatemi, të inovojmë dhe të ndërtojmë qasje më të qëndrueshme, më të udhëhequra nga komunitetet lokale dhe më të përgjegjshme ndaj njerëzve që synojnë të shërbejnë. Për fëmijët, ky ndryshim është jetik. Vendimet e marra më afër komuniteteve kanë më shumë gjasa të pasqyrojnë nevojat dhe aspiratat reale të fëmijëve.
Kjo periudhë riformatimi ka rikthyer edhe pyetje të vështira që nuk mund të shtyhen më: si mund të mbrohet ndihma jetike nga luhatjet politike? Si mund të diversifikohet financimi, në mënyrë që fëmijët të mos braktisen kur një donator i vetëm tërhiqet? Dhe si mund të përfshihen realisht fëmijët dhe të rinjtë në vendimet që formësojnë të ardhmen e tyre?
Vetëm inovacioni nuk i shpëton fëmijët, por mund të ndihmojë. Kur mjetet digjitale, të dhënat dhe dizajni i udhëhequr nga komunitetet përdoren me përgjegjësi, ato mund të përmirësojnë aksesin, llogaridhënien dhe besimin. Kur përdoren keq, rrezikojnë të thellojnë pabarazitë. Sfida nuk është teknologjike – është politike dhe etike.
Fëmijët nuk reshtin së dashuri të mësojnë, të luajnë apo të ëndërrojnë sepse bien bomba ose sepse ndihma ndërpritet. Në kampe, qytete dhe lagje të shkatërruara, ata organizohen, flasin dhe imagjinojnë të ardhme që të rriturit nuk kanë arritur t’ua sigurojnë. Ata na kujtojnë pse puna jonë – dhe aftësia jonë për t’u përshtatur – ka një rëndësi kaq të thellë.
Në Gaza këtë vit, pashë nga afër tmerret që fëmijët po përjetojnë çdo ditë, me luftën që po zgjat prej më shumë se dy vitesh dhe me pjesën më të madhe të territorit të kthyer në rrënoja. Pashë fëmijë që përballeshin me kequshqyerje në klinikat tona dhe dëgjova se disa prej tyre tashmë dëshirojnë të vdesin për t’u bashkuar me prindërit e tyre në parajsë. Asnjë fëmijë nuk duhet të jetojë nën një terror të tillë, ku vdekja shihet si shpëtim. Ata janë fëmijë dhe zërat e tyre duhet të dëgjohen.
Nëse viti 2025 nxori në pah dështimet e modelit të vjetër të ndihmës, atëherë viti 2026 duhet të shndërrohet në një pikë kthese. Një zgjedhje tjetër është e mundur – një zgjedhje që ndërton sisteme rezistente ndaj goditjeve politike, të mbështetura te udhëheqja lokale dhe të përgjegjshme ndaj fëmijëve që pretendojnë se i shërbejnë. Sfida tani është të riformësojmë sistemet tona në mënyrë që, pavarësisht se si ndryshon bota, fëmijët të vihen gjithmonë të parët, kudo dhe në çdo rrethanë. /Përshtatur nga "Al Jazeera"
Lini një Përgjigje